Almaty oblysynyń «Tamshybulaq» ádebietshiler qaýymdastyǵy men Dánesh Raqyshev atyndaǵy qordyń uiymdastyrýymen qazaqtyń jeztańdai ánshisi, sazger, Qazaqstannyń Halyq ártisi Dánesh Raqyshulynyń 90 jyldyq mereitoiyna orai «Án qanatyndaǵy jyr» atty respýblikalyq jazba aqyndar baiqaýy Taldyqorǵan qalasynda dúrkirep ótti, - dep habarlaidy Ádebiet portaly.
50 myń teńgeden yntalandyrý syilyǵyna Dastan Aqash (Astana), Sátjan Káripbaev (Semei), Muhtar Kúmisbek (Taldyqorǵan), Qurmanǵazy Jumaǵululy (Astana), Panfilov aýdany ákiminiń arnaiy júldesine (50 myń teńge) Tańsáýle Erkinqyzy (Qaraǵandy), ie boldy.
Úsh úshinshi oryndy (70 myń teńge) Abai Oraz (Qaraǵandy oblysy, Jezqazǵan), Nurjan Baitýsov (Shyǵys Qazaqstan oblysy, Abai aýdany), Erkin Isahan (Almaty oblysy, Panfilov aýdany) ózara bólisti.
Ekinshi orynǵa (100 myń teńge) Toqtaráli Tańjaryq (Almaty qalasy) pen Oljas Qasym laiyq dep tanyldy. Birinshi orynǵa tigilgen 150 myń teńgege Astanadan kelgen aqyn Yqylas Ojai ie bolsa, bas júldeni taldyqorǵandyq belgili aqyn Erlan Júnis jeńip alyp, 200 myń teńgege ie boldy.
Tómende atalǵan jyr dodasynda júldeger atanǵan aqyndardyń óleńderin jariialap otyrmyz.
Erlan JÚNIS (Bas júlde)
DÁNESh-ǴUMYR
1. Qus qanaty
Bilmeimin, qońyr kúz be, qys pa, kóktem,
Qai bir jyl – qaita oralmas tusqa ketken,
Shashylyp qaýyrsyny qanatynan,
Taldynyń tóbesinen qustar ótken.
Qus ótken Taldy aspanyn tamyljytyp,
Ańsatyp, zaryqtyryp, abyrjytyp,
Zamannyń sol bir kezeń – turǵan sáti,
Ot búrkip, muzdy shainap, jalyn jutyp.
Surynan el shoshynǵan, jurt yǵysqan,
Shyǵysqa yǵysqan jurt umtylysqan,
Qus emes, sol qazaqtyń áni eken ǵoi,
Qonatyn jan taba almai úrkip ushqan.
Án eken – qus qanaty qaiyrylǵan,
Saly men serisinen aiyrylǵan,
Sekildi dombyranyń shegi úzilgen,
Sekildi almas qylysh maiyrylǵan.
Án eken qustai bolyp qańqyldaǵan,
Dalanyń muńyn aityp sańqyldaǵan,
Jas bala sol qustardan kóz almaidy,
Janary atqan tańdai jarqyldaǵan.
Qiqýlap Jetisýdyń dalasyna,
Ótti qus – al, toqtata alasyń ba?!.
....Biri kep qondy iyǵyna jas balanyń,
Shyǵysqa shyqqan kóshtiń arasynda.
2. At jaly
Nege adam zamanamen egesedi,
Kim bilsin, ne qalady, ne kóshedi?!
...Bir bala taýlar jaqqa kóz salyp tur,
Sol bala – Raqyshuly Dánesh edi.
Kózinde sol balanyń dala jatyr,
Dalada ǵajap ómir – qara da tur:
Bir sulý qos burymyn sipai órip,
Bir jigit at jetektep bara jatyr.
Dalada qaldy-aý, shirkin, esil arman,
Sol arman – bala kúnnen dosy bolǵan:
Bir sulý júregine shoq túsirip,
Bir seri án-jyrymen esin alǵan.
Zamannyń sol shaqtaǵy tartsań zaryn,
Sezersiń jas júrekti dert shalǵanyn:
Bir zalym abaqtyǵa qamap ony,
Bir jalyn ózegine órt salǵanyn.
Án saldy sonda Dánesh aspandatyp,
Kózinen ińkár jurttyń jas parlatyp,
Án ǵana shalqýshy edi keń dalada,
Án ǵana shyǵýshy edi asqarǵa tik.
Ańsatsa Ata-qonys – jer kindigi,
Jelp etip qalýshy edi el túndigi.
Ánde eken – óziniń de bostandyǵy,
Ánde eken – eliniń de erkindigi.
Án eken – oi qarýy, jan qarýy,
Baqyty – ánnen basqa – bar ma muńy?!
Ata jurtty ańsaǵan – jan azabyn,
Alǵash márte emes qoi ańǵarýy.
Án saldy sonda Dánesh sańqyldatyp,
Qustaryn qos mekenniń qańqyldatyp,
Áni ushty – kúnge tosyp aq mańdaiyn,
Baýyryn aq bulttarmen salqyndatyp.
