الماتى وبلىسىنىڭ «تامشىبۇلاق» ەدەبيەتشٸلەر قاۋىمداستىعى مەن دەنەش راقىشەۆ اتىنداعى قوردىڭ ۇيىمداستىرۋىمەن قازاقتىڭ جەزتاڭداي ەنشٸسٸ, سازگەر, قازاقستاننىڭ حالىق ەرتٸسٸ دەنەش راقىشۇلىنىڭ 90 جىلدىق مەرەيتويىنا وراي «ەن قاناتىنداعى جىر» اتتى رەسپۋبليكالىق جازبا اقىندار بايقاۋى تالدىقورعان قالاسىندا دٷركٸرەپ ٶتتٸ, - دەپ حابارلايدى ەدەبيەت پورتالى.
50 مىڭ تەڭگەدەن ىنتالاندىرۋ سىيلىعىنا داستان اقاش (استانا), سەتجان كەرٸپباەۆ (سەمەي), مۇحتار كٷمٸسبەك (تالدىقورعان), قۇرمانعازى جۇماعۇلۇلى (استانا), پانفيلوۆ اۋدانى ەكٸمٸنٸڭ ارنايى جٷلدەسٸنە (50 مىڭ تەڭگە) تاڭسەۋلە ەركٸنقىزى (قاراعاندى), يە بولدى.
ٷش ٷشٸنشٸ ورىندى (70 مىڭ تەڭگە) اباي وراز (قاراعاندى وبلىسى, جەزقازعان), نۇرجان بايتۋسوۆ (شىعىس قازاقستان وبلىسى, اباي اۋدانى), ەركٸن يساحان (الماتى وبلىسى, پانفيلوۆ اۋدانى) ٶزارا بٶلٸستٸ.
ەكٸنشٸ ورىنعا (100 مىڭ تەڭگە) توقتارەلٸ تاڭجارىق (الماتى قالاسى) پەن ولجاس قاسىم لايىق دەپ تانىلدى. بٸرٸنشٸ ورىنعا تٸگٸلگەن 150 مىڭ تەڭگەگە استانادان كەلگەن اقىن ىقىلاس وجاي يە بولسا, باس جٷلدەنٸ تالدىقورعاندىق بەلگٸلٸ اقىن ەرلان جٷنٸس جەڭٸپ الىپ, 200 مىڭ تەڭگەگە يە بولدى.
تٶمەندە اتالعان جىر دوداسىندا جٷلدەگەر اتانعان اقىنداردىڭ ٶلەڭدەرٸن جارييالاپ وتىرمىز.
ەرلان جٷنٸس (باس جٷلدە)
دەنەش-عۇمىر
1. قۇس قاناتى
بٸلمەيمٸن, قوڭىر كٷز بە, قىس پا, كٶكتەم,
قاي بٸر جىل – قايتا ورالماس تۇسقا كەتكەن,
شاشىلىپ قاۋىرسىنى قاناتىنان,
تالدىنىڭ تٶبەسٸنەن قۇستار ٶتكەن.
قۇس ٶتكەن تالدى اسپانىن تامىلجىتىپ,
اڭساتىپ, زارىقتىرىپ, ابىرجىتىپ,
زاماننىڭ سول بٸر كەزەڭ – تۇرعان سەتٸ,
وت بٷركٸپ, مۇزدى شايناپ, جالىن جۇتىپ.
سۇرىنان ەل شوشىنعان, جۇرت ىعىسقان,
شىعىسقا ىعىسقان جۇرت ۇمتىلىسقان,
قۇس ەمەس, سول قازاقتىڭ ەنٸ ەكەن عوي,
قوناتىن جان تابا الماي ٷركٸپ ۇشقان.
ەن ەكەن – قۇس قاناتى قايىرىلعان,
سالى مەن سەرٸسٸنەن ايىرىلعان,
سەكٸلدٸ دومبىرانىڭ شەگٸ ٷزٸلگەن,
سەكٸلدٸ الماس قىلىش مايىرىلعان.
ەن ەكەن قۇستاي بولىپ قاڭقىلداعان,
دالانىڭ مۇڭىن ايتىپ ساڭقىلداعان,
جاس بالا سول قۇستاردان كٶز المايدى,
جانارى اتقان تاڭداي جارقىلداعان.
