Foto: Sputnik / Bolat Shaihinov
Táýelsizdik – halqymyzdyń san ǵasyrlyq armanynyń aqiqaty, eldigimizdiń eń biik belesi. Bul kún — azattyq úshin kúresken babalardyń rýhyna taǵzym etip, jer táýelsizdigin, el erkindigin qasterleitin erekshe mereke. Ulttyń rýhyn kóterip, júrekte namys otyn jaǵatyn da – osy Táýelsizdik. Qazaq poeziiasynda bul taqyrypqa arnalǵan týyndylar ár dáýirdiń únin, qaisarlyq pen armandy, eldik pen erkindiktiń qunyn tereń sezindiredi.
Juban Moldaǵaliev – Men qazaqpyn
Men - qazaqpyn, men baimyn, baitaq elmin,
Qaita týdym, ómirge qaita keldim.
Men myń da bir tirildim máńgi ólmeske,
Men Lenin esimin aita keldim.
Men - qazaqpyn, qanymmen, súiegimmen,
Sán - saltanat, saltymdy súiemin men.
Baq ornatam basyna molanyń da,
Muragermin oǵan da, iemin men.
Taǵdyr meni mirastan aryltpasyn,
Toqtatpasyn, tostyrtyp saryltpasyn.
Uzyn bolyp aiaqqa oralmasyn,
Tusaý bolyp adymdy taryltpasyn.
Aldan kórgen ár tańym arai maǵan,
Keri baspan, keiinge qarailaman.
Úlgisimen tirilý, tiriltýdiń,
Maǵan jańa modadai qaraidy adam.
Qarai bersin, ol maǵan jarasady.
Qabat kórsin «qalasha», «dalashany».
Tymaǵy men qalpaǵyn kezek kiip,
Qýtyńdaidy qazaqtyń qara shaly.
Qyz da shashyn ýaqytqa qarap órip,
Kise de sát qamzol men qamqa bórik,
O zamannan keldi dep sógýshi joq,
Júr ony da modaǵa bala kórip.
Túbirindei qaiyńnyń baqta turǵan,
Oryndyqqa men alǵash shaqqa otyrǵam.
Teatrda, úide de endi kórseń,
Shirenemin patshadai taqta otyrǵan.
Ýaqyt - shyńǵa qolymdy artyp kelem,
Ózgege uqsap, ózime tartyp kelem.
Ar jaǵyna Aidyń da kózim jetti,
Erteńimdi sodan da artyq kórem.
Qonaq kelse, qymyz da, qazy da bar,
Qusbek bolsa, búrkit te, tazy da bar.
Jerge otyrsa, kórpe men jastyq ázir,
Ózge dese, ózge de qazyna bar...
Biraq meni baiaǵy túz demesin,
Timiskilep «shyl», «shylyq» izdemesin.
Meniń qulqym emes ol, jala maǵan,
Kóksegendei kóktemnen kúz elesin.
Áldekimder júregi sirkelegen
Ult atyna ýlaryn búrke bergen.
Kórgensizdik, pasyqtyq, nadandyǵyn
«Qazaqshylyq» degenmen búrkelegen.
Joq, joq, maǵan ondaidy japsyrmasyn
Eńkeimeidi ezdikke taqsyr basym.
Janym ada qarańǵy qaltarystan,
Menen tapqan adaldyq aq syrlasyn.
Men kóptikpin, jalǵyzdyń eli emespin,
Men jaqsyǵa anamyn, ene emespin.
Júz pasporty bolsa da «qazaq» degen,
«Shylyqshyldar», «shylshyldar» - men emespin.
Men aýlaqpyn bóleksip báldenýden.
Úirenbeimin «ulttyqty» áldekimnen.
«Qazaqpyn» dep qańbaqtai kóship júrmen,
«Musylmanmyn» dep jáne sálde kimen.
Men - qazaqpyn, janymmen, júregimmen,
Eńbek ómir, er ómir, jyr ómirmen.
Alabóten bolmaimyn ózgelerden,
Ózgemen bir ózim bop júremin men.
«Qazaqpyn» dep dosqa aitam uǵysatyn,
Maqtan etsin ataqty týysy atyn.
