Táýelsizdik degenimiz – máńgilik kúres

Keshkilik alleiada serýendeitin osy bir kishipeiil, mádenietti kisini jii kórip qalamyn. Alǵashynda bas izesip qana júrdik. Birte-birte til qatysyp, trotýardyń jiegindegi sákige tize búgip, áńgime-dúken quratyn boldyq.

Ol kisiniń oilary kóbine-kóp kóke­iime qona ketedi. Aitalyq, áneý­kúngi bir sózi: «Ultyńa jasaǵan ekijúzdilik jaqynyńa jasaǵan ekijúzdilikten júz ese aýyr kúná. Anaý bir qariiaǵa qarańyzshy... Kempiriniń qasynda keńk-keńk kúlip, basyn shalqaityp otyr ǵoi. Áne, sol qariiaǵa ult týraly, til týraly, din týraly aitsańyz, qoshtai ketedi. Keide tipti, sýyrylyp sóilep, til basqarmasyn sóge jóneletinin qaitersiz. Al sodan soń ózi... janyna júgirip kelip, eteginen tart­qylai bastaǵan kishkentai nemeresine qarap: «Synochek, podojdi. Ty je vidish, chto dedýshka razgovarivaet», dep eskertý jasaidy. Bul... bul degenińiz soraqylyq qoi!»

Kelispei kórińiz. Aina-qatesiz shyndyq. Taǵy birde... taǵy birde deimin-aý, taiaýda ǵana: «Ulttyq kod bir ǵana tsifrdan turatyn bolsa, ol – til, – dedi. – Sebebi, ulttyń tilin bilgen adam ǵana onyń jan dúniesin asha alady. Kelisesiz be?» Men árine, basymdy shulǵimyn. Óit­keni, onyń aityp turǵany – aqiqat. Degenmen... 

«Al eger birneshe tsifrdan turatyn bolsa she?» deimin.

«Onda ulttyq óner, salt-dástúr dep, taǵysyn-taǵy jalǵastyra berýge bolady. Biraq, ulttyń janyn tilin uq­qanda ǵana túsinesiń», deidi ol.

Mine, osy kisimen keshe taǵy da jolyǵyp qaldym. Bul joly, nege ekeni, birtúrli jaltaqtap, meniń kózime týra qarai almai, janaryn alyp qasha bergendei kórindi.

«Men... men bir nárseni anyq túsin­dim, – deidi tereń kúrsinip. – Táýelsizdik degenimiz – máńgilik kúres eken!

Bilesiz be, nemeremniń tili oryssha shyǵypty. Tipti, sony ózim de bai­qamai qaldym. Osydan biraz kún buryn saiabaqqa ertip baryp em. Bir kezde álgi batýtqa qarai tura umtylyp: «Atashka, poshli bystree!» dep súirei jónelmesi bar ma meni.

Aýzym ashyldy da qaldy. «Ái, bunyń tili qalai-qalai shyqqan-ei?!» deimin ań-tań bolyp. Sodan kep áke-sheshesine shúiligeiin. Olar bolsa, azar da bezer bop: «Joq, biz úide qazaqsha ǵana sóileimiz», deidi. Sonsoń anda-sanda balabaqshadan alyp ketetin naǵashy apasyna telefon soǵaiyn. O kisi de: «Meniń balamen oryssha sóileskenimdi qashan kórip edińiz?» dep renjidi.

Aý sonda... Bul balaǵa til úiretip júr­gen kim deimin ǵoi. Sóitsem, kelin bala birdeńeni biledi eken. «Kúni boiy «Ti-Ji» kóredi balańyz. Múmkin, sodan úirengen bolar», deidi.

Al «Ti-Ji» degenińiz álgi kúndiz-túni mýltfilm kórsetetin telearna emes pe.  Mine, sol bizdiń balany...»  Men osy sátte shydai almai onyń sózin bólip: «Bul sizdiń ǵana problemańyz emes,» dep qaldym. Ol maǵan tańdana qarap, qabaǵyn túidi.

«Ras aitam, – dedim. – Taiaýda ǵana bir jýrnalist kelinshektiń feisbýktegi paraqshasynan oqydym. Ol da: «Bizdiń balalarymyzǵa bul kúnde til úiretip, tárbie berip jatqan – kúndiz-túni orys tilinde mýltfilm kórsetetin arnalar», dep jazady.  

«Sodan beri, – dedi ol áńgimesin jalǵap, – nemereme ózim til úiretip júrmin. Ol bir aýyz oryssha sóz ai­ta qalsa, taban astynda qazaqshaǵa tárji­malaimyn. Keide ózi de suraidy. My­sa­ly, «Chelovek paýk» degendi qalai aitam?» deidi. Men oǵan: «Ór­mekshi adam» dep túsindiremin. Al keide, aýdara almai qalatyn kezderim de bolady. Aityńyzshy, osy mýltfilmderdi aýdarýǵa bola ma ózi?..»

«Bolady ǵoi. Biraq, sol qajet pe eken?» deimin qarsy saýal qoiyp.

«Bilmeimin. Biraq, myna balalar ylǵi da sony kóredi. Basqa arnaǵa aýystyrsań, kózinen jas parlap shyǵa keledi... Qaitsek eken?»

«Balapan» arnasy ashylǵanda qýanyp ek...»

«Biraq, ol az bolyp tur ǵoi. Álgi «Ti-­jimen» salystyrǵanda bizdiń arnalar mýltfilmge múlde kende. Ái, bolmas... Bolmas bulai. Táýelsizdik degenimiz – máńgilik kúres qoi, kúres.» 

Nurǵali ORAZ,

«Egemen Qazaqstan»