Aitqanda «elim-ailap» el estelik,
Keterdei kúizeletin eleske erip.
...Keshegi kóshte ketken bala ińgási –
Oraldy dala áni – Dánesh bolyp!
Oraldy Dánesh ánshi, án oraldy,
Keshegi seriliktiń sáni oraldy,
Sol ánmen – Áset, Aqan, Birjan seri,
Shashýbai, Estai aqyn – bári oraldy!
Jańǵyrtty keń dalany Dánesh áni,
Alaýlap árbir úide án oshaǵy.
Sózinde – keń qazaqtyń kisiligi,
Kózinde – qus qaraǵan bala shaǵy!
Án saldy sonda Dánesh, sal-sal ándi,
Ándi de artyp týǵan jan salady,
Ánińmen ótken shaqqa arzý aittyń,
Ánińmen bolashaq ta qarsy alady!
Ánge ainalǵan júrek
Ǵumyrdan – jai otyndai jarqyn-jaryq,
Dúnie janarynda jarqyl qalyp,
Án salyp júrgen syndy ol taýlar jaqta,
Júregi qusqa ainalyp, qańqyl qaǵyp,
Izdeseń, taýlarǵa bar onyń ánin,
Izdeseń, baýlarǵa bar onyń ánin,
Tabasyń tynyshtyqty tyńdar bolsań,
Dalanyń dabyl qaqqan qońyraýyn.
Sen ony janyn súigen kúnnen sura,
Sen ony ánin súigen gúlden sura,
Keledi kóz aldyma Dánesh dese –
Taýlarǵa súiep qoiǵan bir dombyra.
Qos ishek bebeýlep qus qanatyndai,
Dúnie qalyń oiǵa shomatyndai,
Qolǵa alyp sol bir qońyr dombyrany,
Dánesh bop dala da án salatyndai.
Sol ánmen qustar ushyp qonatyndai,
Sol ánmen ózen tolqyp, tolatyndai,
Sol ánmen gúlder qaýyz jaratyndai,
Qos ishek bebeýlep qus qanatyndai.
Áýeden áýeletip án kelerdei,
Buiyqqan tirshilikke jan bererdei.
«Taldynyń» ár bulaǵy tebirenip,
Taýlary «Jetisýdyń» terbelerdei.
Án qalqyp baitaq qazaq dalasynda,
Altai men Alataýdyń arasynda,
Bozdatyp dala salǵan sol bir ándi,
Qozdatyp saǵynyshty salasyń ba?!...
Sol ándi, qansha tyńda, toiasyń ba,
Sábidei shalyqtaisyń aiasynda,
«Ańshydai» birde kezip keń dalany,
Tynyǵarsyń «Almanyń saiasynda».
Aty óshpes, ardaqtym-ai, áni óshpese,
Áni óshpes – eldiń ińkár jany óshpese.
...Muztaýǵa ilip qoiǵan bir dombyra,
Keledi kóz aldyma Dánesh dese!
Yqylas OJAIULY (Birinshi oryn)
Daýys
( Dánesh Raqyshulyna )
Alty qyrdyń astynan uitqyp bir soqqan daýysy
Alty qanat boz úidi shaiqalta soǵyp kernegen.
Sol bir ashy dybysqa
Qoǵaly kóldiń qýy men shaǵala qusy shóldegen.
Myna jeti qat ǵalamnyń
Jeti notasyn meńgergen,
Meniń topyraǵymnyń ár shóbi
kúi bolyp kisineidi
quba dóńderden,
Qop-qońyr dombyramnan aýmaǵan
qońyr jelmenen.
Kúrp-kúrp etkizip kúi shalsam,
Nurlanyp jan ishi,
Ózgerip qanymnyń aǵysy,
Dáneshtei qomdanyp,
Qiqýlap án salsam,
Aýyzymnan tógilgen
aspannyń daýysy.
Osy dybystar dalamnyń zary shyn,
Qos ishek tolǵatqan
qasiret-qaiǵysyn.
Kiik qol qariialardyń
Sar jelgen saýsaǵynan tirilgen qaǵysyn,
Hám dombyranyń
qońyr buira daýysyn,
Eser estradashyl bul qoǵam
Endi qaidan tanysyn?!
Qos ómir aǵady qos ishek qylymen
Túisikpen qabyldap,
Túsingem muny men.
Júrektiń dybysyn sóndirgen soqyrlar,
Soqyrlar sóileidi dúnie tilimen,
Kózderdiń shelimen,
Keýdeniń jelimen.
Solar ǵoi bizderdi baýyzdap tastaǵan,
Qanjardai shalbardyń qyrymen.
Átteń, shirkin!
Aspan deneli alyptar qaldyrǵan
«Saryarqa» kúilerim,
Samǵaýyq ánderim,
Sendermen máńgi edim.
Azdyń sen bilemin
Tap-taqyr dalam-ai,
Aýyzymen ózgeniń.
Jerdiń jynyqqan juldyzqurttaryn
«Juldyz» dep oilaityn
Áýmeser kúnderim.
Meniń qop-qońyr dombyramdy nege qorladyń?