«Qazaqpyn» dep jaýǵa aitam qasaqana,
Bilip qoisyn, bolsa oiy juǵysatyn.
Men - qazaqpyn, adamzat, bir balańmyn.
Ketigińe kirpish bop kil qalandym.
Oktiabrde, kosmostyq dáýirde de
Barlaýshysy bop júrmin bul ǵalamnyń.
Keshir meni, kúndeme «tentegińdi»,
Kórdim, ras, kóbińnen erte kúndi.
Árkim, biraq ne ekse, sony orady,
Kósip alyp jatqam joq men tegindi.
Bergeni emes qudaidyń, bul ulyqtyń,
Taǵdyryma patshalyq syryn uqtym.
Bir múshesi bolǵanym qandai baqyt
Kommýnistik partiiadai ulylyqtyń!
Sondyqtan da biiktep barady elim,
Barady uly Otanym - balaly elim.
Jer betinde yrysty bir men bolsam,
Baqytsyzǵa ózimdi balar edim.
Bolmysyńda eshkim joq oza týǵan.
Shyr etip ol aq qolyn soza týǵan.
Men de solai talpynyp, qanattandym,
Barsam baram Aiǵa da óz atyńnan.
Daý - janjaldyń sonda erip kelmesin tek,
Jaýyzdyqty jer - ana jerlesin tek.
Sóileiin men tótenshe elshińdei bir,
Adam ulyn maqtan ǵyp jerlesim dep.
Keshir meni, kúndeme «tentegińdi»,
Kósip alyp jatqam joq men tegindi.
Men týraly dastan da - sen týraly,
Menshe kórseń, menshe oilap erteńińdi.
Men - qazaqpyn, jan Otan, bel balańmyn.
Mahabbaty seniki jer - dalamnyń.
Ana súise bir júrek, menshe súisin,
Keshir meni, asa aitsam - men de adammyn.
Quptasań da, sókseń de sen óziń bil;
Keide asqaqtaý sóilesem men ózim bir,
Qulaǵy estip kenetten, tili shyqqan
Sańyraý - saqaý qulqyndai minezim bul.
Keshir, ana, erkeńdi elpildegen.
Esesi bul myń jyldyń jelpinbegen.
Dúr silkindim ózińniń qanatyńmen,
Erkin kelem tek seniń erkińmenen.
Taqtar óshti elimdi elsinbegen,
Shaqtar óshti mendeidi mensinbegen.
Atym bar da, joq edi familiiam,
Endi o da bar, ony da sensiń bergen.
Qandai dúnie jetedi balaýyna!
Bári seniń, jan Otan, qalaýyńa!
Óz beineńdei álemge túr tanylyp
Qazaqstan gerbi de, jalaýy da.
Men - qazaqpyn, biikpin, baitaq elmin,
Qaita týdym, ómirge qaita keldim.
Men myń da bir tirildim máńgi ólmeske -
Aita bergim keledi, aita bergim!
Qalqaman Sarin – Táýelsizdik
Erkindigim.
Qasiettim.
Qasterlim.
Óziń barda ózegimde joq sher muń!
Keshe seniń kelbetińdi arman ǵyp,
Bodanyna buǵaýlandyq basqa eldiń.
Babalardyń basyn tigip báigege,
Analardyń janaryna jas berdiń!
Ýa, Erkindik,
qosh keldiń!
Ózegimdi órtke oraǵan qoǵamda,
Óz úiime ózim ógei bolam ba?!
Alshań basyp júre almasa alty alash
Azattyǵym! Qadiriń de joq onda!
...Saǵan jetý qiyn bolsa qanshalyq,
Saqtap turý qiynyraq odan da!
Alla bergen azattyqtyń ár sáti-
Amanat qoi
Maǵan,
Saǵan
Oǵan da!
Saiasatqa sermei almai semserdi,
Ezgi kúnge teri qyldym eńsemdi!
Jeltoqsanda jalyn atyp jastyǵym,
Qursaý bolǵan temir qoǵam teńseldi!
Este dańqy qyrshyndardyń qaldy ma,
Seksen alty erligim be-ei, eń sońǵy!?
Ýa, erkindik,
Qunyń nemen ólsheńdi!?
Ýa, erkindik!
