Foto: vk.com
Kez kelgen teatrdyń tarihy sahna shymyldyǵy ashylǵan sátten ǵana emes, sol óner ordasynyń qalyptasýyna ólsheýsiz eńbek sińirgen alǵashqy mamandardyń tabandy jumysy arqyly jazylady. Teatr ashylǵan kúnnen bastap ujymmen birge qyzmet etip, árbir bólimniń jumysyn jolǵa qoiǵan, shyǵarmashylyq pen uiymdastyrý isin qatar alyp júrgen azamattardyń eńbegi – búgingi jetistiktiń berik irgetasy. Osyndai teatrdyń alǵashqy kúnderinen bastap qyzmet jasap kele jatqan mamandar – óner ordasynyń turaqty damýyna úles qosyp, onyń rýhani baǵytyn aiqyndaǵan basty tulǵalar.Teatr men kinony toǵystyrǵan bilikti uiymdastyrýshy
Qazirgi tańda mádeniet pen kino salasynyń damýy kásibi uiymdastyrýshylar men jańashyl oilai biletin mamandardyń eńbegimen tyǵyz bailanysty. Teatr men kino ónerin bir arnaǵa toǵystyryp, kórermen men shyǵarmashylyq ujym arasyndaǵy bailanysty júieli túrde qalyptastyra bilgen bilikti menedjerlerdiń orny qashanda erekshe. Osyndai jaýapty salada tabandylyǵy men iskerligin dáleldep júrgen mamandardyń biri – Alataý dástúrli óner teatrynyń kino bóliminiń basshysy Madigojanov Nurbol Qudaibergenuly.
Nurbol Qudaibergenuly - 1992 jyly Almaty qalasynda dúniege kelgen. Bala kezinen tártip pen jaýapkershilikti ómirlik ustanymyna ainaldyrǵan ol 2008–2010 jyldary Almaty qalasyndaǵy Baýyrjan Momyshuly atyndaǵy áskeri mektep-internatta bilim alyp, shyńdalý men tabandylyqtyń mańyzyn tereń sezine bildi.
Alǵashqy kásibi baǵytyn zań salasymen bailanystyrǵan Nurbol Qudaibergenuly 2010–2014 jyldary Turan ýniversitetiniń Zań fakýltetin támamdap, joǵary bilim alyp shyǵady. Zańgerlik bilim onyń keiingi qyzmet jolynda uiymdastyrýshylyq qabiletin, jaýapty sheshim qabyldaý daǵdysyn jáne júieli oilaý mádenietin qalyptastyrýǵa úlken negiz boldy.
Alaida onyń shynaiy kásibi joly óner men mádeniet salasynda jalǵasyn tapty. 2016 jyly Alataý dástúrli óner teatry ashylǵan sátten bastap, teatr ujymyna alǵashqylardyń biri bolyp qabyldanyp, kino bóliminiń administratory qyzmetine kiristi. Jańa qurylyp jatqan óner ordasynda árbir júieni qalyptastyrý, jumys tártibin retteý, kino baǵytyn jolǵa qoiý – úlken jaýapkershilikti talap etetin is edi.
Nurbol Qudaibergenuly osy kezeńde teatrdaǵy kinoteatr jumysynyń tolyqqandy iske qosylýyna tikelei atsalysty. Kinoprokat júiesin uiymdastyrý, otandyq jáne sheteldik kinokompaniialarmen áriptestik bailanystar ornatý, kórermendermen jumys júrgizý syndy mańyzdy baǵyttardyń barlyǵyn birizdi júiege keltirip, kino bóliminiń turaqty ári sapaly qyzmet etýine negiz qalady.
Kino indýstriiasynyń qyr-syryn tereń meńgergen bilikti maman retinde ol qysqa ýaqyt ishinde ózin senimdi uiymdastyrýshy ári tájiribeli menedjer retinde kórsete bildi. Teatr men kino arasyndaǵy shyǵarmashylyq ári óndiristik bailanysty úilestire otyryp, kórermenge sapaly mádeni ónim usynýdy basty maqsat etip ustandy. Onyń eńbegi eleýsiz qalǵan joq.
2020 jyldan bastap Madigojanov Nurbol Qudaibergenuly Alataý dástúrli óner teatrynyń kino bóliminiń basshysy qyzmetine taǵaiyndaldy.
Búginde ol teatrdaǵy kino baǵytynyń damýyna jetekshilik etip, kinoprokat saiasatyn jetildirý, seriktes kinokompaniialarmen bailanys aiasyn keńeitý, kórermen suranysyna sai jańa jobalardy iske asyrý baǵytynda nátijeli eńbek etip keledi.
Óz isine adal, talapshyl ári jańashyl kózqarasty ustanatyn Nurbol Qudaibergenuly – mádeniet pen kino salasynyń damýyna naqty úles qosyp júrgen, zamanaýi menedjment pen shyǵarmashylyq orta arasyn tabysty toǵystyra bilgen kásibi maman.