... Endi iesiz qaldym ba?
Kiesiz qaldym ba?
Bilmedim...
Án
«Qysmet» sorǵalady kókten tóne,
Maida únge maidai erdi balqyp dene.
Bir daýyl kómekeiden kóterildi,
«KETPESIN ÚIDI JYǴYP, BAQAN TIRE».
Keýdeden ker dalanyń keńdigi esip,
Daýyly buira-buira bult kóshirip,
Jýsandai jupar shashqan mundai ándi
Jaratqan eter me eken endi násip?
Pai, pai, pai, netken daýys dirili muń?!
Janymdy, jazǵanym-ai, úzildirdiń.
Mynaý kim jeti túnde jeldei uitqyp,
Jelpigen aq boz úidiń túńiligin?
Án osy ár naqyshyn altyndatyp,
Únine úzildirgen tán balqytyp.
Syńsyǵan qaz ben qýdyń suńqylyna
Janyńdy bir shaiqaǵan salqyndatyp.
Abyzdyń dombyra ǵoi dýalysy,
Alashtyń arýaǵy, bula kúshi.
Sezseńiz, eńiregen eki ishekten
Burqyrap bozjýsannyń turady isi.
Bul iisten ańdasańyz maǵynany,
Janyńyz jupar búrkip aǵarady.
Sol mezet...
alpys eki tamyryńnan
Qan emes,
Qan orynyna án aǵady.
Bebeýi eki ishekti emindirip,
Shalqyǵan, sharasynan tógildirip...
Kúmistei syńǵyrlaǵan esti ánime
Esimdi bir alaiyn shomyldyryp.
Erkin ISAHAN (Úshinshi oryn)
ALAShQA ÁNNEN SARAI SALǴAN SERI
Bóridei bar ashýyn kókke qairap,
Qaldy artta qasiretke bókken aimaq.
El kóshti kerýen tartyp Qytai asyp
Zamannyń uiytqi soqqan ókpegi aidap.
Zamannyń qandy ózenin keship ne bir,
El kóshti táńir jazǵan nesip pe bul?!
Alystap ata jurttan ketkendigin
Bilgendei bulqynady besiktegi ul.
Aýnaǵan týmai jatyp bastan baǵy,
Taǵdyry qatty eken-aý tastan daǵy.
Sol sábi Dánesh edi Alash túgil
Aqqýǵa án tyńdatqan aspandaǵy.
Jetisý qalǵan artta sherli bilem,
Túletken tuǵyrynan Erdi kileń.
Sol sábi Dánesh edi án shyrqasa
Tas balqyp qorǵasyndai jer jibigen.
Daýysy tym ekpindi jyrtardai bult,
Ánine árbir salǵan ińkárdai jurt.
Basty ony baýyryna sulý *Sairam,
Baýlydy tuiǵyn iler suńqardai ǵyp.
Qurǵatyp dombyramen tamǵan jasyn,
Toltyryp ásem sazben án qambasyn.
Ákeldi Ata jurtqa amanat ǵyp,
Ásettei uly ónerdiń baǵlan basyn.
Óneri sáýle shashqan shamdai janyp,
Daýsyna jurt tamsanar tańdai qaǵyp.
Alashqa ánnen sarai salǵan seri,
Ózi de ketti aqyry ánge ainalyp.
*Sairam kóli – Qytaidyń Qorǵas aýdanyndaǵy Dánesh ósken jer.
Nurjan BAITÝSOV (Úshinshi oryn)
«Kieli sahnanyń «Qalqamany»»
Syry kóp, shirkin, óner san salaly,
Shyndyqtyń qupiialy shartaraby...
Kózime elesteidi keibir shaqtar,
Kieli sahynanyń «Qalqamany».
Jazasy «Eńlik-Kebek» qatal edi,
Kózime elesteidi «Japal» róli.
Talanttyń taǵdyry da tarpań jol ǵoi,
Tańy bir sol shaqtardyń atar ma edi...
Somdaǵan bul rólderdi Dánesh aǵam,
Shoqtyǵy biik turǵan beles aǵam.
Ónerdiń jáne ómirdiń akteri eken,
Ózińdei oinai almas kelesi adam.
Ánderi áldiindei bul ǵalamnyń,
Tańyrqap, tushynamyn, tyńdaǵanmyn.
«Shattyqtyń tolqyny» dep, «Týǵan jer» dep,
«Almatym» men de seni jyrlaǵanmyn.
Óshpeidi Dánesh aǵa asqaq áni,
Ónerge óreli jurt shattanady.
Ómir dep atalǵan ol sahynanyń
Ólmeitin sańylaǵy bop qalady!
Qolqa salý
(Nurjan Janpeiisovten suraý)
Aǵatai, dombyrańdy alshy, káni,
Shanaqtan tógilsin bir jan shýaǵy.
Janardy jumǵan sátte,
aiań basqan,
Adyrdan estiledi «ańshy áni».
Pai-pai-aý, netken shirkin, syrbaz edi,
Júirik at, qyran búrkit turǵan ózi.
