Foto: ktk.kz
Talǵarda oryn alǵan qaiǵyly oqiǵa qoǵamdy dúr silkindirdi. 16 jastaǵy Sherzat Polattyń ólimi men onyń otbasyna jasalǵan qastandyq aýyr qylmys retinde tirkelip, quqyq qorǵaý organdarynyń erekshe baqylaýynda tur. Oqiǵaǵa bailanysty túrli qaýesetter men jalǵan aqparattar jelide taralyp jatyr. Ult.kz osy oqiǵaǵa bailanysty resmi derekter men qoǵamnyń pikirin jinady.
Oqiǵa hronologiiasy
Talǵar qalasynda 4 qazanǵa qaraǵan túni Qarjaýbai Nurymovtyń dúkeninde tutynýshymen Sherzat arasynda kelispeýshilik týyndaidy. Onyń arty janjalǵa jalǵasady. Janjaldyń sońy tóbeleske ulasyp, oqiǵa ornynda onyń ákesi men aǵasy da soqqyǵa jyǵylǵan. 16 jastaǵy Sherzat pyshaqtalyp, basyna myltyqpen tigen soqqydan aýyr jaraqat alady. Ákesi Sherzatty aýrýhanaǵa jetkizgenimen, dárigerler onyń ómirin saqtap qala almady.
5-7 qazan 2024 jyl. Quqyq qorǵaý organdary jedel-tergeý amaldaryn bastady. Alǵashqy derekter boiynsha oqiǵaǵa qatysy bar birneshe kúdikti anyqtalyp, qamaýǵa alyndy. Almaty oblysynyń politsiia departamenti oqiǵaǵa qatysty aqparat berdi.
"Kisi óltirý faktisi boiynsha politsiia qylmystyq is qozǵady. Oqiǵanyń barlyq qatysýshylary ustaldy jáne ýaqytsha ustaý izoliatoryna qamaldy. Qazirgi ýaqytta istiń barlyq mán-jailarynyń tolyqtyǵyn, jan-jaqtylyǵyn jáne obektivtiligin qamtamasyz etý úshin qajetti tergeý is-sharalary júrgizilýde", - delingen politsiia departamenti habarlamasynda.
Artynsha Almaty oblysynyń politsiia departamenti ókilderi kisi óltirdi degen kúdikpen ustalǵandardyń videosyn jariialady.
Sherzattyń otbasy tergeýdiń ádil, ashyq júrgizilýin talap etip, Talǵar ákimdiginiń jolyn jabady. Marqum, 16 jastaǵy Sherzat Polattyń ákesi bas prokýror Berik Asylovqa úndeýinde jergilikti bilik áreketsiz otyr dep shaǵymdanady.
"Talǵar ákimdigi, prokýrory men ishki ister basqarmasynyń basshysy eshqandai is-áreket istemei otyr. Qylmysty burmalap otyr. Meniń marqum bolǵan balamnyń aty-jónin de bilmeidi. Hal-jaǵdaiymyzdy suraýǵa da shamalary jetpei tur. Tún ortasynda bizdi tergeýge shaqyryp, ózimizdi qorqytyp, aryz jazdyrtyp otyr. Ashyq sot bolýyn talap etemin. Óletin balam óldi, alatyn bolsa, meni de alsyn, meni de qamasyn, biraq ádil sheshim, ashyq sot bolsyn", – dedi Qarjaýbai Nurymov.
Sodan keiin Talǵar aýdany ákimshiligi de jaǵdaiǵa aralasyp, resmi málimdeme jasaidy. Is Ishki ister ministrliginiń erekshe baqylaýyna alynady.
7-9 qazan 2024 jyl. Sherzattyń ólimine narazylyq retinde jergilikti turǵyndar oqiǵa ornyna gúl shoqtaryn qoiyp, ádil tergeý júrgizýdi talap etti. Prokýratýra qylmystyq istiń obektivti qaralýyna kepildik beretinin málimdedi. Osy ýaqytta jeti kúdikti qamaýǵa alynady, sot olardy eki aiǵa qamaý týraly sheshim shyǵarady.
Sherzat Polattyń úii órtendi
10-12 qazan 2024 jyl. Qaiǵyly jaǵdai aiasynda Sherzat Polattyń otbasynyń úii órtendi. Bul jaǵdai qoǵamda úlken alańdaýshylyq týdyrdy. Oblys ákimi Marat Sultanǵaziev jaǵdaidy baqylaýǵa alyp, órtengen úidi qalpyna keltirýge ýáde berdi. Sonymen birge, otbasyǵa materialdyq jáne psihologiialyq kómek usynyldy, biraq marqumnyń jaqyndary kómekten bas tartty. Almaty oblysynyń prokýrory Berik Adamov osy oqiǵaǵa bailanysty túsinikteme berdi. Ol politseiler órttiń aldyn ala almaǵanynyń sebebin túsindirdi.
