ٶكٸنٸشكە وراي قازٸرگٸ ۋاقىتتا ەكسترەميزم مەن تەرروريزمگە جەتەلەيتٸن تەرٸس پيعىلدى دٸني يدەولوگييانىڭ سالدارى جاپپاي قوعامنىڭ ەسٸرەسە, جاستاردىڭ ساناسىنا كەرٸ ەسەرٸن تيگٸزۋٸ تولاستاماي كەلەدٸ. اتالمىش يدەولوگييا بٷگٸندە تەك دٸني باعىتتا ەمەس, سونىمەن قاتار ساياسي ارەنا دەڭگەيٸنە دەيٸن كٶتەرٸلٸك ٷلگەردٸ. وسىلايشا سان عاسىردان بەرٸ تىنىشتىق پەن بەيبٸت عۇمىر كەشٸپ كەلە جاتقان كٶپتەگەن ەلدەردٸڭ ساعىن سىندىرىپ, قوعامنىڭ ەڭسەسٸن تٷسٸرٸپ ٷلگەردٸ.
وسىعان بايلانىستى ەكسترەميزم مەن تەرروريزم يدەولوگيياسىنا قارسى قانداي جۇمىستار اتقارۋ كەرەكتٸگٸ تۋرالى مىسىر اراب رەسپۋبليكاسىنىڭ بەلگٸلٸ عالىمداردىڭ كٶزقاراستارىن ورتاعا سالىپ كٶرەلٸك.
- ەكسترەميزم مەن تەرروريزمگە جەتەلەيتٸن يدەولوگييا – اللا تاراپىنان تٷسكەن دٸننەن شىعارىپ جٸبەرەتٸن العاشقى قادام بولىپ تابىلادى. بۇل كەز-كەلگەن مۇسىلماندى الدىمەن اسىراسٸلتەۋشٸ ەتٸپ تەربيەلەسە, نەتيجەسٸ ٶكٸنٸشتٸ جاعدايمەن اياقتالىپ جاتادى.
ارداقتى مۇحاممەد س.ا.ۋ. پايعامبار ٶز حاديسٸندە: «راسىندا دٸن (تەمٸر سەكٸلدٸ) قاتتى. ونى ەستە-ەستە جۇمساقتىقپەن ۇستانىڭدار...», دەگەن. بۇعان قوسا پايعامبار س.ا.ۋ.: «مەن تىيعان نەرسەدەن تىيىلىڭدار. ال, بۇيىرعان نەرسەنٸ مٷمكٸندٸكتەرٸڭە قاراي ورىنداڭدار», دەگەن. دەمەك, دٸندٸ قاتتى ۇستانۋ اسىراسٸلتەۋشٸلٸكتٸڭ باستى بەلگٸسٸ. ال, اسىراسٸلتەۋشٸ مۇسىلمان كەز-كەلگەن قاندى ەرەكەتكە بارۋعا بەيٸم بولادى. بۇل حاديستە اسىل ۇستازىمىزعا اينالعان پايعامبار س.ا.ۋ. بٸزدٸ دٸندە اسىراسٸلتەمەي, ونداعى بارلىق پارىزدار مەن شارتتاردى جايمەن, بايسالدىلىقپەن ۇستانۋدى ٷيرەتٸپ جاتىر.
سونداي-اق, اللا تاعالا بٸزدەرگە 3 نەرسەنٸ بۇيىرادى:
1) ٶزٸنە قۇلشىلىق ەتۋدٸ. 2) جەر بەتٸندە تىنىشتىقتا عۇمىر كەشٸپ, ۇرپاق قالدىرۋدى. 3) جەكە تۇلعالىق قاسيەتتەردٸ تەربيەلەۋدٸ. ەندەشە جاراتۋشىنىڭ بۇيرىعىنا بويسۇنىپ, جەردە تىنىشتىق ورناتۋشىلاردان ەرٸ جەكە نەپسٸنٸڭ جەتەگٸندە كەتپەس ٷشٸن ٶزٸمٸزدٸ تەربيەلەيٸتٸن مۇسىلمانداردار بولۋعا تىرىسايىق.
- قازٸرگٸ يسلامدى جەلەۋ ەتٸپ جٷرگەن تەرروريستەر مەن ەكسترەميستەردٸڭ اداسۋىنداعى باستى قاتەلٸكتەرٸ قۇران مەتٸندەرٸن دۇرىس تٷسٸنبەۋدەن تۋىنداپ وتىر. سالدارىنان جەر بەتٸندە بەيبٸت عۇمىردى قالايتىن 1.5 ملدر مۇسىلماننىڭ ارتىنا كٷيە جاعىلىپ وتىر. ەندەشە مۇسىلماندارعا كەنەدەي جابىسقان دەرتكە قارسى كٷرەستە حالىققا ناسيحات جۇمىستارىن جٷرگٸزۋ اسا ماڭىزدى. سەبەبٸ, تەرٸس يدەولوگييانىڭ نەگٸزگٸ ماقساتىن تٷسٸندٸرۋ ارقىلى عانا حالىقتىڭ كٶزٸن اشۋعا بولادى.
