Til mamandary qazaq tiliniń jańa álipbiin usyndy

Til mamandary qazaq tiliniń jańa álipbiin usyndy

Memleket basshysy 21 qazanda latyn álipbiine kóshýde áli de olqylyqtar baryn, sala mamandary jańa álipbidi áli de jetildirý kerektigin atap aitqan edi. Osy máselege bailanysty til mamandary 6 qarashada ǵylymi-praktikalyq dóńgelek ústel ótkizdi. Olar latyn grafikasyna negizdelgen álipbidiń jańa nusqasyn daiyndap, barlyq qatysýshylar bul nusqany qoldaityndaryn rastap, qararǵa qol qoidy. Bul álipbi aldaǵy ýaqytta Úkimetke joldanyp, qoldanysqa engizýge usynylady.

Qarar mátini jáne álipbi úlgisi mynadai:

Biraýyzdan tómendegi Qazaq tiliniń latynnegizdi álipbii qabyldansyn:



Álipbidi jasaýǵa úlken úles qosyp, qurastyrý jumysynyń basy-qasynda bolǵan ǵalym, filologiia ǵylymdarynyń doktory Álimhan Júnisbek áripterdiń tańbalanýyn túsindirip berdi, dep jazady massaget.kz portaly.



– Qazaqtyń 28 negizgi tól áripi bar. Bizdiń álipbide – 32 árip. Amalsyzdan 4 kirme tańbany qosýǵa májbúr boldyq. Bul – "Ç"(Ch), "V"(V), "F"(F), "H"(H). Bul tańbalardy alyp tastaýǵa da bolatyn edi, alaida "fýtbol", "vagon" degen sózderdi qalai tańbalaimyz degen máselege kelgende qiyndyqtar týyndaidy.

Dúniejúzinde bas-aiaǵy bútin, bir erejege baǵynatyn birde-bir álipbi joq. Eń keminde 2-3 eskertý mindetti túrde bolady. Bizdiń eskertý mynadai:

• «İ i» jáne «U u» tańbalarymen eki árip belgilenedi. Mysaly: «i» tańbasy tól sózderde (ini, kim, til, din) «i» bolyp oqylsa, kirme sózderde (ministr, internet) «i» bolyp oqylady. «u» tańbasy tól sózderde (ult, tul, tur, Nur-Sultan) «u» dep oqylsa, kirme sózderde (universitet, prokuratura) «ý» bolyp oqylady.

• «Ŋ ŋ» tańbasyna kelsek, bul tańba ortaq túrki álipbiinen alyndy. «Ń» áripiniń halyqaralyq úlgisi osy.

• «W w» tańbasymen daýyssyz «ý» árpi tańbalanady. Mysaly: taw (taý), sawap (saýap).



Bul qazaq tiliniń zańdylyqtaryn tolyq saqtaityn, aitqanda da, jazǵanda da tildiń tabiǵi qurylymyn buzbaityn nusqa. Keibireýler «bul álipbi tym shubalańqy, sózdi jazýda tańbalar artqan» dep synap júr. Meniń aitpaǵym, qazaq tiliniń ózi shubalańqylyǵymen erekshelenedi. Qazaq on býyndy sózdi esh qinalmastan aitady. Sondyqtan, bul pikirdi oryndy dep oilamaimyn, - dedi Álimhan Júnisbek.