تەۋەلسٸزدٸك كٷنٸنە ارنالعان پاتريوتتىق ٶلەڭدەر توپتاماسى

فوتو: Sputnik / بولات شايحينوۆ

تەۋەلسٸزدٸك – حالقىمىزدىڭ سان عاسىرلىق ارمانىنىڭ اقيقاتى, ەلدٸگٸمٸزدٸڭ ەڭ بيٸك بەلەسٸ. بۇل كٷن — ازاتتىق ٷشٸن كٷرەسكەن بابالاردىڭ رۋحىنا تاعزىم ەتٸپ, جەر تەۋەلسٸزدٸگٸن, ەل ەركٸندٸگٸن قاستەرلەيتٸن ەرەكشە مەرەكە. ۇلتتىڭ رۋحىن كٶتەرٸپ, جٷرەكتە نامىس وتىن جاعاتىن دا – وسى تەۋەلسٸزدٸك. قازاق پوەزيياسىندا بۇل تاقىرىپقا ارنالعان تۋىندىلار ەر دەۋٸردٸڭ ٷنٸن, قايسارلىق پەن ارماندى, ەلدٸك پەن ەركٸندٸكتٸڭ قۇنىن تەرەڭ سەزٸندٸرەدٸ.

جۇبان مولداعاليەۆ – مەن قازاقپىن

 مەن - قازاقپىن, مەن بايمىن, بايتاق ەلمٸن,
قايتا تۋدىم, ٶمٸرگە قايتا كەلدٸم.
مەن مىڭ دا بٸر تٸرٸلدٸم مەڭگٸ ٶلمەسكە,
مەن لەنين ەسٸمٸن ايتا كەلدٸم.

مەن - قازاقپىن, قانىممەن, سٷيەگٸممەن,
سەن - سالتانات, سالتىمدى سٷيەمٸن مەن.
باق ورناتام باسىنا مولانىڭ دا,
مۇراگەرمٸن وعان دا, يەمٸن مەن.

تاعدىر مەنٸ ميراستان ارىلتپاسىن,
توقتاتپاسىن, توستىرتىپ سارىلتپاسىن.
ۇزىن بولىپ اياققا ورالماسىن,
تۇساۋ بولىپ ادىمدى تارىلتپاسىن.

الدان كٶرگەن ەر تاڭىم اراي ماعان,
كەرٸ باسپان, كەيٸنگە قارايلامان.
ٷلگٸسٸمەن تٸرٸلۋ, تٸرٸلتۋدٸڭ,
ماعان جاڭا موداداي قارايدى ادام.

قاراي بەرسٸن, ول ماعان جاراسادى.
قابات كٶرسٸن «قالاشا», «دالاشانى».
تىماعى مەن قالپاعىن كەزەك كيٸپ,
قۋتىڭدايدى قازاقتىڭ قارا شالى.

قىز دا شاشىن ۋاقىتقا قاراپ ٶرٸپ,
كيسە دە سەت قامزول مەن قامقا بٶرٸك,
و زاماننان كەلدٸ دەپ سٶگۋشٸ جوق,
جٷر ونى دا موداعا بالا كٶرٸپ.

تٷبٸرٸندەي قايىڭنىڭ باقتا تۇرعان,
ورىندىققا مەن العاش شاققا وتىرعام.
تەاتردا, ٷيدە دە ەندٸ كٶرسەڭ,
شٸرەنەمٸن پاتشاداي تاقتا وتىرعان.

ۋاقىت - شىڭعا قولىمدى ارتىپ كەلەم,
ٶزگەگە ۇقساپ, ٶزٸمە تارتىپ كەلەم.
ار جاعىنا ايدىڭ دا كٶزٸم جەتتٸ,
ەرتەڭٸمدٸ سودان دا ارتىق كٶرەم.

قوناق كەلسە, قىمىز دا, قازى دا بار,
قۇسبەك بولسا, بٷركٸت تە, تازى دا بار.
جەرگە وتىرسا, كٶرپە مەن جاستىق ەزٸر,
ٶزگە دەسە, ٶزگە دە قازىنا بار...

بٸراق مەنٸ باياعى تٷز دەمەسٸن,
تٸمٸسكٸلەپ «شىل», «شىلىق» ٸزدەمەسٸن.
مەنٸڭ قۇلقىم ەمەس ول, جالا ماعان,
كٶكسەگەندەي كٶكتەمنەن كٷز ەلەسٸن.

ەلدەكٸمدەر جٷرەگٸ سٸركەلەگەن
ۇلت اتىنا ۋلارىن بٷركە بەرگەن.
كٶرگەنسٸزدٸك, پاسىقتىق, ناداندىعىن
«قازاقشىلىق» دەگەنمەن بٷركەلەگەن.