Úkili Ybyraidyń máshhúr ánin,
Dáneshtei aǵamyz da jyrlap edi.
Aǵatai, «Aqerkeni» tyńdaiyqshy,
«Baljan-ai» dep tolqyndap, týlaiyqshy.
«Jetisý jer sulýyn» ánge qosyp,
«Saiasynda almanyń» jyrlaiyqshy.
Bilemin, aǵa, seniń bári esińde,
Bul ánder mahabbattyń máýesindei.
Qaldyrǵan Dánesh aǵa murasyna,
Shyraqshy bolyp óziń kelesiń be?!
Sal onda, salshy káni, sazyńa bir!
Qos ishek sebelesin janyma nur.
Qairan-ai, qazaǵymnyń dombyrasy,
Qaimaǵy ult júziniń - qazyna jyr!
«Aýylyń shalǵai jan sáýlem Almalyda...»
Júzge jýyq án jazyp artyna ómes mura qaldyrǵan Dánesh atamyzdyń kóp ánderiniń shyǵý tarihy jurtqa áli kúnge deiin belgisiz. Dákeńniń repertýaryndaǵy «Aýylyń shalǵai jan sáýlem Almalyda» dep bastalatyn eki birdei ániniń týýyna sebep bolǵan Bátima(Aq bátes) Symaǵulqyzy qazirgi Qytai jerindegi Qorǵas aýdanyna qarasty Almaly aýylynda ómir keshti. Aq bátes apamyzdy kózi tirisinde kórmesekte júrek tolqytar osy bir áýezdi án týraly ańyzdy el aýzynan estip óstik.
Shamdary aýyl úidiń sónbes buryn,
Arnaǵan osy óńirge on bes kúnin.
Tosynnan tún jamylyp seri attandy,
Jalynan án tógilip tor bestiniń.
Balqytyp tolǵan aidyń shýaq nury,
Qalǵidy qoily aýyldyń qyrat qumy.
Qoshtasyp Bátima qyz qaldy artynda ,
Bordai bop betin jýyp bulaq muńy.
Qyz qaldy kóz qadaǵan kórkine jurt,
Sarǵaiǵan saǵynyshtyń órtin emip.
Al Dánesh sol ketkennen oralmady,
Qylyndai shý asaýdyń serti berik.
Ai jatyr aýyl jaqty sholyp qyrdan,
Jaz kóship jaýqazyn da solyp tynǵan.
Jalyndai jandy órtegen bir án úshin,
Qyz qaldy bar ǵumyry bolyp qurban!
«Aýylyń shalǵai jan sáýlem Almalyda...»
Abai ORAZ (Úshinshi oryn)
«Án óneriniń aqbereni»
ÓLIARADA JAZYLǴAN ÓLEŃ
Qos ishek byrt-byrt úzildi,
Jalǵaityn uldy tappadym.
Shashaqty naiza ilýli –
Tolǵaityn uldy joqtadym.
Sarsúmbe saiaq jorttym,
Ár túnge salań iz qalyp.
Basylmaǵany-ai solyqtyń,
Keýdemdi órt pen muz qaryp.
Kezdigim keshe joǵaldy,
Erligim eren esh ketti.
Er toqymyn besti kók álgi,
Baýyryna alyp bos kepti.
Qos qunanym búgin tul,
Kók bestim jetpei kermege.
«Tolǵaýy toqsan qyzyl til»,
Ei,Dánesh-dúnie, dóńgele!
Aqqý-qaz kólge qona almai,
Aqsýat qaldy qýaryp.
Totydaiyn taranbai,
Topyraq saldym ýanyp.
Sanamda sary saǵynysh,
Elegizemin, alańdai.
Syńsyidy dáýir-dárýish,
Dáneshten dármen taba almai.
Aq býryl saǵym kólbeńdep,
Aqsham jamyrap, ot qusyp.
Dúnie-ai, Dánesh ólgen joq,
Alagóbede ketti ushyp.
Óterge dármen, ótkel joq,
Bekerge ótken bos ómir.
Keledi bir kún kóktem bop,
Kelmeske ketken keshegi ul.
«Án qanatyndaǵy jyr»
SÁDIQOJA SARYNY
Sádiqoja ózi yntyq bolǵan Bekzada atty
arýdyń uzatý toiynda aýjar aitypty-mys.
Qaitar jolda «Sary bidai» týypty...
Bóktergige ilingen jaryǵym-ai,
Tastan túlki taba ma tazy,qumai?!
Ainalyp aýylyńnan kete almap eń,
Syzyltyp salǵan ániń – «Sary bidai».
Salǵan án – «Sary bidai». Sádiqoja.
Bolmai júr bul kúnderi taǵy maza.
Seniń úiiń Ketpenniń eteginde,
Sálem ait, Bekzadańa, jaryńa da.
...Bir qyzǵa yntyq boldym bidai óńdi,
Sapyryp san ainalam syi-dámemdi.
Jýasqa qamshy basyp, sýat bettep,
Betke alyp shyǵýshy edik buira beldi.
Kóz súzbei kóńil qurǵyr kóp kezeńge,
At arytqan kúnimdi hosh kórem de...
