«Áýelde sóz bolǵan». Cóz áýelde adamdardyń sáýleli jadyna mazasyz túisik bop bitse kerek. Sodan baryp túisikten – estiiar oiǵa, oidan – áýezdi dybysqa, dybystan – kórkem tilge, tilden – bádiz tasqa, tastan – baldyr shópke, baldyrdan bylǵary kitapqa kóshken deidi. Aqyrynda kitaptardyń jumaǵynan máńgilik óz ornyn taýypty.
Qarasha ortan beline aýyp bara jatsa da ál-ázirge yzǵary bilinbeidi. Astananyń mai tońǵysyz keshi. Aǵylǵan kólikpen jarysa júitkigen oilar san-saqqa júgiredi.
Kúnde jáne ár kesh saiyn úige oralatyn jolymda, toǵaily býlvardyń oń qaptalynda qurylys súiegi asyl, qas beti mańǵaz, óne boiy nesheme aimúiizdermen ádiptelgen bir úi qalyp bara jatady.
Úlken de, kishi de, biik te, alasa da emes. Sán-saltanaty jańa qaladaǵy yrǵyn qurylystardan artyq ta, kem de emes. Biraq, bir kerim. Ári jazyqtyń bultyn sháli, samalyn jelpýish qyp, ai sáýlesin shynysyna shaǵyp oinap turǵan osy mańdaǵy kóp úiden erek, ustamdy hám parasatty. Terezeleri jumbaq ta tylsym syr jasyryp, baspaldaqtary belgisiz, esesine qyzyqty da alys saparlarǵa shaqyratyndai, tóńiregine raýandap, jylý shashyp turady. Osy mańdaǵy júregi bar jalǵyz ǵimarat, ǵimarat emes, ǵibadat ornyndai áser qaldyrady.
Sirá, Aqmeshit pen Dostyq kósheleriniń qiylysyndaǵy akademiialyq kitaphananyń tusynan ótken saiyn oqýy bar, oqýǵa adaldyǵy bar jandardyń kókirekteri jylityn bolar, kóńilderi qozǵalatyn shyǵar.
Men de kitaphananyń janynan ótken saiyn sóz ben kitap týraly neshe alýan tátti ári shytyrman oiǵa shomam. Ondai sátterde júregime máz-máiram bop qýanysh uialaidy, arqama jaldanyp qanat bitedi. Esil siraǵymnan kelgendei, «Báiterek» iyǵymda kóktegendei bolady. Kitaphanaǵa ózińniń de áldeqandai qatysyń baryn seziný bir ǵanibet, keide osy. Basqa ne kerek?!.
Rasynda, «Qara basyńa kóp nárse kerek pe?». Biraq, Tolstoidyń nemese taqýanyń degeni bola bermeidi ǵoi.
O, bizdiń astanalyq jurtqa kerek emes nárse joq. Otbasyńa – baqýatty turmys, týys-juraǵatyńa – jaily jumys, ulyqtarǵa – kásibi maman, dostaryńa – qoly men joly ashyq adal serik kerek. Bireý ataqqa, bireý aqshaǵa muqtaj. Bireýdiń tálkek taǵdyry komediiany qalaidy, bireý dramaǵa zárý. Bireý úshin túkke turǵysyz nárse bireý úshin aýadai qajet. Bul, endi, asa qyzyq emes.
Meni osy kitaphanaǵa kirip-shyǵyp jatatyn jurttyń taǵdyr-talaiy, talǵamy qyzyqtyrady. Bulardyń bári ol jerden ne izdeidi? Men izdegendi izdei me? Jáne solardyń bári men qusap kitaphanaǵa suraq belgisimen kirip, lep belgisimen shyǵa ma?
Kitaptar da quddy adam siiaqty – ózinshe baqytty, ózinshe baqytsyz, taǵdyrlary da, mazmundary da eshqashan bir-birine uqsamaidy. Jaratýshy men jaratylǵannyń, kók pen jerdiń, aq pen qaranyń, qoǵam men adamnyń, shyǵys pen batystyń qupiiasyn jasyrǵan qudireti bola tura, kitaptar da biz siiaqty – qorǵansyz. Yqylymnan jetken kep, Nippýr, Ashshýrbanipala, Pergama, Aleksandriia, Otyrar qajeti joqtyǵynan emes, qorǵansyzdyǵynan órtendi, tonaldy, joǵaldy.
Kitaptar da – jalǵyz, biz qusap serik izdeidi. Olardyń kóńilin sarǵaiǵan paraqtardan rýhyna azyq, kóńiline medet izdegen, járdem tilegen jandar ǵana marqaitady. Dál sondai serik tabyla qalsa ekeýi eshqashan bir-biriniń ishin pystyrmaidy, bir-birin jalyqtyrmaidy. Kitap saǵan, sen kitapqa ainalyp júre beresiń.
Keide kitappen otyrǵan bir saǵatyńdy kisimen otyrǵan bir kúnińe qimaityn sátter bolady. Jutqan aýań, kórgen aspanyń, basqan topyraǵyń, qorshaǵan ortań – bári adyra qalady. Qas qaraiǵanyn kezekshi kitaphanashy digirletip qýyp shyqqanda ǵana baryp bilesiń.
Bizge keregi – tańbalar, belgiler, áripter, sózder, mátinder, siýjetter, obrazdar, keiipkerler jáne t.t. Bizdiń izdegenimiz materiia da, meinstrim de emes. Bizdiń izdeitinimiz – adam janynyń misteriiasy. Sodan bolar, kitapty jaqsy kóretin, kitaptyń qadirin biletin, kitaphanaǵa úiir adam árdaiym etene jaqynyń, týys-baýyryń bop shyǵady.
Jan qajeti ótelse ǵana kóńiliń tynshidy. Al, jan qajetiniń óteýi, kóńil tynyshtyǵynyń jumaǵy kitaphana ǵana. Oily sanasy tastai qatqannyń, sherli kókiregi muzdai sýyǵannyń mekeni. Osydan shyǵar, «júregi bar úige» sen de júregińdi qaldyryp ketkiń kep turady.
Árine, sóz áýelden otanyn izdegen joq. Ol balań jady men bylǵary kitaptyń arasyn jol qylyp júrgen de qoiǵan. Sóitip jańaǵy mazasyz túisikti – páni men baqidyń kózi, keńistik pen ýaqyttyń tizgini bolǵan, sheksizdik pen málimsizdiktiń aqsóńke soqpaǵyna jáne on segiz myń ǵalamǵa ainalǵan túisikti ózine ǵana uǵynyqty, ózine ǵana qymbat, ózine ǵana jaily kitaphana jasap alǵan.
Oilar – júitkigen kólikterdei. Qarasha ortan belinen aýǵanda, Astananyń mai tońǵysyz keshinde taǵy da akademiialyq kitaphananyń janynan ótip baramyn.
Esime taǵy da «Vavilon kitaphanasynyń» – adamzat kitaphanasynyń uly shyraqshysyna ainalǵan Horhe Lýis Borhes tústi. Ie, onyń kóp sózine kelispeske sharań joq. Al, myna sózine tik turyp qol shapalaqtaý kerek qoi: «Men jumaqty kitaphanaǵa uqsattym».
Talǵat Eshenuly,
"Egemen Qazaqstan" gazeti
