Búginde Qazaqstan meditsinasy alǵa ilgerilep, meditsnalyq qyzmet kórsetý de, meditsinalyq bilim berý de naqty jolǵa qoiyla bastady. Bul sózimizdiń dáleli, S.Asfendiiarov atyndaǵy Qazaq ulttyq meditsina ýniversitetiniń rektory Talǵat Nurǵojin meditsinalyq bilim berý men kiriktirilgen meditsinany alty jylda oqytyp shyǵý týraly usynystaryn bildirip júr. Biz osy oraida atalǵan oqý ornynnyń basshysyn áńgimege tartyp, dárigerlerdi daiyndaý barysyndaǵy búgingi tynys-tirshiligin suradyq.
– Talǵat myrza, ózińiz meditsina mamandaryn oqytatyn oqý ornyn basqaryp otyrsyz. Jalpy osy dárigerlerdi daiarlaý júiesi qalai júzege asyrylyp jatyr?
– Bizdiń oqý ornynyń negizgi ustanymdary memleketimizdiń densaýlyq saqtaý salasyna qatysty reformalarmen, baǵdarlamalarmen úndes keledi. Iaǵni bilimdi de bilikti maman daiarlaý basty maqsatymyz. Sonymen birge dárigerdiń maman retinde ǵana qalyptasýyn emes, onyń rýhani bai, adamgershiligi mol, meiirimdi bolýynda baqylaimyz. Sebebi dárigerge eń basty osy qasietter qajet, bul qasiettersiz meditsina alǵa basady deý óte úlken qatelik bolar edi. Biz stýdentterimizdiń aldyna maqsat qoia biletin, adamgershiligi mol, ziialy, kásibi turǵyda sheber, aqparattyq tehnologiialardy meńgergen, básekege qabiletti, salaýatty ómir saltyn ustanatyn, kásipkerlikke ikemi bar jáne adal ǵalym bolyp bshyǵýy úshin ter tógip kelemiz.
Osy tustan mynany aitqym keledi. Dárigerde kásipkerlik beiin bolý kerek. Sebebi densaýlyq saqtaý salasyna bólingen qarjyny durys basqaryp, oń iegrý úshin bul óte qajet dep oilaimyn.
Qazir bizdiń ýniversitetimizde 20-ǵa jýyq oqytýshy – sheteldik. Bul óz ustazdarymyzdyń biliktiligin jetildirip, básekelestikti arttyrý úshin óte durys qadam ekenin atap ótkim keledi.
– Meditsinalyq bilim alatyn jastar úshin teoriia men tájiribege qatar múmkindik bar ma?
– Bilesiz be, negizi, bizde teoriia men birge tájiribe, ǵylymi jobalar qatar júredi. Bul sózimniń dáleli stýdentterdiń tájiribege qatysýy. Máselen, internatýra men rezidentýrada oqityndar alty aiǵa, bir jylǵa oblystarǵa, aýdandarǵa baryp, sol jaqtaǵy aýrýhanalardan tájiribelik sabaqtan ótedi.
– Al tómengi kýrstar úshin tájiribede qandai múmkindikter qarastyrylǵan?
– Tómengi kýrstaǵylar hospiske, morgke, patologiialyq-anatomiialyq tekserý ortalyqtaryna da barady. Bolashaq maman ony kórip, boiyn úiretýi kerek. Osylardyń barlyǵy negizgi tájiribe júzinde ótedi. Sosyn ár kýrstyń sońynda jazǵy tájiribe bar. Ol bir aiǵa sozylady. Onda meiirbikelik kómek kórsetý beiinin arttyrady. Qaladaǵy júzden astam klinikada kafedralarymyz ornalasqan. Olar bizdiń dáris beretin ortalyqtar bolyp sanalady. Sondyqtan teoriiadan tájiribemiz qalys qalyp jatyr dep aita almaimyn.
– Aityńyzshy, alys aimaqtaǵy dáriger tapshylyǵyn qalai sheshýge bolady dep oilaisyz?
– Alys aimaqtardaǵy dáriger tapshylyǵyn sheshý máselesinde ótken jyly Densaýlyq saqtaý ministrliginiń qoldaýymen 541 túlegimizdi túrli oblystarǵa jiberdik. Onyń ishinde Almaty oblysyna – 230 adam, Atyraý oblysyna – 28, Túrkistan oblysy men Shymkent qalasyna – 45, Jambyl oblysyna – 44, Batys Qazaqstanǵa – 13, Qyzylorda men Mańǵystaýǵa da solai, Soltústik Qazaqstan oblysyna 11 adam attandy. Sonyń ishinde 450-den astamy aýyldyq jerlerge dáriger bolyp ornalasty.