قيقۋلاپ جەتٸسۋدىڭ دالاسىنا,
ٶتتٸ قۇس – ال, توقتاتا الاسىڭ با?!.
....بٸرٸ كەپ قوندى يىعىنا جاس بالانىڭ,
شىعىسقا شىققان كٶشتٸڭ اراسىندا.
2. ات جالى
نەگە ادام زامانامەن ەگەسەدٸ,
كٸم بٸلسٸن, نە قالادى, نە كٶشەدٸ?!
...بٸر بالا تاۋلار جاققا كٶز سالىپ تۇر,
سول بالا – راقىشۇلى دەنەش ەدٸ.
كٶزٸندە سول بالانىڭ دالا جاتىر,
دالادا عاجاپ ٶمٸر – قارا دا تۇر:
بٸر سۇلۋ قوس بۇرىمىن سيپاي ٶرٸپ,
بٸر جٸگٸت ات جەتەكتەپ بارا جاتىر.
دالادا قالدى-اۋ, شٸركٸن, ەسٸل ارمان,
سول ارمان – بالا كٷننەن دوسى بولعان:
بٸر سۇلۋ جٷرەگٸنە شوق تٷسٸرٸپ,
بٸر سەرٸ ەن-جىرىمەن ەسٸن العان.
زاماننىڭ سول شاقتاعى تارتساڭ زارىن,
سەزەرسٸڭ جاس جٷرەكتٸ دەرت شالعانىن:
بٸر زالىم اباقتىعا قاماپ ونى,
بٸر جالىن ٶزەگٸنە ٶرت سالعانىن.
ەن سالدى سوندا دەنەش اسپانداتىپ,
كٶزٸنەن ٸڭكەر جۇرتتىڭ جاس پارلاتىپ,
ەن عانا شالقۋشى ەدٸ كەڭ دالادا,
ەن عانا شىعۋشى ەدٸ اسقارعا تٸك.
اڭساتسا اتا-قونىس – جەر كٸندٸگٸ,
جەلپ ەتٸپ قالۋشى ەدٸ ەل تٷندٸگٸ.
ەندە ەكەن – ٶزٸنٸڭ دە بوستاندىعى,
ەندە ەكەن – ەلٸنٸڭ دە ەركٸندٸگٸ.
ەن ەكەن – وي قارۋى, جان قارۋى,
باقىتى – ەننەن باسقا – بار ما مۇڭى?!
اتا جۇرتتى اڭساعان – جان ازابىن,
العاش مەرتە ەمەس قوي اڭعارۋى.
ەن سالدى سوندا دەنەش ساڭقىلداتىپ,
قۇستارىن قوس مەكەننٸڭ قاڭقىلداتىپ,
ەنٸ ۇشتى – كٷنگە توسىپ اق ماڭدايىن,
باۋىرىن اق بۇلتتارمەن سالقىنداتىپ.
ايتقاندا «ەلٸم-ايلاپ» ەل ەستەلٸك,
كەتەردەي كٷيزەلەتٸن ەلەسكە ەرٸپ.
...كەشەگٸ كٶشتە كەتكەن بالا ٸڭگەسٸ –
ورالدى دالا ەنٸ – دەنەش بولىپ!
ورالدى دەنەش ەنشٸ, ەن ورالدى,
كەشەگٸ سەرٸلٸكتٸڭ سەنٸ ورالدى,
سول ەنمەن – ەسەت, اقان, بٸرجان سەرٸ,
شاشۋباي, ەستاي اقىن – بەرٸ ورالدى!
جاڭعىرتتى كەڭ دالانى دەنەش ەنٸ,
الاۋلاپ ەربٸر ٷيدە ەن وشاعى.
سٶزٸندە – كەڭ قازاقتىڭ كٸسٸلٸگٸ,
كٶزٸندە – قۇس قاراعان بالا شاعى!
ەن سالدى سوندا دەنەش, سال-سال ەندٸ,
ەندٸ دە ارتىپ تۋعان جان سالادى,
ەنٸڭمەن ٶتكەن شاققا ارزۋ ايتتىڭ,
ەنٸڭمەن بولاشاق تا قارسى الادى!