"Olar úi mańyn patrýldeý týraly ótinish berdi, patrýl qoiyldy. Biraq patrýldeý – politsiia qyzmetkerleriniń kósheni tekserý kezinde júrgiziledi. Olar tergeýshige aryzben júginip, keshki saǵat jeti-segizge deiin ótinish bergen. Órt bes saǵattan keiin, túngi saǵat birde boldy", - dedi Almaty oblysynyń prokýrory.
Áleýmettik jelide Qarjaýbai Nurymovtyń ózi video jariialady. Ol úiiniń órtengenin áldekimderdi meńzep:
"Balam azdai úiimdi órtegenderiń ne?!", - deidi videoda.
Úi mańynan kanistr men rezińke qolqap tabyldy. Quqyq qorǵaý organdary 600-ge jýyq adamnan jaýap alynyp, tiisti saraptamalar taǵaiyndalǵanyn jetkizdi.
Osy arada áleýmettik jelide qylmysty "Hýtordyń" jigitteri jasady degen qaýeset tarady. Taralǵan málimdemelerge IIM orynbasary Baýyrjan Álenov túsinikteme berip, kúdiktiler eshqandai qylmystyq toppen bailanysy joq ekenin jetkizdi.
"Biz jergilikti politsiiany olardyń qylmystyq toppen bailanysy bar bolýy múmkin degen jait boiynsha tekserý týraly usynys engizemiz. Biraq qazir osy qylmysty ashý basty másele bolyp tur", - dedi Baýyrjan Álenov.
Basshylyq pen ákimshiliktegi aýys-túiis
Tergeý barysynda kúdiktiler sany 11 adamǵa jetedi. Jaýapqa tartylǵandardyń qylmysqa qatysy tolyq zerttelip, beinebaqylaý jazbalary men kýágerlerdiń jaýaptary jinaqtalady. Sonymen qatar, Talǵar qalasynyń jáne aýdandyq ákimshiliktiń birneshe basshysy otstavkaǵa jiberiledi. Bul týraly ákimdik baspasózi habarlaidy.
"Talǵar qalasynyń ákimi Qýatbekuly Bahyt Kúrishbekov, Talǵar qalasy ákiminiń orynbasary Matan Saǵyndyq óz mindetterin tiisti deńgeide atqarmaǵany úshin laýazymdarynan bosatyldy. Basqa laýazymdaǵy qyzmetkerlerdiń jaýapkershilik deńgeii pysyqtalýda",– delingen habarlamada.
Odan bólek, Almaty oblysy prokýrorynyń orynbasary Saian Bákirov pen Talǵar aýdanynyń prokýrory Eskendir Bekmanov ta qyzmetinen bosatyldy.
"Hýtorlyqtar" qylmystyq toby shynymen bar ma?
Osy ýaqyt aralyǵynda oqiǵa aiasyndaǵy qaýesetter men áleýmettik jelidegi habarlar kóbeidi. Olardyń kóbi qylmysta "Hýtorlyqtar" dep atalatyn qylmystyq toptyń qatysy bar degen bastamany ustandy. Bul orynda resmi aqparat kózderi men sheneýnikter qylmystyq toptyń "tirkeýde joq" ekenin atap ótti. Májilis kýlýarynda ishki ister ministriniń orynbasary Igor Lepeha bul máselege qatysty pikir bildirdi.
"Qylmystyq is boiynsha bizdiń qyzmetkerlerden quralǵan top jumys istep jatyr. «Hýtorskii» qylmystyq toby bar ma, joq pa, ol týraly men aita almaimyn. "Uiymdasqan qylmyspen kúres" basqarmasy osyndai jaǵdailardy baqylaidy. Qylmystyq isti zerdeleý aiaqtalǵan kezde olar sizderge jaýap beredi. Negizi qylmystyq toptar boiynsha esepte turǵandardyń tizimi bar", - dedi ol.
Sherzat Polattyń ákesi jýrnalister men blogerlerge bergen suhbatynda birneshe ret "Hýtorlyqtar" tobynan qorqytý men úrkitýler kelgenin málimdedi. Bul turaly quzyrly organdar naqty jaýaptar men aqparat taratpady.