Qunyń nemen ólshendi?!
Seni kóksep
Bozdaqtarym ólse óldi!
Sensiń meniń eń ǵajaiyp óleńim,
Eń shýaqty,
Eń shyraily,
Eń sherli!
Ár tańyńdy súiinshilep turaiyn-
Qudai bergen ǵumyrymda ólsheýli!
Muhtar Shahanov – Jeltoqsan alańy
Sál aialdap, taǵzym etpei bul alańnan ótpeńder.
Jeltoqsanda yzǵyryqtan titirkenip kók pen bel,
Bul jer, qalqam, asqaq rýh jarylysy ótken jer,
Qaita oianǵan ult namysy qyzyl qanǵa bókken jer,
Erte eseigen arý qyzdy shashtan súirep, tepken jer,
Jatty munda esten tanyp kúzge ainalǵan kóktemder.
Alań shetin qorshap turǵan shyrshalarǵa alakók,
Jas búldirshin, sezimińdi janar etip qarap ót.
Sol aradan satqyndyq ta elesteidi qara bet,
Qara bettiń kóbi búgin dara tulǵa, dara bet.
Jas búldirshin, muz qursanǵan shyrshalarǵa qarap ót,
Zamanyńnyń jeńisi men jeńilisin sanap ót.
Ulttyń baǵy janar ma eken has tulpary, nary joq,
Kemsitpekshi «jeltoqsannyń jalań aiaqtary» dep.
Joq!! Keshegi syn saǵatta kókireginde janyp ot,
Turǵan solar aiaz sorǵan qyzyl bettiń ary bop,
Dáýiriniń taýyǵyna shashylǵan tary bop.
Tirliktegi ár isińniń jańǵyryǵy bolady
Bul tabiǵi jasyryn zań ózgerissiz qalady,
Sol zańǵa seni baqyt, ne sor izdep tabady.
..Dúnieni dúr silkintken jas tolqynnyń sanaly
Dańqyn eshkim, eshkim búrkei almas. Ony da eske salady
Jeltoqsannyń bas alańy, qaisar rýh alańy.
Aqberen Elgezek – Zańdylyq
Bar álemge sáýle shashsa ǵajap Kún,
Jańa tynys alyp keler tań kúlip.
Olai bolsa, altyn júrek Qazaqtyń,
Tańbasynan Kún shyǵýy zańdylyq!
Jaryp shyǵyp tas túnegin azaptyń,
Shańyraqtan nur saýlasa, tań bolyp.
Áz-dúniege ǵashyq bolǵan Qazaqtyń,
Kiiz úidi súiýi de zańdylyq!
Arasynan soǵys penen talastyń,
Jeńimpaz bop shyǵatuǵyn pań bolyp.
Tulpar minez, suńqar bolmys, Alashtyń,
Pyraqtaryn pir tutýy zańdylyq!
Oi naizasyn jarqyldatsa jasyn qyp,
Bir túiir sóz jarqyraityn sham bolyp.
Úilesimdi tabiǵatqa ǵashyq ult,
Gúldi órnekti súiýi de zańdylyq!
Kiesindei baqyt penen azattyń,
Tóbesinde jainap tursa sam tunyp.
Táńirisin súietuǵyn qazaqtyń,
Zeńgir kókti súiýi de zańdylyq!
Kúndi kútken meken etip tań astyn,
Kókeiinde «derbes!» sózi jańǵyryp.
Perishtege ǵashyq bolǵan Alashtyń,
Qyran qusty súiýi de zańdylyq!
Shaharlaryn abat qylyp, jasyl qyp,
Keleshekke kósh túzegen máńgilik.
Kóktegendi kóksep júrgen asyl ult,
Aspan túsin tańdaǵany zańdylyq!
Qursaýynda myń bulqynyp tozaqtyń,
Bas alańdy jeltoqsanda qan qylyp.
Jamandyqqa jany bóten qazaqtyń,
Aman qalyp, ósýi de zańdylyq!
Alty qurlyq, san kórshimmen jarastym,
Bári maǵan bas shaiqaidy tań qalyp.
Jeńimpazdyq tarihy da Alashtyń,
Qaitalanyp kelýi de zańdylyq!