ەنگە اينالعان جٷرەك
عۇمىردان – جاي وتىنداي جارقىن-جارىق,
دٷنيە جانارىندا جارقىل قالىپ,
ەن سالىپ جٷرگەن سىندى ول تاۋلار جاقتا,
جٷرەگٸ قۇسقا اينالىپ, قاڭقىل قاعىپ,
ٸزدەسەڭ, تاۋلارعا بار ونىڭ ەنٸن,
ٸزدەسەڭ, باۋلارعا بار ونىڭ ەنٸن,
تاباسىڭ تىنىشتىقتى تىڭدار بولساڭ,
دالانىڭ دابىل قاققان قوڭىراۋىن.
سەن ونى جانىن سٷيگەن كٷننەن سۇرا,
سەن ونى ەنٸن سٷيگەن گٷلدەن سۇرا,
كەلەدٸ كٶز الدىما دەنەش دەسە –
تاۋلارعا سٷيەپ قويعان بٸر دومبىرا.
قوس ٸشەك بەبەۋلەپ قۇس قاناتىنداي,
دٷنيە قالىڭ ويعا شوماتىنداي,
قولعا الىپ سول بٸر قوڭىر دومبىرانى,
دەنەش بوپ دالا دا ەن سالاتىنداي.
سول ەنمەن قۇستار ۇشىپ قوناتىنداي,
سول ەنمەن ٶزەن تولقىپ, تولاتىنداي,
سول ەنمەن گٷلدەر قاۋىز جاراتىنداي,
قوس ٸشەك بەبەۋلەپ قۇس قاناتىنداي.
ەۋەدەن ەۋەلەتٸپ ەن كەلەردەي,
بۇيىققان تٸرشٸلٸككە جان بەرەردەي.
«تالدىنىڭ» ەر بۇلاعى تەبٸرەنٸپ,
تاۋلارى «جەتٸسۋدىڭ» تەربەلەردەي.
ەن قالقىپ بايتاق قازاق دالاسىندا,
التاي مەن الاتاۋدىڭ اراسىندا,
بوزداتىپ دالا سالعان سول بٸر ەندٸ,
قوزداتىپ ساعىنىشتى سالاسىڭ با?!...
سول ەندٸ, قانشا تىڭدا, توياسىڭ با,
سەبيدەي شالىقتايسىڭ اياسىندا,
«اڭشىداي» بٸردە كەزٸپ كەڭ دالانى,
تىنىعارسىڭ «المانىڭ ساياسىندا».
اتى ٶشپەس, ارداقتىم-اي, ەنٸ ٶشپەسە,
ەنٸ ٶشپەس – ەلدٸڭ ٸڭكەر جانى ٶشپەسە.
...مۇزتاۋعا ٸلٸپ قويعان بٸر دومبىرا,
كەلەدٸ كٶز الدىما دەنەش دەسە!
ىقىلاس وجايۇلى (بٸرٸنشٸ ورىن)
داۋىس
( دەنەش راقىشۇلىنا )
التى قىردىڭ استىنان ۇيتقىپ بٸر سوققان داۋىسى
التى قانات بوز ٷيدٸ شايقالتا سوعىپ كەرنەگەن.
سول بٸر اششى دىبىسقا
قوعالى كٶلدٸڭ قۋى مەن شاعالا قۇسى شٶلدەگەن.
مىنا جەتٸ قات عالامنىڭ
جەتٸ نوتاسىن مەڭگەرگەن,
مەنٸڭ توپىراعىمنىڭ ەر شٶبٸ
كٷي بولىپ كٸسٸنەيدٸ
قۇبا دٶڭدەردەن,
قوپ-قوڭىر دومبىرامنان اۋماعان
قوڭىر جەلمەنەن.
كٷرپ-كٷرپ ەتكٸزٸپ كٷي شالسام,
نۇرلانىپ جان ٸشٸ,
ٶزگەرٸپ قانىمنىڭ اعىسى,
دەنەشتەي قومدانىپ,
قيقۋلاپ ەن سالسام,
اۋىزىمنان تٶگٸلگەن
اسپاننىڭ داۋىسى.
وسى دىبىستار دالامنىڭ زارى شىن,
قوس ٸشەك تولعاتقان
قاسٸرەت-قايعىسىن.
كيٸك قول قارييالاردىڭ
سار جەلگەن ساۋساعىنان تٸرٸلگەن قاعىسىن,
ھەم دومبىرانىڭ
قوڭىر بۇيرا داۋىسىن,
ەسەر ەستراداشىل بۇل قوعام
ەندٸ قايدان تانىسىن?!
