Ókinishke orai qazirgi ýaqytta ekstremizm men terrorizmge jeteleitin teris piǵyldy dini ideologiianyń saldary jappai qoǵamnyń ásirese, jastardyń sanasyna keri áserin tigizýi tolastamai keledi. Atalmysh ideologiia búginde tek dini baǵytta emes, sonymen qatar saiasi arena deńgeiine deiin kóterilik úlgerdi. Osylaisha san ǵasyrdan beri tynyshtyq pen beibit ǵumyr keship kele jatqan kóptegen elderdiń saǵyn syndyryp, qoǵamnyń eńsesin túsirip úlgerdi.
Osyǵan bailanysty ekstremizm men terrorizm ideologiiasyna qarsy qandai jumystar atqarý kerektigi týraly Mysyr Arab Respýblikasynyń belgili ǵalymdardyń kózqarastaryn ortaǵa salyp kórelik.
- Ekstremizm men terrorizmge jeteleitin ideologiia – Alla tarapynan túsken dinnen shyǵaryp jiberetin alǵashqy qadam bolyp tabylady. Bul kez-kelgen musylmandy aldymen asyrasilteýshi etip tárbielese, nátijesi ókinishti jaǵdaimen aiaqtalyp jatady.
Ardaqty Muhammed s.a.ý. paiǵambar óz hadisinde: «Rasynda din (temir sekildi) qatty. Ony áste-áste jumsaqtyqpen ustanyńdar...», degen. Buǵan qosa paiǵambar s.a.ý.: «Men tyiǵan nárseden tyiylyńdar. Al, buiyrǵan nárseni múmkindikterińe qarai oryndańdar», degen. Demek, dindi qatty ustaný asyrasilteýshiliktiń basty belgisi. Al, asyrasilteýshi musylman kez-kelgen qandy áreketke barýǵa beiim bolady. Bul hadiste asyl ustazymyzǵa ainalǵan paiǵambar s.a.ý. bizdi dinde asyrasiltemei, ondaǵy barlyq paryzdar men sharttardy jaimen, baisaldylyqpen ustanýdy úiretip jatyr.
Sondai-aq, Alla Taǵala bizderge 3 nárseni buiyrady:
1) Ózine qulshylyq etýdi. 2) Jer betinde tynyshtyqta ǵumyr keship, urpaq qaldyrýdy. 3) Jeke tulǵalyq qasietterdi tárbieleýdi. Endeshe Jaratýshynyń buiryǵyna boisunyp, jerde tynyshtyq ornatýshylardan ári jeke nápsiniń jeteginde ketpes úshin ózimizdi tárbieleiitin musylmandardar bolýǵa tyrysaiyq.
- Qazirgi Islamdy jeleý etip júrgen terrorister men ekstremisterdiń adasýyndaǵy basty qatelikteri Quran mátinderin durys túsinbeýden týyndap otyr. Saldarynan jer betinde beibit ǵumyrdy qalaityn 1.5 mldr musylmannyń artyna kúie jaǵylyp otyr. Endeshe musylmandarǵa kenedei jabysqan dertke qarsy kúreste halyqqa nasihat jumystaryn júrgizý asa mańyzdy. Sebebi, teris ideologiianyń negizgi maqsatyn túsindirý arqyly ǵana halyqtyń kózin ashýǵa bolady.
Kez-kelgen adam tabiǵatynan qylmysqa, qandy áreketke jaqyn bolyp týylmaityny anyq. Sol úshin adamnyń sanasyn birbetkei etip teris baǵytqa buryp jiberý úshin de keriaǵar aǵymdar psihologiialyq jumystardy jetik meńgergen. Sondyqtan bul turǵyda qara halyqpen psihologiialyq túsindirme jumystaryn da jetildirý kerek.
- Shyn máninde jasurpaq kez-kelgen memlekettiń qorǵan qabyrǵasy bolyp tabylady. Qandai jaǵdai bolmasyn jastardyń adasýyna jol berilmeýi tiis. Olarǵa ekstremizm men terrorizm dertiniń qanshalyqty qaýipti ekenin sanalaryna quiý kerek. Jastar kámeletke tolǵan ýaqytynda olarmen Islam mádenieti, ahlaqy taqyrybyn qamtityn kóptegen kezdesýler uiymdastyryla jaqsy bolady.
Sonymen qatar jastarǵa bos ýaqytta sport, ulttyq oiyndarmen shuǵyldanatyn jaǵdailar jasaý mańyzdy dep sanaimyn. Buǵan qosa ǵalamtor betterin de durys paidalaný joldaryn úiretetin seminar-treningter sekildi is-sharalardy qolǵa alý kerek.
- Islam – ortańǵy baǵyt dini. Kimde kim ortańǵy baǵyttan aýytqityn bolsa dinniń negizgi jaýharlarynan maqurym qalady.
Ekstremizm men terrorizm áreketi qai jaǵynan alsaqta qoǵam aǵymyna qarsy. Bul teris ideologiia adamnyń sanasyn arbaý arqyly ony qylmysker etedi. Osylaisha mundai ideologiianyń derti jeke adamnan bastalyp úlken uiymǵa ainalady. Qazirgi tańda «DAISh» sekildi Islam dinin qaralaityn terroristik uiymdy kórip otyrmyz. Ol tek Islamdy qaralap qana qoimai, búkil musylman elinde tynyshtyqty buzdy jáne myńdaǵan adamnyń janyn qidy. Islam tarihynda mundai zulmat uiymnyń oryn alýy musylmandar úshin úlken qasiret. Bunyń barlyǵy negizgi qainar bolǵan Quran men súnnetti jansaq túsýnýden týanydp otyr.
Osyndai derttiń kesirinen jastardy saqtaý úshin aldymen otbasyndaǵy tárbiege mán bergen jón. Jas balalarǵa ata-analar Islamnyń negizgi ustanymdaryn durys baǵytta úiretýi kerek. Uiadan ushpai jatyn onyń qanatyn otbasynda qataitý mańyzdy. Sebebi, syrtta onyń rýhani qajettiligine jaýap berýshi túrli din aǵymdary torlap júredi. Solardyń tuzaǵyna túsip qalmas úshin bastapqy immýnitetti otbasynda kúsheitip alý kerek.
Jalǵas ASHATULY,
Dintanýshy