Ónerge kelgen jol — taǵdyrmen tildesý
Óner joly — dańǵyl emes. Ol keide ainalma soqpaqpen, keide kútpegen burylystarmen bastalady. Biraq júreginde beinege, sulýlyqqa, tiri obrazǵa degen ińkárlik bar jan báribir óz jolyn tabady. Adjieva Diliaram Arslanovnanyń kásibi ǵumyry — sonyń aiqyn dáleli.
2009 jyly orta mektepti aiaqtaǵan jas qyz úlken tańdaý aldynda turdy. Qai baǵytty tańdasam, qai mamandyqqa bet bursam degen saýal janyn mazalady. Bala kezinen sýret salýǵa beiim, ónerge jaqyn bolyp óskendikten, dizainer bolýdy armandady. Alaida sol jyly bul mamandyqqa bos oryn bolmady. Bir qaraǵanda, bul — múmkindik jabylǵan sáttei kóringen. Biraq taǵdyr dál osy tusta ózge esikti ashty.
Kásibi grimior bolyp jumys isteitin naǵashy apasynyń keńesimen Diliaram grim salasyna nazar aýdarady. Ol kezde Óner akademiiasynda grimior-postijior mamandyǵyna qabyldaý áli ashylmaǵan edi — bul mamandyqqa nebári bes jylda bir ret qana stýdent qabyldanatyn. Ýaqytty zaia ketirmei, naǵashy apasy ony NTK telearnasyndaǵy jobalardyń birine jumysqa ornalastyrady.
Bul salaǵa ol derlik nólden keldi. Teoriiasy joq, biraq yqylasy bar edi. Kórdi, baqylap úirendi, surady, qatelesti, qaita túzedi. Ár kún — tájiribe, ár túsirilim — sabaq boldy. Birte-birte ol bul istiń ýaqytsha jumys emes, ómirlik mamandyǵy ekenin uqty. Osy kezeńde NTK arnasymen qatar «Habar» telearnasynyń jobalarynda eńbek etip, beinebaiandarǵa qatysty. Bir mezgilde bolashaqqa qadam jasaý úshin akademiiaǵa túsý emtihandaryna da daiyndaldy.
Eńbek pen tabandylyq nátijesiz qalmady. Grant konkýrsynda 4-oryn ielenip, T. Júrgenov atyndaǵy Qazaq ulttyq óner akademiiasyna «Teatr, kino jáne teledidar stsenografiiasy» mamandyǵy boiynsha oqýǵa qabyldandy. Bul — óner jolyndaǵy sanaly ári berik qadam edi.
2011 jyly taǵdyr taǵy bir mańyzdy beleske jeteleidi. Diliaramdy alǵashqy tolyqmetrajdy film — «Ozero» kartinasynyń jabyq kórsetilimine shaqyrady. Bul — kásibi ortaǵa naqty ený, kino áleminiń jaýapkershiligin seziný kezeńi boldy.
Keiin onyń joly qýyrshaq teatrymen toǵysty. Birneshe jyl boiy osy teatrda eńbek ete júrip, ol tek bet grimimen shektelmei, maska jasaýdy, materialmen jumys isteýdiń jańa tehnikalaryn meńgerdi. Qýyrshaq sahnasy — usaq detal men úlken qiialdy talap etetin erekshe álem. Bul orta Diliaramnyń kásibi kókjiegin keńeitip, sheberligin shyńdady.
Odan keiin Muhtar Áýezov atyndaǵy Qazaq ulttyq drama teatryna shaqyrtý alady. Dramalyq teatr, gastrolder, kúrdeli qoiylymdar men jańa formalar — munyń barlyǵy úlken mektep boldy. Bul kezeńde ol sahnadaǵy obrazdyń tek syrtqy pishin emes, ishki mazmunmen astasýy kerektigin tereń túsindi.
Turmys quryp, ana atanǵan soń, biraz ýaqytqa kásibi qyzmetin toqtatyp, dekrettik demalysqa shyǵady. Qyzy Samira dúniege keledi. Biraq ónerge degen súiispenshilik úzilispen ólshenbeidi. Bir jyldan keiin ol qaitadan súiikti isine oralyp, «Qazaqfilm» kinostýdiiasymen jáne «Ǵashyqtar» telehikaiasymen jumys istei bastaidy. Túsirilimder, teleserialdar, beinebaiandar — ár joba jańa tájiribe, jańa tynys syilady.
2018 jyly rejissior Eslám Nurtazin ony óz spektakline jumysqa shaqyrady. Qoiylymǵa postij mamany — murt, saqal, shash jáne beinelik elementterdi kásibi deńgeide jasaityn sheber qajet edi. Osylaisha Adjieva Diliaram Arslanovna «Alataý» dástúrli óner teatrynyń quramyna endi.