قوس ٶمٸر اعادى قوس ٸشەك قىلىمەن
تٷيسٸكپەن قابىلداپ,
تٷسٸنگەم مۇنى مەن.
جٷرەكتٸڭ دىبىسىن سٶندٸرگەن سوقىرلار,
سوقىرلار سٶيلەيدٸ دٷنيە تٸلٸمەن,
كٶزدەردٸڭ شەلٸمەن,
كەۋدەنٸڭ جەلٸمەن.
سولار عوي بٸزدەردٸ باۋىزداپ تاستاعان,
قانجارداي شالباردىڭ قىرىمەن.
ەتتەڭ, شٸركٸن!
اسپان دەنەلٸ الىپتار قالدىرعان
«سارىارقا» كٷيلەرٸم,
سامعاۋىق ەندەرٸم,
سەندەرمەن مەڭگٸ ەدٸم.
ازدىڭ سەن بٸلەمٸن
تاپ-تاقىر دالام-اي,
اۋىزىمەن ٶزگەنٸڭ.
جەردٸڭ جىنىققان جۇلدىزقۇرتتارىن
«جۇلدىز» دەپ ويلايتىن
ەۋمەسەر كٷندەرٸم.
مەنٸڭ قوپ-قوڭىر دومبىرامدى نەگە قورلادىڭ?
... ەندٸ يەسٸز قالدىم با?
كيەسٸز قالدىم با?
بٸلمەدٸم...
ەن
«قىسمەت» سورعالادى كٶكتەن تٶنە,
مايدا ٷنگە مايداي ەردٸ بالقىپ دەنە.
بٸر داۋىل كٶمەكەيدەن كٶتەرٸلدٸ,
«كەتپەسٸن ٷيدٸ جىعىپ, باقان تٸرە».
كەۋدەدەن كەر دالانىڭ كەڭدٸگٸ ەسٸپ,
داۋىلى بۇيرا-بۇيرا بۇلت كٶشٸرٸپ,
جۋسانداي جۇپار شاشقان مۇنداي ەندٸ
جاراتقان ەتەر مە ەكەن ەندٸ نەسٸپ?
پاي, پاي, پاي, نەتكەن داۋىس دٸرٸلٸ مۇڭ?!
جانىمدى, جازعانىم-اي, ٷزٸلدٸردٸڭ.
مىناۋ كٸم جەتٸ تٷندە جەلدەي ۇيتقىپ,
جەلپٸگەن اق بوز ٷيدٸڭ تٷڭٸلٸگٸن?
ەن وسى ەر ناقىشىن التىنداتىپ,
ٷنٸنە ٷزٸلدٸرگەن تەن بالقىتىپ.
سىڭسىعان قاز بەن قۋدىڭ سۇڭقىلىنا
جانىڭدى بٸر شايقاعان سالقىنداتىپ.
ابىزدىڭ دومبىرا عوي دۋالىسى,
الاشتىڭ ارۋاعى, بۇلا كٷشٸ.
سەزسەڭٸز, ەڭٸرەگەن ەكٸ ٸشەكتەن
بۇرقىراپ بوزجۋساننىڭ تۇرادى يسٸ.
بۇل يٸستەن اڭداساڭىز ماعىنانى,
جانىڭىز جۇپار بٷركٸپ اعارادى.
سول مەزەت...
الپىس ەكٸ تامىرىڭنان
قان ەمەس,
قان ورىنىنا ەن اعادى.
بەبەۋٸ ەكٸ ٸشەكتٸ ەمٸندٸرٸپ,
شالقىعان, شاراسىنان تٶگٸلدٸرٸپ...
كٷمٸستەي سىڭعىرلاعان ەستٸ ەنٸمە
ەسٸمدٸ بٸر الايىن شومىلدىرىپ.
ەركٸن يساحان (ٷشٸنشٸ ورىن)
الاشقا ەننەن ساراي سالعان سەرٸ
بٶرٸدەي بار اشۋىن كٶككە قايراپ,
قالدى ارتتا قاسٸرەتكە بٶككەن ايماق.
ەل كٶشتٸ كەرۋەن تارتىپ قىتاي اسىپ
زاماننىڭ ۇيىتقي سوققان ٶكپەگٸ ايداپ.