Sherzat Polattyń ólimi qoǵamda ádildikke degen talapty kúsheitti. Jergilikti turǵyndar men belsendiler qylmystyń ashyq tergelýin jáne kinálilerdiń jaýapqa tartylýyn talap etti. Sonymen qatar, oqiǵa áleýmettik shielenis týdyryp, otbasynyń qaýipsizdigine alańdaýshylyq týǵyzdy.
Kúdiktilerdiń týystary málimdeme jasady
Kúdiktilerdiń ata anasy balalarynyń qylmysy úshin halyqtan keshirim surap, tergeýdiń ádil ótýin talap etken beineúndeý jariialady.
"Elimizden, halyqymyzdan keshirim suraimyz. Balalarymyzdyń áreketi úshin. Biraq ádil bolsyn. Nurqanat ta (Sherzattyń aǵasy), Qarjaýbai da (Sherzattyń ákesi) jaýapqa tartylsyn. Biz sony tileimiz. Eki jaqty birdei qarańyzdar", – degen kúdiktilerdiń týystary.
Videoúndeý jasaǵandar Sherzat Polattyń ákesi Qarjaýbai Nurymovty eldi dúrliktirdi, jalǵan aqparat taratty dep aiyptady. Odan bólek olar Nurqanat Ǵaiypbaevty da aiyptap, myltyqty alyp shyqqan degen málimdeme jasady.
"Qarýdy birinshi Nurqanat kóliginen alyp shyqqan. Balalarǵa qarai oq atqan. Balalar tynysh turǵan jerinen Sherzat marqum bir balanyń jaǵyn syndyrdy. Oilamaǵan jerden uryp jibergen. Ózderi myltyq pen pyshaq alyp shyqqan. Sodan jigitter kóterilip ketken. Keshirim suraimyz balalarymyz úshin. Bizdiki durys emes. Biraq balalardy arandatpasa barlyǵy tynysh sheshilip, barlyǵy úiine ketetin edi. Olar Sherzatty óltiremiz dep barǵan joq", – deidi beineúndeý joldaǵan áiel.
Nurqanat Ǵaiypbaevtyń jumbaq ólimi
9 jeltoqsan kúni politseiler Talǵar shetinen er adamnyń denesi tabylǵany týraly aqparat taratty. Baǵdat Áshimovtyń málimetinshe:
"Talǵar qalasynyń mańynan 30 jastaǵy er adamnyń denesi tabyldy. Aldyn ala málimetterge sáikes, ol óz-ózine qol salǵan. Marqum biyl 4 qazanda kóz jumǵan, kámeletke tolmaǵan Sherzat Bolattyń aǵasy ekeni anyqtaldy. Osy fakti boiynsha qylmystyq is qozǵaldy. Qazir barlyq jaidy anyqtaý úshin tergeý amaldary júrgizilip jatyr. Osy ýaqytta qylmystyq sipattaǵy qandai da bir belgiler anyqtalmady".
Odan bólek politsiia marqumnyń týystaryna jibergen SMS-habarlamalaryn da jariialady.
"Tergeý barysynda marqum týystarynyń birine ózine-ózi qol jumsaý týraly messendjerde jibergen jazbasy anyqtaldy. Habarlamada ol týysqandarymen qoshtasyp, jieniniń janyna jerleýdi surady", – deidi Baǵdat Áshimov.
Qara jamylǵan otbasynyń advokattary BAQ ókilderine marqumǵa eshqandai qysym jasalmaǵanyn, Sherzat Polattyń ólimi oǵan qatty batqanyn jetkizdi.
"Barlyq materialdyq qiyndyqqa qaramastan jábirlenýshiler et satyp, óz tirlikterin jasaǵany qýantyp edi. Búgingi oqiǵa tóbemizden jai túsirdi. Sherzattyń ólimine qatysty tergeý aiaqtalýǵa jaqyn qalǵan. Biz sot otyrysyna daiyndalyp jatyr edik. Marqum Nurqanat sotta jábirlenýshi retinde jaýap berýge daiyn júrdi", - deidi advokat Saida Táýekelova.
Otbasynyń taǵy bir advokaty Maral Jailaýbaevanyń aitýynsha, Nurqanatqa Sherzat balasyndai bolǵan.
"Nurǵanatqa qysym bolǵan joq. Al otbasyna jasalǵan bastapqy qysym boiynsha qaýipsizdik sharalary qabyldandy. Moraldyq-psihologiialyq jaǵdaiy qiyn boldy, Sherzat oǵan balasyndai boldy. Al marqumnyń keshirim suraǵany týraly is áli de tekseriledi", - dedi Maral Jailaýbaeva.