Sol qalqa uzatyldy jazǵyturym,
Dátim joq sóket qylyp, ókpeleýge.
O, toba, keshe murttai ushtym kelip,
Bir ysydym, sýyndym, bittim keýip.
Maqul kórip júrgende mańaiymdy,
Sol qalqatai esime tússin kelip.
...Meniń de salǵan ánim – «Sary bidai»,
Salar ma em kiiz úidiń jabyǵynda-ai.
Bógelip kórmep ediń kóp ishinde,
Jónelip barasyń ba taǵy qimai?
Jolsyz kezsem dep edim jota-qyrdy,
Jón bilmeitin jamandar osharyldy.
Qyryndap qarap júrgen qalqataiǵa,
Yńyldap aitsam dep em osy ánimdi:
«Qalqatai eske túskende
«Sary bidai» ánin
Saǵynyp sonda salǵanym...»
Dastan AQASh (Yntalandyrý syilyǵy)
Eli bilgen ánshi aǵa Dánesh edi
Eli bilgen ánshi aǵa – Dánesh edi,
Dánesh dese qulaqqa án esedi.
Halqym túgil qazaqtyń ardaǵyna,
Eleńdegen kesheler alash eli.
Jetisýda ánshi aǵa týǵan eken,
Kindigin bir qutty ana býǵan eken.
Almaǵaiyp zamanda asyp baryp,
Arǵy bette biraz jyl turǵan eken.
Ol jaiynda jazarda zerdeledik,
Qajet is qoi shabytqa dem bererlik.
Al zer salsaq ánshiniń ónerine,
Terezesi dúldúl joq teń kelerlik.
Dákeń – aqyn, ári ánshi, ári sazger,
Talantty osyndai árkim de az der.
Dánesh ánshi kelgenshe ata jurtqa,
Estimegen erekshe ásem sazdy el.
Bir týatyn tanydy el talantty,
Áni ánshiniń elge tez taralypty.
Tyńdaǵanda aiyzy qanyp jurttyń,
Talai arý ai mańdai alaburtty.
Tamsandyrmai qoisyn ba áýen myqty,
Myń qubylǵan sulý saz, áýez tipti.
Qyran samǵaý daýysy ánshi aǵanyń,
Ózge túgil razy etken Áýezovty.
Ánin aitqan tatar men qyrǵyzdyń da,
Uiǵyrdyń da bári bir juldyzdy ulǵa.
Ánderine ǵashyq bop ánshi aǵanyń,
Bálkim batty sol kezde myń qyz muńǵa.
Taý men tasty jańǵyrtyp bozdaǵan ún,
Ótken solai odan da bozbala kún.
Aqan seri, Birjan sal, Estai syndy,
Án serisi – Dánesh te boz dalanyń.
Eske alsaq Dákeńniń balalyǵan,
Riza eter kóńilin sanalynyń.
Aqyn bala atanyp, ánshi bala,
Bala kezden baiqatqan daralyǵyn.
Eljiretken talaidy emirentken,
Ásem sazdy ánimen tebirentken.
Qadrihan, Mámetten tálim alyp,
Áset sazyn sińirgen lebi óktem.
Júrgen jeri án men kúi tamasha edi,
Úlkenge ini, kishiniń aǵasy edi.
Rýhy ma, aǵanyń áldilegen,
Elegizgen jurt otyr sanasy endi.
Shekaradan ótkende tosyp alyp,
Alaqanǵa saldy ony osy halyq.
Osy halyq Dáneshti áspettegen,
Qurmetteýde búginde esine alyp.
Dánesh júrgen osy jer, osy dala,
Sońǵy meken ol turǵan osy qala.
Ne ekenin bilmeisiń bir ǵajaiyp,
Munda kelseń kóńildiń hoshy dara.
Jannat meken kóktem men jazy qandai,
Kúz ben qysta sýyq joq azynardai.
Janǵa jaily osy bir qut mekendi,
Ánge qosqan Dákeńniń sazy qandai!
Altyn qorǵa, ainalǵan qazynaǵa,
Ie ár qaisy erekshe maǵynaǵa.
Áni kóptiń shyqqan soń kóńilinen,
Tapqan edi ónerden baǵyn aǵa!
Aspandaǵy aqqýǵa únin qosqan,
Qudiret bar ánshiniń úninde asqan.
Toqsan jyldyq belesi qutty bolsyn,
Aq iyqtyń aǵaiyn, búgingi asqan!
Shyn saǵyndy Dán aǵa, án aǵany
nemese toi qarsańyndaǵy tolǵaý
/b>
Áni qandai, Dákeńniń áni qandai,
Jigerińdi boidaǵy janyǵandai.
Ol án salsa qazaqtyń keremetin,
Bolýshy edi ózge jurt tanyǵandai.
Árbir ándi qubyltyp jandyratyn,
Tyńdaýshysyn tamsanta tań qylatyn.
Aiyzyńdy qandyrar ásem daýys,
Qulaǵyńnyń quryshyn qandyratyn.
Áli esimde, onda men toǵyzdamyn,
Kelip qaitqan biz jaqqa ańyz daryn.