زاماننىڭ قاندى ٶزەنٸن كەشٸپ نە بٸر,
ەل كٶشتٸ تەڭٸر جازعان نەسٸپ پە بۇل?!
الىستاپ اتا جۇرتتان كەتكەندٸگٸن
بٸلگەندەي بۇلقىنادى بەسٸكتەگٸ ۇل.
اۋناعان تۋماي جاتىپ باستان باعى,
تاعدىرى قاتتى ەكەن-اۋ تاستان داعى.
سول سەبي دەنەش ەدٸ الاش تٷگٸل
اققۋعا ەن تىڭداتقان اسپانداعى.
جەتٸسۋ قالعان ارتتا شەرلٸ بٸلەم,
تٷلەتكەن تۇعىرىنان ەردٸ كٸلەڭ.
سول سەبي دەنەش ەدٸ ەن شىرقاسا
تاس بالقىپ قورعاسىنداي جەر جٸبٸگەن.
داۋىسى تىم ەكپٸندٸ جىرتارداي بۇلت,
ەنٸنە ەربٸر سالعان ٸڭكەرداي جۇرت.
باستى ونى باۋىرىنا سۇلۋ *سايرام,
باۋلىدى تۇيعىن ٸلەر سۇڭقارداي عىپ.
قۇرعاتىپ دومبىرامەن تامعان جاسىن,
تولتىرىپ ەسەم سازبەن ەن قامباسىن.
ەكەلدٸ اتا جۇرتقا امانات عىپ,
ەسەتتەي ۇلى ٶنەردٸڭ باعلان باسىن.
ٶنەرٸ سەۋلە شاشقان شامداي جانىپ,
داۋسىنا جۇرت تامسانار تاڭداي قاعىپ.
الاشقا ەننەن ساراي سالعان سەرٸ,
ٶزٸ دە كەتتٸ اقىرى ەنگە اينالىپ.
*سايرام كٶلٸ – قىتايدىڭ قورعاس اۋدانىنداعى دەنەش ٶسكەن جەر.
نۇرجان بايتۋسوۆ (ٷشٸنشٸ ورىن)
«كيەلٸ ساحنانىڭ «قالقامانى»»
سىرى كٶپ, شٸركٸن, ٶنەر سان سالالى,
شىندىقتىڭ قۇپييالى شارتارابى...
كٶزٸمە ەلەستەيدٸ كەيبٸر شاقتار,
كيەلٸ ساحىنانىڭ «قالقامانى».
جازاسى «ەڭلٸك-كەبەك» قاتال ەدٸ,
كٶزٸمە ەلەستەيدٸ «جاپال» رٶلٸ.
تالانتتىڭ تاعدىرى دا تارپاڭ جول عوي,
تاڭى بٸر سول شاقتاردىڭ اتار ما ەدٸ...
سومداعان بۇل رٶلدەردٸ دەنەش اعام,
شوقتىعى بيٸك تۇرعان بەلەس اعام.
ٶنەردٸڭ جەنە ٶمٸردٸڭ اكتەرٸ ەكەن,
ٶزٸڭدەي ويناي الماس كەلەسٸ ادام.
ەندەرٸ ەلديٸندەي بۇل عالامنىڭ,
تاڭىرقاپ, تۇششىنامىن, تىڭداعانمىن.
«شاتتىقتىڭ تولقىنى» دەپ, «تۋعان جەر» دەپ,
«الماتىم» مەن دە سەنٸ جىرلاعانمىن.
ٶشپەيدٸ دەنەش اعا اسقاق ەنٸ,
ٶنەرگە ٶرەلٸ جۇرت شاتتانادى.
ٶمٸر دەپ اتالعان ول ساحىنانىڭ
ٶلمەيتٸن ساڭىلاعى بوپ قالادى!
قولقا سالۋ
(نۇرجان جانپەيٸسوۆتەن سۇراۋ)
اعاتاي, دومبىراڭدى الشى, كەنٸ,
شاناقتان تٶگٸلسٸن بٸر جان شۋاعى.
جاناردى جۇمعان سەتتە,
اياڭ باسقان,
ادىردان ەستٸلەدٸ «اڭشى ەنٸ».
