«ەۋەلدە سٶز بولعان». Cٶز ەۋەلدە ادامداردىڭ سەۋلەلٸ جادىنا مازاسىز تٷيسٸك بوپ بٸتسە كەرەك. سودان بارىپ تٷيسٸكتەن – ەستييار ويعا, ويدان – ەۋەزدٸ دىبىسقا, دىبىستان – كٶركەم تٸلگە, تٸلدەن – بەدٸز تاسقا, تاستان – بالدىر شٶپكە, بالدىردان بىلعارى كٸتاپقا كٶشكەن دەيدٸ. اقىرىندا كٸتاپتاردىڭ جۇماعىنان مەڭگٸلٸك ٶز ورنىن تاۋىپتى.
قاراشا ورتان بەلٸنە اۋىپ بارا جاتسا دا ەل-ەزٸرگە ىزعارى بٸلٸنبەيدٸ. استانانىڭ ماي توڭعىسىز كەشٸ. اعىلعان كٶلٸكپەن جارىسا جٷيتكٸگەن ويلار سان-ساققا جٷگٸرەدٸ.
كٷندە جەنە ەر كەش سايىن ٷيگە ورالاتىن جولىمدا, توعايلى بۋلۆاردىڭ وڭ قاپتالىندا قۇرىلىس سٷيەگٸ اسىل, قاس بەتٸ ماڭعاز, ٶنە بويى نەشەمە ايمٷيٸزدەرمەن ەدٸپتەلگەن بٸر ٷي قالىپ بارا جاتادى.
ٷلكەن دە, كٸشٸ دە, بيٸك تە, الاسا دا ەمەس. سەن-سالتاناتى جاڭا قالاداعى ىرعىن قۇرىلىستاردان ارتىق تا, كەم دە ەمەس. بٸراق, بٸر كەرٸم. ەرٸ جازىقتىڭ بۇلتىن شەلٸ, سامالىن جەلپۋٸش قىپ, اي سەۋلەسٸن شىنىسىنا شاعىپ ويناپ تۇرعان وسى ماڭداعى كٶپ ٷيدەن ەرەك, ۇستامدى ھەم پاراساتتى. تەرەزەلەرٸ جۇمباق تا تىلسىم سىر جاسىرىپ, باسپالداقتارى بەلگٸسٸز, ەسەسٸنە قىزىقتى دا الىس ساپارلارعا شاقىراتىنداي, تٶڭٸرەگٸنە راۋانداپ, جىلۋ شاشىپ تۇرادى. وسى ماڭداعى جٷرەگٸ بار جالعىز عيمارات, عيمارات ەمەس, عيبادات ورنىنداي ەسەر قالدىرادى.
سٸرە, اقمەشٸت پەن دوستىق كٶشەلەرٸنٸڭ قيىلىسىنداعى اكادەمييالىق كٸتاپحانانىڭ تۇسىنان ٶتكەن سايىن وقۋى بار, وقۋعا ادالدىعى بار جانداردىڭ كٶكٸرەكتەرٸ جىليتىن بولار, كٶڭٸلدەرٸ قوزعالاتىن شىعار.
مەن دە كٸتاپحانانىڭ جانىنان ٶتكەن سايىن سٶز بەن كٸتاپ تۋرالى نەشە الۋان تەتتٸ ەرٸ شىتىرمان ويعا شومام. ونداي سەتتەردە جٷرەگٸمە مەز-مەيرام بوپ قۋانىش ۇيالايدى, ارقاما جالدانىپ قانات بٸتەدٸ. ەسٸل سيراعىمنان كەلگەندەي, «بەيتەرەك» يىعىمدا كٶكتەگەندەي بولادى. كٸتاپحاناعا ٶزٸڭنٸڭ دە ەلدەقانداي قاتىسىڭ بارىن سەزٸنۋ بٸر عانيبەت, كەيدە وسى. باسقا نە كەرەك?!.
راسىندا, «قارا باسىڭا كٶپ نەرسە كەرەك پە?». بٸراق, تولستويدىڭ نەمەسە تاقۋانىڭ دەگەنٸ بولا بەرمەيدٸ عوي.
و, بٸزدٸڭ استانالىق جۇرتقا كەرەك ەمەس نەرسە جوق. وتباسىڭا – باقۋاتتى تۇرمىس, تۋىس-جۇراعاتىڭا – جايلى جۇمىس, ۇلىقتارعا – كەسٸبي مامان, دوستارىڭا – قولى مەن جولى اشىق ادال سەرٸك كەرەك. بٸرەۋ اتاققا, بٸرەۋ اقشاعا مۇقتاج. بٸرەۋدٸڭ تەلكەك تاعدىرى كومەدييانى قالايدى, بٸرەۋ دراماعا زەرۋ. بٸرەۋ ٷشٸن تٷككە تۇرعىسىز نەرسە بٸرەۋ ٷشٸن اۋاداي قاجەت. بۇل, ەندٸ, اسا قىزىق ەمەس.
مەنٸ وسى كٸتاپحاناعا كٸرٸپ-شىعىپ جاتاتىن جۇرتتىڭ تاعدىر-تالايى, تالعامى قىزىقتىرادى. بۇلاردىڭ بەرٸ ول جەردەن نە ٸزدەيدٸ? مەن ٸزدەگەندٸ ٸزدەي مە? جەنە سولاردىڭ بەرٸ مەن قۇساپ كٸتاپحاناعا سۇراق بەلگٸسٸمەن كٸرٸپ, لەپ بەلگٸسٸمەن شىعا ما?