Kórgen edim sonda men óz kózimmen,
Ár júrekke ánnen bal tamyzǵanyn.
Qazaǵymnyń keń baitaq saharasy,
Barshatastyń keń sarai sahnasy.
Kóz aldymda sol sýret keshegidei,
Yqylasty jurtymnyń antalasy.
Kóp uzamai kóp kútken kesh bastaldy,
Áýenimen jelpigen keshki aspandy.
Orta tusta ortaǵa shyqqan jandy,
Baǵanadan yntyǵyp el tosqan-dy.
Qol soǵylyp qurmet kórsetildi,
Kórinbedi ánshi aǵa ór sekildi.
Dombyrasyn qoidy da keýdesine,
Taǵzym etti halyqqa, jón sekildi.
Kóz aldymda júrisi, mań basqany,
Syrbaz beine sálden soń án bastady.
Syńǵyrlaǵan móp-móldir bulbul áýen,
Tilip bara jatqandai túngi aspandy.
Kóńilderge ánshi úni unaǵannan,
Kúiki tirlik umyt bop myna jalǵan.
Án tyńdaǵan jurtshylyq tym-tyrys bop,
Orynynda bir sátke tyna qalǵan.
Jetisýda júrgendei samalaly,
Jelpinbei jurt qalaisha qala alady.
«Saiasynda almanyń» ánin tyńdap,
Alma baǵyn qiialmen aralady.
Alataýdyń án etip oiy-qyryn,
Bólisýde jurtpenen ony búgin.
Bastap ketti osylai ánshi aǵa,
Qudiretti «Án» degen qoiylymyn.
Qandai ǵajap «Baljan-ai», «Aq maraly».
Boidy bilep jaqsy ánder ap barady.
«Sáýlem-ai», «Shalqy sairam», «Kóktalym» men
«Jetisýym», - dep aǵa maqtanady.
Bári-bári keremet jarasymdy,
Týdyrmaidy eshqandai talasyńdy.
Ánin shyrqap tórde otyr ánshi aǵa,
Degendeiin alyp qal alasyńdy.
Basqan kezde Ásettiń ánderine,
Sahnaǵa ánshi aǵa sán berýde.
Ondai kezde umytyp ózińdi-óziń,
Kelip ketedi eken-aý áý degiń de.
Án qoimasyn ánshi aǵa aqtarǵandai,
Qol soqqanǵa jaiy joq maqtanǵandai.
«Úlken ardaq», «Kishi ardaq», «Injý marjan»,
«Qara kóz» ben «Qońyr qaz», «Maqpal» qandai!
Aityldy qysymet te, hikmet te.
Qulaq saldyq termege, ósietke.
Áset aitqan «Aqyrǵy sóz» de aityldy,
Qan jylady ishimiz qasiretke.
Netken ǵajap án edi «Amandasý»,
Adamǵa syr aitylǵan zamanda sur.
Jeti jyl tar qapasta otyrǵanmen,
Tańjaryqtai tań qaldyq adamǵa asyl.
Ánshi solai tolǵantyp alǵan edi,
Qalqa ánine sodan soń salǵan edi.
«Sary bidai » shalqydy sodan keiin,
Arman án Sádiqojadan qalǵan edi.
Tyńdaýshynyń qozǵanda arqalary,
Ne bir asqaq án ketti Arqadaǵy.
«Baian aýyl», «Ǵaliia», «Jambas sipar»,
«Syrǵaqty», «Bópem» menen «Qarqaraly».
Qozyp alǵan jurt endi arqalary,
Ánshini kótermelep, alqalady.
Qolqalap «Anany ait ta, mynany ait», - dep,
Kópke deiin án keshi tarqamady.
Nebir shyrqaý án shalqyp sebeledi,
Baýrap áýen qozdyrdy delebeni.
Sonyń biri «Ańshynyń áni» boldy,
Sóz joq ánniń áýeni eren edi!
Qyrǵyzdyń da shyrqaldy «Oi bulbuly»,
Ǵajaiyp án, bolatyn toidyń gúli.
«Qyrǵyz ózi Dáneshtei aita almas» dep,
Ishke túiip ózimshe qoidym muny.
Shynyn aitsam ketpeidi áli esimnen,
Dál osyndai kesh boldy án esilgen.
«Bulbul»,- dedi, al biri «Dúldúl», - dedi,
Qimai jurtym qoshtasty Dáneshimen.
Shyn máninde ol bulbulǵa balanady,
Topty jarǵan dúldúl dep sanalady.
Qaida barsyn, qai jerde án salmasyn,
Jurttyń bári osylai baǵalady.
Kórgen sýret jańǵyryp sanadaǵy,
Ásem ánder esilip barady áni.
Qalyń jurty – qazaǵy bul kúnderi,
Shyn saǵyndy Dán aǵa, án aǵany.
Sátjan QASYMJANULY (Yntalandyrý syilyǵy)
SERILERDIŃ SARQYTY
Sińirip júregine sherli jasyn,
Ásettiń áýeletken án murasyn.