پاي-پاي-اۋ, نەتكەن شٸركٸن, سىرباز ەدٸ,
جٷيرٸك ات, قىران بٷركٸت تۇرعان ٶزٸ.
ٷكٸلٸ ىبىرايدىڭ مەشھٷر ەنٸن,
دەنەشتەي اعامىز دا جىرلاپ ەدٸ.
اعاتاي, «اقەركەنٸ» تىڭدايىقشى,
«بالجان-اي» دەپ تولقىنداپ, تۋلايىقشى.
«جەتٸسۋ جەر سۇلۋىن» ەنگە قوسىپ,
«ساياسىندا المانىڭ» جىرلايىقشى.
بٸلەمٸن, اعا, سەنٸڭ بەرٸ ەسٸڭدە,
بۇل ەندەر ماحابباتتىڭ مەۋەسٸندەي.
قالدىرعان دەنەش اعا مۇراسىنا,
شىراقشى بولىپ ٶزٸڭ كەلەسٸڭ بە?!
سال وندا, سالشى كەنٸ, سازىڭا بٸر!
قوس ٸشەك سەبەلەسٸن جانىما نۇر.
قايران-اي, قازاعىمنىڭ دومبىراسى,
قايماعى ۇلت جٷزٸنٸڭ - قازىنا جىر!
«اۋىلىڭ شالعاي جان سەۋلەم المالىدا...»
جٷزگە جۋىق ەن جازىپ ارتىنا ٶمەس مۇرا قالدىرعان دەنەش اتامىزدىڭ كٶپ ەندەرٸنٸڭ شىعۋ تاريحى جۇرتقا ەلٸ كٷنگە دەيٸن بەلگٸسٸز. دەكەڭنٸڭ رەپەرتۋارىنداعى «اۋىلىڭ شالعاي جان سەۋلەم المالىدا» دەپ باستالاتىن ەكٸ بٸردەي ەنٸنٸڭ تۋۋىنا سەبەپ بولعان بەتيما(اق بەتەس) سىماعۇلقىزى قازٸرگٸ قىتاي جەرٸندەگٸ قورعاس اۋدانىنا قاراستى المالى اۋىلىندا ٶمٸر كەشتٸ. اق بەتەس اپامىزدى كٶزٸ تٸرٸسٸندە كٶرمەسەكتە جٷرەك تولقىتار وسى بٸر ەۋەزدٸ ەن تۋرالى اڭىزدى ەل اۋزىنان ەستٸپ ٶستٸك.
شامدارى اۋىل ٷيدٸڭ سٶنبەس بۇرىن,
ارناعان وسى ٶڭٸرگە ون بەس كٷنٸن.
توسىننان تٷن جامىلىپ سەرٸ اتتاندى,
جالىنان ەن تٶگٸلٸپ تور بەستٸنٸڭ.
بالقىتىپ تولعان ايدىڭ شۋاق نۇرى,
قالعيدى قويلى اۋىلدىڭ قىرات قۇمى.
قوشتاسىپ بەتيما قىز قالدى ارتىندا ,
بورداي بوپ بەتٸن جۋىپ بۇلاق مۇڭى.
قىز قالدى كٶز قاداعان كٶركٸنە جۇرت,
سارعايعان ساعىنىشتىڭ ٶرتٸن ەمٸپ.
ال دەنەش سول كەتكەننەن ورالمادى,
قىلىنداي شۋ اساۋدىڭ سەرتٸ بەرٸك.
اي جاتىر اۋىل جاقتى شولىپ قىردان,
جاز كٶشٸپ جاۋقازىن دا سولىپ تىنعان.
جالىنداي جاندى ٶرتەگەن بٸر ەن ٷشٸن,
قىز قالدى بار عۇمىرى بولىپ قۇربان!
«اۋىلىڭ شالعاي جان سەۋلەم المالىدا...»
اباي وراز (ٷشٸنشٸ ورىن)
«ەن ٶنەرٸنٸڭ اقبەرەنٸ»
ٶلٸارادا جازىلعان ٶلەڭ
قوس ٸشەك بىرت-بىرت ٷزٸلدٸ,
جالعايتىن ۇلدى تاپپادىم.
شاشاقتى نايزا ٸلۋلٸ –
تولعايتىن ۇلدى جوقتادىم.
سارسٷمبە ساياق جورتتىم,
ەر تٷنگە سالاڭ ٸز قالىپ.