كٸتاپتار دا قۇددى ادام سيياقتى – ٶزٸنشە باقىتتى, ٶزٸنشە باقىتسىز, تاعدىرلارى دا, مازمۇندارى دا ەشقاشان بٸر-بٸرٸنە ۇقسامايدى. جاراتۋشى مەن جاراتىلعاننىڭ, كٶك پەن جەردٸڭ, اق پەن قارانىڭ, قوعام مەن ادامنىڭ, شىعىس پەن باتىستىڭ قۇپيياسىن جاسىرعان قۇدٸرەتٸ بولا تۇرا, كٸتاپتار دا بٸز سيياقتى – قورعانسىز. ىقىلىمنان جەتكەن كەپ, نيپپۋر, اششۋربانيپالا, پەرگاما, الەكساندرييا, وتىرار قاجەتٸ جوقتىعىنان ەمەس, قورعانسىزدىعىنان ٶرتەندٸ, تونالدى, جوعالدى.
كٸتاپتار دا – جالعىز, بٸز قۇساپ سەرٸك ٸزدەيدٸ. ولاردىڭ كٶڭٸلٸن سارعايعان پاراقتاردان رۋحىنا ازىق, كٶڭٸلٸنە مەدەت ٸزدەگەن, جەردەم تٸلەگەن جاندار عانا مارقايتادى. دەل سونداي سەرٸك تابىلا قالسا ەكەۋٸ ەشقاشان بٸر-بٸرٸنٸڭ ٸشٸن پىستىرمايدى, بٸر-بٸرٸن جالىقتىرمايدى. كٸتاپ ساعان, سەن كٸتاپقا اينالىپ جٷرە بەرەسٸڭ.
كەيدە كٸتاپپەن وتىرعان بٸر ساعاتىڭدى كٸسٸمەن وتىرعان بٸر كٷنٸڭە قيمايتىن سەتتەر بولادى. جۇتقان اۋاڭ, كٶرگەن اسپانىڭ, باسقان توپىراعىڭ, قورشاعان ورتاڭ – بەرٸ ادىرا قالادى. قاس قارايعانىن كەزەكشٸ كٸتاپحاناشى دٸگٸرلەتٸپ قۋىپ شىققاندا عانا بارىپ بٸلەسٸڭ.
بٸزگە كەرەگٸ – تاڭبالار, بەلگٸلەر, ەرٸپتەر, سٶزدەر, مەتٸندەر, سيۋجەتتەر, وبرازدار, كەيٸپكەرلەر جەنە ت.ت. بٸزدٸڭ ٸزدەگەنٸمٸز ماتەرييا دا, مەينستريم دە ەمەس. بٸزدٸڭ ٸزدەيتٸنٸمٸز – ادام جانىنىڭ ميستەريياسى. سودان بولار, كٸتاپتى جاقسى كٶرەتٸن, كٸتاپتىڭ قادٸرٸن بٸلەتٸن, كٸتاپحاناعا ٷيٸر ادام ەردايىم ەتەنە جاقىنىڭ, تۋىس-باۋىرىڭ بوپ شىعادى.
جان قاجەتٸ ٶتەلسە عانا كٶڭٸلٸڭ تىنشيدى. ال, جان قاجەتٸنٸڭ ٶتەۋٸ, كٶڭٸل تىنىشتىعىنىڭ جۇماعى كٸتاپحانا عانا. ويلى ساناسى تاستاي قاتقاننىڭ, شەرلٸ كٶكٸرەگٸ مۇزداي سۋىعاننىڭ مەكەنٸ. وسىدان شىعار, «جٷرەگٸ بار ٷيگە» سەن دە جٷرەگٸڭدٸ قالدىرىپ كەتكٸڭ كەپ تۇرادى.
ەرينە, سٶز ەۋەلدەن وتانىن ٸزدەگەن جوق. ول بالاڭ جادى مەن بىلعارى كٸتاپتىڭ اراسىن جول قىلىپ جٷرگەن دە قويعان. سٶيتٸپ جاڭاعى مازاسىز تٷيسٸكتٸ – پەني مەن باقيدىڭ كٶزٸ, كەڭٸستٸك پەن ۋاقىتتىڭ تٸزگٸنٸ بولعان, شەكسٸزدٸك پەن مەلٸمسٸزدٸكتٸڭ اقسٶڭكە سوقپاعىنا جەنە ون سەگٸز مىڭ عالامعا اينالعان تٷيسٸكتٸ ٶزٸنە عانا ۇعىنىقتى, ٶزٸنە عانا قىمبات, ٶزٸنە عانا جايلى كٸتاپحانا جاساپ العان.
ويلار – جٷيتكٸگەن كٶلٸكتەردەي. قاراشا ورتان بەلٸنەن اۋعاندا, استانانىڭ ماي توڭعىسىز كەشٸندە تاعى دا اكادەمييالىق كٸتاپحانانىڭ جانىنان ٶتٸپ بارامىن.
ەسٸمە تاعى دا «ۆاۆيلون كٸتاپحاناسىنىڭ» – ادامزات كٸتاپحاناسىنىڭ ۇلى شىراقشىسىنا اينالعان حورحە لۋيس بورحەس تٷستٸ. يە, ونىڭ كٶپ سٶزٸنە كەلٸسپەسكە شاراڭ جوق. ال, مىنا سٶزٸنە تٸك تۇرىپ قول شاپالاقتاۋ كەرەك قوي: «مەن جۇماقتى كٸتاپحاناعا ۇقساتتىم».
تالعات ەشەنۇلى,
"ەگەمەن قازاقستان" گازەتٸ