«Qysmetti» qalyqtatyp ánshi Dánesh,
Áli qaǵyp turǵandai dombyrasyn.
Ótkerip taǵdyr kóshin, san synaqty,
Óshirmei óleńdegi shamshyraqty.
Daýysy estilgende daralanyp,
Jetisýda jeti ózen shalqyp aqty.
Toǵyz perne, qos ishek jorǵalap án,
Bulbul bolyp sairaǵan sol daladan.
Taldydan úni estilse kúlli Almaty,
«Bizge kep án salsa» dep qolqalaǵan.
Sazynan saǵym oinap qyr-dalamda,
Teńizdei jany tolqyp tyńdaǵanda,
Muhittai uly Muhtar moiyndaǵan,
Dáneshtei ánshi joǵyn bul ǵalamda.
Boilasań ótken ǵumyr sátterine,
Taǵdyrdyń kim tosqaýyl «Átteńine»...
Áýezov aman kelsem Máskeýden dep,
Dáneshtiń úmit artqan mektebine.
Jetkize alarmyn ba bárin jyrlap,
Sanaǵan ǵumyrynda ánin qymbat.
«Keshegi serilerdiń sarqyty» dep,
Júsipbek súisingeni anyq tyńdap.
Qaladan qajyǵasyn qyrdy asqanda,
Kóńildiń kók aspanyn muń basqanda.
«Án-jyrmen áldilegen Dáneshim» dep,
Izdegen Muqaǵali syrlasqanda.
«Jetse, dep urpaǵyma únim eren»
Uqqanǵa daýysynyń syry tereń.
Shyqqanda el aldyna ánshi Dánesh,
Shyrqatyp shyńnan asqan shynymenen.
Ótkerip taǵdyrynda jol tuiyǵyn,
Zamannyń shyrǵalańyn, kóp kúiigin,
Kórse de saǵy synbai ánshi Dánesh,
Ónerde saqtap qalǵan sol biigin.
«AŃShYNYŃ ÁNI» TÝRALY JYR
Qazaqtyń aralasań bai dalasyn,
Tabarsyń meiman etpes qai balasyn.
Keńpeiil dastarhannyń tórine ótseń,
Jetisýdyń jerindei jaiqalasyń.
Qoinaýyn tunyp jatqan syrǵa balap,
Ań qaǵyp shyqsań tipten bir ǵalamat.
«Ańshynyń ánin» shyrqap otyrǵanda,
Arýlar seni tanyr bir qarap- aq.
Otyrsań «Erkin júrgen seri edim» dep,
Jan bolmas qańqý sózge senetin kóp.
Lekitip kúlki aralas án aitpasań,
Dýmanshyl qyz- jigitke keregiń joq.
Oinaqy, naqyshty áýen boiǵa daryp,
Dombyra shertkenińnen oiǵa qalyp.
Dalanyń iesindei kósilersiń,
Júrgendei kúnde dýman- toiǵa baryp.
Kórgennen kóńil shirkin aýyp turǵan,
Janyńa bir sulýdy taýyp qyrdan,
Jastyqtyń bul kezine ne jetedi,
Saf aýa, aily túnde saýyq qurǵan.
Móp- móldir janaryna muńdy ildirmei,
Qarasa kóńil turmas syr bildirmei.
«Pa, shirkin meniń jarym bolsa eken» dep,
Qalarsyń joldan taǵy bir kún júrmei...
Serini bir kórgennen tanyǵan sát,
Sulýdy saǵynady janym ańsap.
«Ańshynyń áni» solai týmaǵanda,
Tirlikten keter edi janyń alshaq.
Qulpyryp sala bergen bar ainala,
Tyńdasań tamsanbassyń qalai ǵana.
Jaqsy ánniń tańdaiyńda dámi qalyp,
Degendei dámetersiń «Taǵy aita ma?»..
Kúmisbek MUHTAR (Yntalandyrý syilyǵy)
Án óneriniń aqbereni
Qurmanǵazy JUMAǴULULY (Yntalandyrý syilyǵy)
Án erkesi - Dánesh
Dúnie - án shalqyǵan bir aidyn kól,
Shóldeseń, osy kólge jyl, ai, kún kel!
Aidynnyń tamyljyǵan ánin estip,
Japanda jalǵyz semgen qurai búrler!
Aidynnan talai gákký án órlegen,
Mipazdap, myń qubyltyp, mánerlegen.
Qosh bol dep, qolyn bulǵap ketken sosyn,
Kókke ushyp, kókala úirek, álemge keń.
Sol aidyn toldy birde kemer kernep,
Qońyr qaz án shalqytqan, kókke sermep.
Taý-dala qalǵidy únge qulaq túrip,
Aidynnan ai sý isher, saǵym terbep.
"Kókala úirek", "qońyr qaz", "qosh bol, aqqý",
Taǵdyr qusy edi olar, tatqan ashy ý.
Qońyr qazdai, qosh bol dep, bel asty da,
Ylailandy tas tesken kók balaq sý.
Kómeiine án deitin muń syrǵa ǵyp,
Qońyr qazdai bel asqan, suńqyl qaǵyp.