جوق, جوق, ماعان وندايدى جاپسىرماسىن
ەڭكەيمەيدٸ ەزدٸككە تاقسىر باسىم.
جانىم ادا قاراڭعى قالتارىستان,
مەنەن تاپقان ادالدىق اق سىرلاسىن.

مەن كٶپتٸكپٸن, جالعىزدىڭ ەلٸ ەمەسپٸن,
مەن جاقسىعا انامىن, ەنە ەمەسپٸن.
جٷز پاسپورتى بولسا دا «قازاق» دەگەن,
«شىلىقشىلدار», «شىلشىلدار» - مەن ەمەسپٸن.

مەن اۋلاقپىن بٶلەكسٸپ بەلدەنۋدەن.
ٷيرەنبەيمٸن «ۇلتتىقتى» ەلدەكٸمنەن.
«قازاقپىن» دەپ قاڭباقتاي كٶشٸپ جٷرمەن,
«مۇسىلمانمىن» دەپ جەنە سەلدە كيمەن.

مەن - قازاقپىن, جانىممەن, جٷرەگٸممەن,
ەڭبەك ٶمٸر, ەر ٶمٸر, جىر ٶمٸرمەن.
الابٶتەن بولمايمىن ٶزگەلەردەن,
ٶزگەمەن بٸر ٶزٸم بوپ جٷرەمٸن مەن.

«قازاقپىن» دەپ دوسقا ايتام ۇعىساتىن,
ماقتان ەتسٸن اتاقتى تۋىسى اتىن.
«قازاقپىن» دەپ جاۋعا ايتام قاساقانا,
بٸلٸپ قويسىن, بولسا ويى جۇعىساتىن.

مەن - قازاقپىن, ادامزات, بٸر بالاڭمىن.
كەتٸگٸڭە كٸرپٸش بوپ كٸل قالاندىم.
وكتيابردە, كوسموستىق دەۋٸردە دە
بارلاۋشىسى بوپ جٷرمٸن بۇل عالامنىڭ.

كەشٸر مەنٸ, كٷندەمە «تەنتەگٸڭدٸ»,
كٶردٸم, راس, كٶبٸڭنەن ەرتە كٷندٸ.
ەركٸم, بٸراق نە ەكسە, سونى ورادى,
كٶسٸپ الىپ جاتقام جوق مەن تەگٸندٸ.

بەرگەنٸ ەمەس قۇدايدىڭ, بۇل ۇلىقتىڭ,
تاعدىرىما پاتشالىق سىرىن ۇقتىم.
بٸر مٷشەسٸ بولعانىم قانداي باقىت
كوممۋنيستٸك پارتيياداي ۇلىلىقتىڭ!

سوندىقتان دا بيٸكتەپ بارادى ەلٸم,
بارادى ۇلى وتانىم - بالالى ەلٸم.
جەر بەتٸندە ىرىستى بٸر مەن بولسام,
باقىتسىزعا ٶزٸمدٸ بالار ەدٸم.

بولمىسىڭدا ەشكٸم جوق وزا تۋعان.
شىر ەتٸپ ول اق قولىن سوزا تۋعان.
مەن دە سولاي تالپىنىپ, قاناتتاندىم,
بارسام بارام ايعا دا ٶز اتىڭنان.

داۋ - جانجالدىڭ سوندا ەرٸپ كەلمەسٸن تەك,
جاۋىزدىقتى جەر - انا جەرلەسٸن تەك.
سٶيلەيٸن مەن تٶتەنشە ەلشٸڭدەي بٸر,
ادام ۇلىن ماقتان عىپ جەرلەسٸم دەپ.

كەشٸر مەنٸ, كٷندەمە «تەنتەگٸڭدٸ»,
كٶسٸپ الىپ جاتقام جوق مەن تەگٸندٸ.
مەن تۋرالى داستان دا - سەن تۋرالى,
مەنشە كٶرسەڭ, مەنشە ويلاپ ەرتەڭٸڭدٸ.

مەن - قازاقپىن, جان وتان, بەل بالاڭمىن.
ماحابباتى سەنٸكٸ جەر - دالامنىڭ.
انا سٷيسە بٸر جٷرەك, مەنشە سٷيسٸن,
كەشٸر مەنٸ, اسا ايتسام - مەن دە اداممىن.

قۇپتاساڭ دا, سٶكسەڭ دە سەن ٶزٸڭ بٸل;
كەيدە اسقاقتاۋ سٶيلەسەم مەن ٶزٸم بٸر,
قۇلاعى ەستٸپ كەنەتتەن, تٸلٸ شىققان
ساڭىراۋ - ساقاۋ قۇلقىنداي مٸنەزٸم بۇل.