– Qaida baratynyn jas mamannyń ózi tańdady ma? Álde grant nemese kvotada oqyǵan stýdentterge memleket mindetteidi me?
– Olai bóle almaityn edim. Sebebi aimaqtarǵa jumysqa ketken túlekter ishinde kvotamen oqyǵandar da, kvotasyz oqyǵandar da bar. Degenmen bir nárseni aitqym keledi. Kez kelgen mamandyqty grant nemese kvota negizinde bilim alǵan jastar, qoǵamǵa qaryzǵa oqyǵan der edim. Sebebi memlketten bólinetin grant, kvota degender qarapaiym halyqtyń aqshasy, jurttyń salyq retinde tólegen qarajaty. Muny biz qoǵamnan qaryz alyp bilim aldyq pa, sony qaitarý kerek dep túsinýimiz kerek. Iaǵni halyqqa qaltqysyz qyzmet etýdi aityp otyrmyn. Bul dárigerlerge ǵana emes, kez kelgen mamandyqty alyp shyqqan túlekterge qatysty ekenin taǵy bir atap óteiin.
– Internatýra men rezidentýraǵa oqýǵa tapsyratyn túlekterdiń qai salaǵa mamandanǵany jón?
– Bizde bes kýrsty bitirgen stýdent diplom alady, biraq maman retinde eshqaida jumysqa ornalasa almaidy. Tipti qarapaiym biologiia pániniń muǵalimi retinde de qyzmet ete almaidy. Sondyqtan diplom alǵan soń barlyǵy internatýraǵa ketýi kerek. Ol eki jyl. Internatýrany bitirgennen keiin ǵana jumys istei alady. Biraq bul da tolyq mamandyq retinde sanalmaidy. Sosyn rezidentýraǵa barýyna bolady. Osynyń bárin eskere kele, biz alty jyldyq kiriktirilgen meditsinalyq bilim júiesin qolǵa aldyq.
– Sonda alty jyldyq kiriktirilgen meditsinalyq bilim júiesi degen qalai bolady?
– Ol Eýropa elderinde, Aziia-Tynyq muhity aimaǵyndaǵy elderdegi negizgi standart. Bizdiń ýniversitet álemdegi 116 oqý ornymen bailanys ornatqan. Olardan bizge Akademiialyq utqyrlyq baǵdarlamasymen stýdent almasý týraly usynys keledi. Bul jaqsy tájiribe. Básekege qabiletti maman daiarlaýǵa úlken kómegin tigizedi. Biraq bul jerde bir gáp bar. Bizdiń bilim berý standarty Eýropanyń nemese basqa elderdiń standartyna sáikes kelmeidi. Oqý baǵdarlamalary alshaq bolǵandyqtan, shetelde oqyp kelgen balalar mundaǵy jabylmaǵan oqý kreditterin jazda jabýǵa tiis. Bul bilimgerge artyq aýyrtpalyq. Sondyqtan biz eýropalyq negizgi standartqa kóship jatyrmyz. Sonda bizdiń negizgi oqý josparymyz olarmen birdei bolady. Sosyn stýdent alty jyldy oqyp bitkennen keiin, ary qarai rezidentýraǵa oqýǵa túse alady. Al rezidentýra negizi oqý emes, tájiribe. Bilimger jumys istei júrip, oqýy kerek. Mysaly, shetelderde rezident dáriger degen túsinik bar. Onyń quqyqtyq jaýapkershiligi bar. Bizdiń rezidentterdiń eshqandai quqyqtyq jaýapkershiligi joq. Al olar jumys istese, tapshy mamandyqtar da azaiar edi.
– Dárigerlerdiń etika normalaryn saqtamaityny jóninde shaǵymdanyp jatatyndar bar. Al siz joǵaryda mamandanýdan bólek adami turǵydan da tárbieleimiz dep edińiz?
– Árine, stýdentterge naýqaspen qarym-qatynas erejelerin oqytatyn pán birinshi kýrstan bastap ótkiziledi. Degenmen, bul jerde syrtqy faktorlardyń da bar ekenin esten shyǵarmaý kerek. Iaǵni keide dárigerdiń jumysyna kedergi bolatyn jaǵdailar da kezigýi múmkin. Aldyna kelgen qanshama adammen jumys isteitin dáriger de et pen súiekten jaralǵan adam, onyń da júike júiesi sharshaidy. Biraq adamdar dárigerlerge robot siiaqty qaraidy. Biz osyndai kózqarastan arylmaiynsha, damyp kele jatqan meditsinanyń jetistikterin kórmeimiz. Sondyqtan ár adam ózinen bastasa eken deimin.
– Áńgimeńizge raqmet!
Indira SÁTIM