Alashtan án ózdyrǵan Áset aqyn,
Maqpaldai maqamyna tún shyrmalyp.
Aidyn kóldiń perisi, qońyr qazy,
Úninen estilerdei ómir sazy.
Qairan Áset Dánesh bop qaita oraldy,
Shalqydy aidyn kólde sol ún taǵy.
Aidyn kólge qosyldy ol tas bulaq bop,
Áset deiin asqardan shapqylap kep.
Qulazyǵan aidynyn, taý-dalasyn,
Gúlge orady kóktemgi jas quraq bop.
Gúlge orady ol qazaqtyń án ólkesin,
Aidynyna qondyrdy án erkesin.
Ótti ómirden qara nar - Qairan Dánesh,
Uly áýenge besik qyp nán órkeshin.
«Oi, bulbul»
(D. Raqyshevqa)
Men es bilgenimde,
Tabanymdy qyzyl tas kep tilgenińde,
Aq jańbyr bolyp esil án aiyzdy basqan,
Ańyzǵaq jel ańqamdy keptirgenińde.
Kókiregime sáýle bop uly án jetken,
Búr jardy alǵash sol ánniń muńynan kóktem.
Týǵan jerdiń týsyǵan kók belderinde,
Quldyrańdap júgirgem qulyn án bop men.
Qop-qońyr taýdyń etegin bizdiń el jailap,
Tóskeige malyn órgizip, biesin bailap.
Saýyqshyl seri sapyryp sary qymyzyn,
Zarly áýenge basar ed, bulbuldai sairap.
Aq boz úidiń syǵalap bosaǵa jaǵyn,
Seri nemeniń kórmek bop osy ǵajabyn.
Ekpindep áýen, bir sátke, aqqan sýdai bop,
Qystyǵady áýen, bir sátke, tosalady aǵyn.
"Laq" etip áýen kómeiden qaita ketedi,
Kóńilimniń aidynyn shaiqap ótedi.
Bir jaqtarda izdegen baqytym bardai,
Baǵlan kóńil jailaýyn baitaq etedi.
Ómirdiń túni osylai batar qaraiyp,
Táńirdiń syrly áýenin jatar ma jaiyp.
Sol kúii seri aýylǵa bir soqpai ketti,
Saǵynysh órtin laýlatqan qatal ma ǵaiyp.
Saýyqshyl seri qap-qara túnge sińdi de,
Aǵytpai ketti sol ánniń sirgesin múlde.
Esimde áli "Dánesh" dep jylaǵany da,
Sodan beri qumarmyn syrly esimgede.
Sodan beri "Dánesh" bop terbeldi ǵumyr,
Dáneshtiń áni keýdeme sher berdi jumyr.
Aqqýdai bolyp aýyldan attandym alys,
Tolqyn-tolqyn astym kóp belderdi qyńyr!
Tańsáýle ERKINQYZY (Yntalandyrý syilyǵy)
Án óneriniń aqbereni
Ánniń de estisi bar, eseri bar,
Únine turatuǵyn tóselip ar.
Jaz daýsy, qońyr qazben úndesetin,
Ár sóz salmaǵynan eseli nar.
Sen salǵan «Sarybidaidyń» úni qandai,
Ańsaǵan jan damyldap, tynyǵardai.
Áz úniń keń dalany eske salyp,
Úninen aqqý kólde shomylardai.
Qandyryp qalyń eldiń qulaq únin,
Sen ómir súretindei týra búgin.
Dánesh atyń eshqashan óshpeidi aǵa,
Ózińdei el umytpas jyr alybyn.
Degende senen qalǵan sazym barda,
Jalǵasqan bolashaqqa nazyń barda.
Ánderiń qazaǵyńa mura bolyp,
Bulbuldar jeteleidi ózińdi alǵa.
Án qanatyndaǵy jyr
Qońyr ún dombaramen úndesetin,
Ónermen ózińdei bir kún keshetin.
Sýaryp shólirkegen kóńilderdi,
Dál sendei dombyramen tildeser kim?
Ánińmen terbelgende baǵzy meken,
Men seniń ónerińe taǵzym etem.
Qazaqta Dánesh dara, Dánesh jalǵyz,
Eshkimge uqsamaityn jalǵyz eken.
Damylsyz bul bes kúndik jalǵanyńda,
Ǵumyryńdy qazaqqa arnadyń ba.
Keń dala oianady, tań araily,
Syzyltyp «Sarybidaiǵa» salǵanyńda.
Tabiǵatpen ulasyp úndesetin,
Qazaǵym jiberip ed kimge esesin.
Uly mura qos ishek dombyramen,
Birge jasap máńgilik kún keshetin.
Daýysyń sharlaǵanda alysty bir,
Ózińdi shaqyrdy ma, ǵarysh ǵumyr.
Alataý asqarynan estile me,
Tanys án, tanys daýys, tanys dúbir.
Halqyńnyń kókeiinde ár belesiń,
Tyńdaǵanǵa rýhty án beresiń.
Seniń daýsyń jalǵasar bolashaqqa,
Uly óneriń óshpeitin-máńgi elesiń!