كەشٸر, انا, ەركەڭدٸ ەلپٸلدەگەن.
ەسەسٸ بۇل مىڭ جىلدىڭ جەلپٸنبەگەن.
دٷر سٸلكٸندٸم ٶزٸڭنٸڭ قاناتىڭمەن,
ەركٸن كەلەم تەك سەنٸڭ ەركٸڭمەنەن.

تاقتار ٶشتٸ ەلٸمدٸ ەلسٸنبەگەن,
شاقتار ٶشتٸ مەندەيدٸ مەنسٸنبەگەن.
اتىم بار دا, جوق ەدٸ فاميلييام,
ەندٸ و دا بار, ونى دا سەنسٸڭ بەرگەن.

قانداي دٷنيە جەتەدٸ بالاۋىنا!
بەرٸ سەنٸڭ, جان وتان, قالاۋىڭا!
ٶز بەينەڭدەي ەلەمگە تٷر تانىلىپ
قازاقستان گەربٸ دە, جالاۋى دا.

مەن - قازاقپىن, بيٸكپٸن, بايتاق ەلمٸن,
قايتا تۋدىم, ٶمٸرگە قايتا كەلدٸم.
مەن مىڭ دا بٸر تٸرٸلدٸم مەڭگٸ ٶلمەسكە -
ايتا بەرگٸم كەلەدٸ, ايتا بەرگٸم!

قالقامان سارين – تەۋەلسٸزدٸك 

ەركٸندٸگٸم.
قاسيەتتٸم.
قاستەرلٸم.
ٶزٸڭ باردا ٶزەگٸمدە جوق شەر مۇڭ!
كەشە سەنٸڭ كەلبەتٸڭدٸ ارمان عىپ,
بودانىنا بۇعاۋلاندىق باسقا ەلدٸڭ.
بابالاردىڭ باسىن تٸگٸپ بەيگەگە,
انالاردىڭ جانارىنا جاس بەردٸڭ!
ۋا, ەركٸندٸك,
قوش كەلدٸڭ!

ٶزەگٸمدٸ ٶرتكە وراعان قوعامدا,
ٶز ٷيٸمە ٶزٸم ٶگەي بولام با?!
الشاڭ باسىپ جٷرە الماسا التى الاش
ازاتتىعىم! قادٸرٸڭ دە جوق وندا!
...ساعان جەتۋ قيىن بولسا قانشالىق,
ساقتاپ تۇرۋ قيىنىراق ودان دا!
اللا بەرگەن ازاتتىقتىڭ ەر سەتٸ-
امانات قوي
ماعان,
ساعان
وعان دا!

ساياساتقا سەرمەي الماي سەمسەردٸ,
ەزگٸ كٷنگە تەرٸ قىلدىم ەڭسەمدٸ!
جەلتوقساندا جالىن اتىپ جاستىعىم,
قۇرساۋ بولعان تەمٸر قوعام تەڭسەلدٸ!
ەستە داڭقى قىرشىنداردىڭ قالدى ما,
سەكسەن التى ەرلٸگٸم بە-ەي, ەڭ سوڭعى!?
ۋا, ەركٸندٸك,
قۇنىڭ نەمەن ٶلشەڭدٸ!?

ۋا, ەركٸندٸك!
قۇنىڭ نەمەن ٶلشەندٸ?!
سەنٸ كٶكسەپ
بوزداقتارىم ٶلسە ٶلدٸ!
سەنسٸڭ مەنٸڭ ەڭ عاجايىپ ٶلەڭٸم,
ەڭ شۋاقتى,
ەڭ شىرايلى,
ەڭ شەرلٸ!
ەر تاڭىڭدى سٷيٸنشٸلەپ تۇرايىن-
قۇداي بەرگەن عۇمىرىمدا ٶلشەۋلٸ!

مۇحتار شاحانوۆ – جەلتوقسان الاڭى 

سەل ايالداپ, تاعزىم ەتپەي بۇل الاڭنان ٶتپەڭدەر.
جەلتوقساندا ىزعىرىقتان تٸتٸركەنٸپ كٶك پەن بەل,
بۇل جەر, قالقام, اسقاق رۋح جارىلىسى ٶتكەن جەر,
قايتا ويانعان ۇلت نامىسى قىزىل قانعا بٶككەن جەر,
ەرتە ەسەيگەن ارۋ قىزدى شاشتان سٷيرەپ, تەپكەن جەر,
جاتتى مۇندا ەستەن تانىپ كٷزگە اينالعان كٶكتەمدەر.