Osy jaǵdaidan keiin oqiǵalar shielenisti. Birqatar qoǵam belsendileri Talǵardaǵy jaǵdai týraly pikir bildire bastady. Olar Nurqanat Ǵaiypbaev ózine qol saldy degenge sený qiyn deidi.
"Qalai bir ýaqytta birneshe adamǵa habarlama jiberedi. Ol árdaiym aýdiohabarlama jiberedi eken. Jai ǵana hat jazyp kete salýy múmkin emes. Sonymen qatar Nurqanat qatesiz jazatyn. Meniń oiymsha habarlamalardy Nurqanat jazbaǵan", - dedi Dinmuhammed Qamatai.
Qarjaýbaidyń qamalýy, tergeýdiń aiaqtalatyn ýaqyty
Qarjaýbai Nurymov inisin jerleý rásiminen keiin ózin agressivti ustady degen aqparat jelide jeldei esti. Resmiler onyń ustalǵany týraly habar taratty. Aldymen ulynan keiin inisinen airylǵan Qarjaýbai Nurymov BAQ ókilderimen kezdesýdi talap etken. Al, Almaty oblysy politsiiasynyń aitýynsha ol kámeletke tolmaǵan balalar men ainaladaǵylarǵa qaýip tóndirgen.
"N. esimdi azamat prokýrordyń zańdy saqtaý týraly túsindirmesin elemei, ózin agressivti ustady, ainalasyndaǵy adamdarǵa qaýip tóndirip, sýitsid jasaimyn dep qorqytty. Politsiia qyzmetkerine pyshaqpen shabýyl jasady. Onyń minez-qulqy ózine de, ainalasyndaǵy jandarǵa da qaýip tóndirdi. Onyń jaǵdaiyna alańdaǵan týystary men advokattarynyń ótinishi boiynsha politsiia N. esimdi azamatty ustady", – dedi politsiia.
15 táýlik pen elden shyǵarý jazasy
Politsiia ustap áketken Qarjaýbai Nurymovpen psihologtar jumys júrgizgen. Ol densaýlyǵyna bailanysty bólimsheden jedel járdemmen aýrýhanaǵa jetkizilgen. Aitbek Amangeldi bul oqiǵa týraly pikir bildirdi.
"Qazir Saida men Maralmen bailanystym. Olar Qarjaýbaimen birge aýdandyq politsiia bóliminde. Psiholog ta politsiia bóliminde. Sonymen qatar búkil otbasyǵa kómek kórsetý úshin taǵy eki psiholog jumyldyryldy. Búgingi jaǵdaiǵa qatysty aitatyn bolsaq, oqiǵa er adamdar jerleýge ketken kezde bolǵan dep túsindim. Artynsha jaǵdai ýshyǵyp ketken. Áielder úide otyrǵan. Men naqty ne bolǵanyn bilmeimin. Aldaǵy ýaqytta Saida jýrnalisterge jaǵdaidy túsindiredi dep oilaimyn",- dedi Aitbek Amangeldi.
Odan bólek Qarjaýbai Nurymov pen onyń ápkesi men qaryndasyna jaza qoldanylǵany týraly Almaty oblysy sottary habarlady.
"Dálirek aitsaq, usaq buzaqylyq jasaǵany úshin (ÁQBtK-niń 434-baby, 1-bóligi) Saltanat Nurymova ákimshilik jaýapkershilikke tartylyp, oǵan 20 AEK mólsherinde aiyppul salyndy.
Qazaqstan Respýblikasynda beibit jinalystardy uiymdastyrý jáne ótkizý tártibi týraly zańnamany buzǵany úshin (ÁQBtK-niń 488-baby, 8-bóligi) azamattyǵy joq tulǵa Bahyt Reiimova 15 táýlikke ákimshilik qamaýǵa alynyp, odan keiin Qazaqstan Respýblikasynan deportatsiialanatyn boldy.
Qoǵamdyq orynda bylapyt sózder aityp, quqyq qorǵaý organdary qyzmetkerlerine qurmet tanytpaǵany úshin, sonymen qatar qoǵamdyq tártip pen azamattardyń tynyshtyǵyn buzatyn áreketter jasap, kólik qozǵalysyna kedergi keltirgeni úshin (ÁQBtK-niń 434-baby, 1-bóligi) Qarjaýbai Nurymov 15 táýlikke ákimshilik qamaýǵa alyndy".