Bul teatrda onyń eńbegi kózge birden túse bermeýi múmkin. Biraq sahna shyndyǵyn jasap turǵan — dál osyndai kórinbeitin eńbek. Ár keiipkerdiń jasy, minezi, taǵdyry onyń qolynan shyqqan beinelik detaldar arqyly sóileidi. Postij óneri — sahnadaǵy senimniń negizi.
Osy kezeńde ómirinde taǵy bir qýanyshty oqiǵa oryn alady — ekinshi qyzy Iasmin dúniege keledi. Ana bolý men ónerdi qatar alyp júrý — úlken sabyr men ishki tártipti talap etetin jol. Biraq Diliaram bul synnan da súrinbei ótti.
Onyń kásibi joly — kezdeisoq keńesten bastalyp, sanaly tańdaýǵa, al tańdaýdan — ómirlik iske ainalǵan jol. «Alataý» dástúrli óner teatrynyń on jyldyq tarihyndaǵy osyndai tulǵalar teatrdyń rýhyn qalyptastyrady. Olar sahnanyń dańqy úshin emes, ónerdiń ózine adal qyzmet etedi.
Asyǵystyqtan ada, ornyqty qadamdarǵa qurylǵan Adjieva Diliaram Arslanovnanyń joly — dál osy anyqtyq pen adaldyqtyń joly. Bul — ýaqytpen synalǵan, eńbekpen dáleldengen óner joly.
Sahnany jaryqqa bólegen eńbek
Óner – adam janyn terbetip, oi men sezimdi biiktetetin qudiretti kúsh. Ol tarihty saqtaidy, dástúrdi jalǵastyrady, adamnyń rýhyn biiktetedi. Al sahna – osy kúshtiń tiregi, rýhaniiattyń ainasy. Sahnada kórermenge jetetin ár kórinis, ár án, ár qozǵalys – tek oryndaýshylardyń emes, artta adal eńbek etetin ár mamannyń eńbegi arqyly júzege asady. Sol eńbektiń jarqyn mysaly – Baigeldin Edige Aitbolatuly.
Edige 1992 jyly Shyǵys Qazaqstan oblysy, Semei qalasynda dúniege kelip, bala kezinen ónerge degen erekshe qushtarlyǵyn tanytqan. Ol úshin óner – tek oiyn-saýyq emes, jan dúniesin tárbieleitin, adamgershilik pen izgilikti boiyna sińiretin shynaiy mektep boldy. Orta mektepti támamdaǵannan keiin ol Almaty qalasyndaǵy J. Elebekov atyndaǵy Respýblikalyq estrada-tsirk kolledjine oqýǵa túsip, 2013 jyly «Án salý» mamandyǵy boiynsha alǵashqy diplomyn aldy. Osy sátten bastap Edige úshin óner joly tek bastaý ǵana emes, ómirlik missiiaǵa ainaldy.
2013–2018 jyldar aralyǵynda T. Júrgenov atyndaǵy Qazaq ulttyq óner akademiiasynda dybys rejissýrasy mamandyǵy boiynsha bakalavr dárejesin alyp, kásibi sheberligin tereńdetti. Bul jyldar onyń shyǵarmashylyq oiy men tehnikalyq qabiletterin úilestirip, sahnadaǵy ár dybys pen ár qozǵalystyń mánin túsinýge múmkindik berdi. 2015 jyly Respýblika Saraiynda qyzmetke ornalasyp, ónerge degen adaldyǵyn kórsetti. Al 2016 jyldyń 15 tamyzynan bastap «Alataý» dástúrli óner teatrynyń «Sahnany tehnikalyq qamtamasyz etý» bóliminde dybys rejisseri retinde qyzmet ete bastady. Onyń kásibiligi men adaldyǵy 2022 jyldan bastap bólimniń basshysy bolýyna jol ashty.
Edigeniń eńbegi – teatrdyń tiregi. Sahnadaǵy ár ún, ár qozǵalystyń sapasy onyń kásibi sheberliginiń kórinisi. On jyl boiy teatrmen birge ósý, ónerge súiispenshilikpen qyzmet etý – adamdyq pen izgiliktiń, bilim men sheberliktiń úilesimi ispettes. Onyń árbir isi – tek tehnikalyq qyzmet emes, sahnadaǵy shyǵarmashylyq atmosferanyń, kórermenge jetetin emotsionaldyq áserdiń kepili.
«Alataý» teatrynyń on jyldyq mereitoiy – tek sahnadaǵy jetistikterdi ǵana emes, sahna artyndaǵy adal eńbekti de eske alatyn mereke. Edige siiaqty ónerge qyzmet etken árbir tulǵa – bul teatrdyń bolashaǵyn aiqyndaityn jaryq sáýle, bolmystyń sánin kirgizetin altyn kópir.
Ónerge adal qyzmet etken tulǵalardyń eńbegi arqasynda, «Alataý» teatry halyqqa tek estetikalyq raqat qana syilap qoimai, rýhani bailyqtyń altyn qazyǵyn qurýda. Aldaǵy on jyldarda da osyndai adal eńbektiń jemisimen teatr jańa biikterge jetetini anyq.