باسىلماعانى-اي سولىقتىڭ,
كەۋدەمدٸ ٶرت پەن مۇز قارىپ.
كەزدٸگٸم كەشە جوعالدى,
ەرلٸگٸم ەرەن ەش كەتتٸ.
ەر توقىمىن بەستٸ كٶك ەلگٸ,
باۋىرىنا الىپ بوس كەپتٸ.
قوس قۇنانىم بٷگٸن تۇل,
كٶك بەستٸم جەتپەي كەرمەگە.
«تولعاۋى توقسان قىزىل تٸل»,
ەي,دەنەش-دٷنيە, دٶڭگەلە!
اققۋ-قاز كٶلگە قونا الماي,
اقسۋات قالدى قۋارىپ.
توتىدايىن تارانباي,
توپىراق سالدىم ۋانىپ.
سانامدا سارى ساعىنىش,
ەلەگٸزەمٸن, الاڭداي.
سىڭسىيدى دەۋٸر-دەرۋٸش,
دەنەشتەن دەرمەن تابا الماي.
اق بۋرىل ساعىم كٶلبەڭدەپ,
اقشام جامىراپ, وت قۇسىپ.
دٷنيە-اي, دەنەش ٶلگەن جوق,
الاگٶبەدە كەتتٸ ۇشىپ.
ٶتەرگە دەرمەن, ٶتكەل جوق,
بەكەرگە ٶتكەن بوس ٶمٸر.
كەلەدٸ بٸر كٷن كٶكتەم بوپ,
كەلمەسكە كەتكەن كەشەگٸ ۇل.
«ەن قاناتىنداعى جىر»
سەدٸقوجا سارىنى
سەدٸقوجا ٶزٸ ىنتىق بولعان بەكزادا اتتى
ارۋدىڭ ۇزاتۋ تويىندا اۋجار ايتىپتى-مىس.
قايتار جولدا «سارى بيداي» تۋىپتى...
بٶكتەرگٸگە ٸلٸنگەن جارىعىم-اي,
تاستان تٷلكٸ تابا ما تازى,قۇماي?!
اينالىپ اۋىلىڭنان كەتە الماپ ەڭ,
سىزىلتىپ سالعان ەنٸڭ – «سارى بيداي».
سالعان ەن – «سارى بيداي». سەدٸقوجا.
بولماي جٷر بۇل كٷندەرٸ تاعى مازا.
سەنٸڭ ٷيٸڭ كەتپەننٸڭ ەتەگٸندە,
سەلەم ايت, بەكزاداڭا, جارىڭا دا.
...بٸر قىزعا ىنتىق بولدىم بيداي ٶڭدٸ,
ساپىرىپ سان اينالام سىي-دەمەمدٸ.
جۋاسقا قامشى باسىپ, سۋات بەتتەپ,
بەتكە الىپ شىعۋشى ەدٸك بۇيرا بەلدٸ.
كٶز سٷزبەي كٶڭٸل قۇرعىر كٶپ كەزەڭگە,
ات ارىتقان كٷنٸمدٸ حوش كٶرەم دە...
سول قالقا ۇزاتىلدى جازعىتۇرىم,
دەتٸم جوق سٶكەت قىلىپ, ٶكپەلەۋگە.
و, توبا, كەشە مۇرتتاي ۇشتىم كەلٸپ,
بٸر ىسىدىم, سۋىندىم, بٸتتٸم كەۋٸپ.
ماقۇل كٶرٸپ جٷرگەندە ماڭايىمدى,
سول قالقاتاي ەسٸمە تٷسسٸن كەلٸپ.
...مەنٸڭ دە سالعان ەنٸم – «سارى بيداي»,
سالار ما ەم كيٸز ٷيدٸڭ جابىعىندا-اي.
بٶگەلٸپ كٶرمەپ ەدٸڭ كٶپ ٸشٸندە,
جٶنەلٸپ باراسىڭ با تاعى قيماي?
جولسىز كەزسەم دەپ ەدٸم جوتا-قىردى,
جٶن بٸلمەيتٸن جاماندار وشارىلدى.
قىرىنداپ قاراپ جٷرگەن قالقاتايعا,
ىڭىلداپ ايتسام دەپ ەم وسى ەنٸمدٸ:
«قالقاتاي ەسكە تٷسكەندە
«سارى بيداي» ەنٸن
ساعىنىپ سوندا سالعانىم...»