Advokattary bul sheshimmen kelispei apelliatsiialyq shaǵym túsirmek. Advokat Saida Taýekeldiń aitýynsha Qarjaýbai Nurymov óziniń áreketteri zańsyz ekenin túsingen. Qorǵaýshylar sottan oǵan jeńil jaza kesýdi, aiyppul tóletýdi ótingen.
"Biraq sot prokýratýranyń talabyn qanaǵattandyryp, 15 kúnge qamaýǵa aldy. Alaida biz appeliatsiialyq shaǵym jazyp, joldaǵaly jatyrmyz", – dedi advokat.
Depýtattar ne deidi?
Abzal Quspan:
"Eń joǵary deńgeide qadaǵalaýǵa aldyq, baqylaýda ustap otyrmyz degenniń ózinde tragediia jalǵasyn taýyp jatyr. Ár túrli oilarǵa jeteleidi. Ózimiz de naqty birdeńe aita almaimyz. Quqyq qorǵaý organdary bizge esep bermeidi. Olar qaýipsizdik keńesine baǵynady".
Ardaq Nazarov:
"Qazir bizge eń mańyzdysy, eldiń aýyz-birshiligi, táýelsizdigimizdiń baiandylyǵy. Egemendigimizge selkeý túsirgisi kelgen áldekimder ártúrli quiturqy áreketterge barýda. Bulai bolmaidy. Sondyqtan durys aqparat taratpasa, halyqty dúrliktirse, búlik shyǵaratyn bolsa mindetti túrde jazalanýy kerek. «Munyń basynda kim tur, ne úshin bulai jasap jatyr?» degen máseleler zerttep, zerdelenýi kerek. Sonda basqalarǵa sabaq bolady".
Rinat Zaitov BAQ ókilderine bergen suhbatynda “Shý kóterip jatyrsyzdar” dep qaldy. Onyń aitýynsha:
"Bir jaǵynan durys aitasyz, iá qara jamylyp otyr. Biraq bul qylmystyń ainalasynda sizderdiń barlyqtaryńyz shý kóterip jatyrsyzdar. Blogeri bar, sizder bar. Búkil Qazaqstan boiynsha ondai turmystyq qylmystar boiynsha tolyqqandy aqparatty berip jatqan joqsyzdar ǵoi. Maqanshyda, Úrjarda ondai jaǵdailar bolyp jatyr. Múlde aityp jatqan joqsyzdar ol týraly. Sonyń keseli dep oilaimyn", - dedi ol.
Tergeý jyl sońyna deiin aiaqtala ma?
Ishki ister ministriniń orynbasary Sanjar Ádilov tergeý týraly pikir bildirdi.
"Talǵardaǵy kisi óltirý deregine toqtalaiyn. Jyl sońyna deiin qylmystyq isti tergeý aiaqtalady. Qylmystyq istiń materialdary tanysýǵa usynylady. Tergeý aiaqtalý satysynda. Jyl sońyna deiin biz barlyq tergeý áreketi men saraptamany aiaqtaimyz. Búginde qylmystyq iske qatysy bar 11 kúdikti qamaýda otyr. Barlyǵy jaýapqa tartylady. Olarǵa prokýrordyń kelisimi boiynsha túpkilikti aiyp taǵylady", - dedi Sanjar Ádilov Májilistiń jalpy otyrysynan soń.
Sondai-aq ol Sherzat Polattyń aǵasynyń ólimi boiynsha da qylmystyq is qozǵalǵanyn atap ótti.
"Sýitsid boiynsha qylmystyq is qozǵaldy. Keshe sot-meditsinalyq saraptamanyń nátijesi jurtshylyqqa aldyn ala jetkizildi. (Sherzat Bolattyń aǵasynyń denesinen – avtor) zorlyq-zombylyq belgisi anyqtalmady. Qazaqstan zańy boiynsha tergeý 2 ai júrgiziledi, qajet bolǵan jaǵdaida ol uzartylýy múmkin. Barlyq nusqa eskeriledi. Onyń ishinde týysqandarynyń da nusqasy eskeriledi", - dedi Sanjar Ádilov.
Talǵardaǵy qaiǵyly oqiǵa Sherzat Bolattyń qazasy men onyń otbasyna kórsetilgen qysym máselesin qoǵam nazaryn aýdardy. Quqyq qorǵaý organdary tergeýdi tolyq aiaqtap, kinálilerdiń jazalanatynyn ýáde etti. Oqiǵanyń mán-jaiy aldaǵy ýaqytta resmi túrde anyqtalatyn bolady.
Bekbolat MUHTAR