الاڭ شەتٸن قورشاپ تۇرعان شىرشالارعا الاكٶك,
جاس بٷلدٸرشٸن, سەزٸمٸڭدٸ جانار ەتٸپ قاراپ ٶت.
سول ارادان ساتقىندىق تا ەلەستەيدٸ قارا بەت,
قارا بەتتٸڭ كٶبٸ بٷگٸن دارا تۇلعا, دارا بەت.

جاس بٷلدٸرشٸن, مۇز قۇرسانعان شىرشالارعا قاراپ ٶت,
زامانىڭنىڭ جەڭٸسٸ مەن جەڭٸلٸسٸن ساناپ ٶت.
ۇلتتىڭ باعى جانار ما ەكەن حاس تۇلپارى, نارى جوق,
كەمسٸتپەكشٸ «جەلتوقساننىڭ جالاڭ اياقتارى» دەپ.

جوق!! كەشەگٸ سىن ساعاتتا كٶكٸرەگٸندە جانىپ وت,
تۇرعان سولار اياز سورعان قىزىل بەتتٸڭ ارى بوپ,
دەۋٸرٸنٸڭ تاۋىعىنا شاشىلعان تارى بوپ.

تٸرلٸكتەگٸ ەر ٸسٸڭنٸڭ جاڭعىرىعى بولادى
بۇل تابيعي جاسىرىن زاڭ ٶزگەرٸسسٸز قالادى,
سول زاڭعا سەنٸ باقىت, نە سور ٸزدەپ تابادى.

..دٷنيەنٸ دٷر سٸلكٸنتكەن جاس تولقىننىڭ سانالى
داڭقىن ەشكٸم, ەشكٸم بٷركەي الماس. ونى دا ەسكە سالادى
جەلتوقساننىڭ باس الاڭى, قايسار رۋح الاڭى.

اقبەرەن ەلگەزەك – زاڭدىلىق

بار ەلەمگە سەۋلە شاشسا عاجاپ كٷن,  
جاڭا تىنىس الىپ كەلەر تاڭ كٷلٸپ.  
ولاي بولسا, التىن جٷرەك قازاقتىڭ, 
تاڭباسىنان كٷن شىعۋى زاڭدىلىق! 

جارىپ شىعىپ تاس تٷنەگٸن ازاپتىڭ,  
شاڭىراقتان نۇر ساۋلاسا, تاڭ بولىپ.  
ەز-دٷنيەگە عاشىق بولعان قازاقتىڭ,  
كيٸز ٷيدٸ سٷيۋٸ دە زاڭدىلىق!  

اراسىنان سوعىس پەنەن تالاستىڭ,  
جەڭٸمپاز بوپ شىعاتۇعىن پاڭ بولىپ.  
تۇلپار مٸنەز, سۇڭقار بولمىس, الاشتىڭ,  
پىراقتارىن پٸر تۇتۋى زاڭدىلىق! 

وي نايزاسىن جارقىلداتسا جاسىن قىپ,
بٸر تٷيٸر سٶز جارقىرايتىن شام بولىپ.  
ٷيلەسٸمدٸ تابيعاتقا عاشىق ۇلت, 
گٷلدٸ ٶرنەكتٸ سٷيۋٸ دە زاڭدىلىق! 

كيەسٸندەي باقىت پەنەن ازاتتىڭ,  
تٶبەسٸندە جايناپ تۇرسا سام تۇنىپ.  
تەڭٸرٸسٸن سٷيەتۇعىن قازاقتىڭ,  
زەڭگٸر كٶكتٸ سٷيۋٸ دە زاڭدىلىق! 

كٷندٸ كٷتكەن مەكەن ەتٸپ تاڭ استىن,  
كٶكەيٸندە «دەربەس!» سٶزٸ جاڭعىرىپ. 
پەرٸشتەگە عاشىق بولعان الاشتىڭ,  
قىران قۇستى سٷيۋٸ دە زاڭدىلىق! 

شاھارلارىن ابات قىلىپ, جاسىل قىپ,  
كەلەشەككە كٶش تٷزەگەن مەڭگٸلٸك.  
كٶكتەگەندٸ كٶكسەپ جٷرگەن اسىل ۇلت,  
اسپان تٷسٸن تاڭداعانى زاڭدىلىق! 

قۇرساۋىندا مىڭ بۇلقىنىپ توزاقتىڭ,  
باس الاڭدى جەلتوقساندا قان قىلىپ.  
جاماندىققا جانى بٶتەن قازاقتىڭ,  
امان قالىپ, ٶسۋٸ دە زاڭدىلىق! 

التى قۇرلىق, سان كٶرشٸممەن جاراستىم, 
بەرٸ ماعان باس شايقايدى تاڭ قالىپ.  
جەڭٸمپازدىق تاريحى دا الاشتىڭ,  
قايتالانىپ كەلۋٸ دە زاڭدىلىق!