كەز-كەلگەن ادام تابيعاتىنان قىلمىسقا, قاندى ەرەكەتكە جاقىن بولىپ تۋىلمايتىنى انىق. سول ٷشٸن ادامنىڭ ساناسىن بٸربەتكەي ەتٸپ تەرٸس باعىتقا بۇرىپ جٸبەرۋ ٷشٸن دە كەرٸاعار اعىمدار پسيحولوگييالىق جۇمىستاردى جەتٸك مەڭگەرگەن. سوندىقتان بۇل تۇرعىدا قارا حالىقپەن پسيحولوگييالىق تٷسٸندٸرمە جۇمىستارىن دا جەتٸلدٸرۋ كەرەك.
- شىن مەنٸندە جاسۇرپاق كەز-كەلگەن مەملەكەتتٸڭ قورعان قابىرعاسى بولىپ تابىلادى. قانداي جاعداي بولماسىن جاستاردىڭ اداسۋىنا جول بەرٸلمەۋٸ تيٸس. ولارعا ەكسترەميزم مەن تەرروريزم دەرتٸنٸڭ قانشالىقتى قاۋٸپتٸ ەكەنٸن سانالارىنا قۇيۋ كەرەك. جاستار كەمەلەتكە تولعان ۋاقىتىندا ولارمەن يسلام مەدەنيەتٸ, احلاقى تاقىرىبىن قامتيتىن كٶپتەگەن كەزدەسۋلەر ۇيىمداستىرىلا جاقسى بولادى.
سونىمەن قاتار جاستارعا بوس ۋاقىتتا سپورت, ۇلتتىق ويىندارمەن شۇعىلداناتىن جاعدايلار جاساۋ ماڭىزدى دەپ سانايمىن. بۇعان قوسا عالامتور بەتتەرٸن دە دۇرىس پايدالانۋ جولدارىن ٷيرەتەتٸن سەمينار-ترەنينگتەر سەكٸلدٸ ٸس-شارالاردى قولعا الۋ كەرەك.
- يسلام – ورتاڭعى باعىت دٸنٸ. كٸمدە كٸم ورتاڭعى باعىتتان اۋىتقيتىن بولسا دٸننٸڭ نەگٸزگٸ جاۋھارلارىنان ماقۇرىم قالادى.
ەكسترەميزم مەن تەرروريزم ەرەكەتٸ قاي جاعىنان الساقتا قوعام اعىمىنا قارسى. بۇل تەرٸس يدەولوگييا ادامنىڭ ساناسىن ارباۋ ارقىلى ونى قىلمىسكەر ەتەدٸ. وسىلايشا مۇنداي يدەولوگييانىڭ دەرتٸ جەكە ادامنان باستالىپ ٷلكەن ۇيىمعا اينالادى. قازٸرگٸ تاڭدا «دايش» سەكٸلدٸ يسلام دٸنٸن قارالايتىن تەرروريستٸك ۇيىمدى كٶرٸپ وتىرمىز. ول تەك يسلامدى قارالاپ قانا قويماي, بٷكٸل مۇسىلمان ەلٸندە تىنىشتىقتى بۇزدى جەنە مىڭداعان ادامنىڭ جانىن قيدى. يسلام تاريحىندا مۇنداي زۇلمات ۇيىمنىڭ ورىن الۋى مۇسىلماندار ٷشٸن ٷلكەن قاسٸرەت. بۇنىڭ بارلىعى نەگٸزگٸ قاينار بولعان قۇران مەن سٷننەتتٸ جانساق تٷسۋنۋدەن تۋانىدپ وتىر.
وسىنداي دەرتتٸڭ كەسٸرٸنەن جاستاردى ساقتاۋ ٷشٸن الدىمەن وتباسىنداعى تەربيەگە مەن بەرگەن جٶن. جاس بالالارعا اتا-انالار يسلامنىڭ نەگٸزگٸ ۇستانىمدارىن دۇرىس باعىتتا ٷيرەتۋٸ كەرەك. ۇيادان ۇشپاي جاتىن ونىڭ قاناتىن وتباسىندا قاتايتۋ ماڭىزدى. سەبەبٸ, سىرتتا ونىڭ رۋحاني قاجەتتٸلٸگٸنە جاۋاپ بەرۋشٸ تٷرلٸ دٸن اعىمدارى تورلاپ جٷرەدٸ. سولاردىڭ تۇزاعىنا تٷسٸپ قالماس ٷشٸن باستاپقى يممۋنيتەتتٸ وتباسىندا كٷشەيتٸپ الۋ كەرەك.
جالعاس اسحاتۇلى,
دٸنتانۋشى