داستان اقاش (ىنتالاندىرۋ سىيلىعى)
ەلٸ بٸلگەن ەنشٸ اعا دەنەش ەدٸ
ەلٸ بٸلگەن ەنشٸ اعا – دەنەش ەدٸ,
دەنەش دەسە قۇلاققا ەن ەسەدٸ.
حالقىم تٷگٸل قازاقتىڭ ارداعىنا,
ەلەڭدەگەن كەشەلەر الاش ەلٸ.
جەتٸسۋدا ەنشٸ اعا تۋعان ەكەن,
كٸندٸگٸن بٸر قۇتتى انا بۋعان ەكەن.
الماعايىپ زاماندا اسىپ بارىپ,
ارعى بەتتە بٸراز جىل تۇرعان ەكەن.
ول جايىندا جازاردا زەردەلەدٸك,
قاجەت ٸس قوي شابىتقا دەم بەرەرلٸك.
ال زەر سالساق ەنشٸنٸڭ ٶنەرٸنە,
تەرەزەسٸ دٷلدٷل جوق تەڭ كەلەرلٸك.
دەكەڭ – اقىن, ەرٸ ەنشٸ, ەرٸ سازگەر,
تالانتتى وسىنداي ەركٸم دە از دەر.
دەنەش ەنشٸ كەلگەنشە اتا جۇرتقا,
ەستٸمەگەن ەرەكشە ەسەم سازدى ەل.
بٸر تۋاتىن تانىدى ەل تالانتتى,
ەنٸ ەنشٸنٸڭ ەلگە تەز تارالىپتى.
تىڭداعاندا ايىزى قانىپ جۇرتتىڭ,
تالاي ارۋ اي ماڭداي الابۇرتتى.
تامساندىرماي قويسىن با ەۋەن مىقتى,
مىڭ قۇبىلعان سۇلۋ ساز, ەۋەز تٸپتٸ.
قىران سامعاۋ داۋىسى ەنشٸ اعانىڭ,
ٶزگە تٷگٸل رازى ەتكەن ەۋەزوۆتى.
ەنٸن ايتقان تاتار مەن قىرعىزدىڭ دا,
ۇيعىردىڭ دا بەرٸ بٸر جۇلدىزدى ۇلعا.
ەندەرٸنە عاشىق بوپ ەنشٸ اعانىڭ,
بەلكٸم باتتى سول كەزدە مىڭ قىز مۇڭعا.
تاۋ مەن تاستى جاڭعىرتىپ بوزداعان ٷن,
ٶتكەن سولاي ودان دا بوزبالا كٷن.
اقان سەرٸ, بٸرجان سال, ەستاي سىندى,
ەن سەرٸسٸ – دەنەش تە بوز دالانىڭ.
ەسكە الساق دەكەڭنٸڭ بالالىعان,
ريزا ەتەر كٶڭٸلٸن سانالىنىڭ.
اقىن بالا اتانىپ, ەنشٸ بالا,
بالا كەزدەن بايقاتقان دارالىعىن.
ەلجٸرەتكەن تالايدى ەمٸرەنتكەن,
ەسەم سازدى ەنٸمەن تەبٸرەنتكەن.
قادريحان, مەمەتتەن تەلٸم الىپ,
ەسەت سازىن سٸڭٸرگەن لەبٸ ٶكتەم.
جٷرگەن جەرٸ ەن مەن كٷي تاماشا ەدٸ,
ٷلكەنگە ٸنٸ, كٸشٸنٸڭ اعاسى ەدٸ.
رۋحى ما, اعانىڭ ەلديلەگەن,
ەلەگٸزگەن جۇرت وتىر ساناسى ەندٸ.
شەكارادان ٶتكەندە توسىپ الىپ,
الاقانعا سالدى ونى وسى حالىق.
وسى حالىق دەنەشتٸ ەسپەتتەگەن,
قۇرمەتتەۋدە بٷگٸندە ەسٸنە الىپ.
دەنەش جٷرگەن وسى جەر, وسى دالا,
سوڭعى مەكەن ول تۇرعان وسى قالا.
نە ەكەنٸن بٸلمەيسٸڭ بٸر عاجايىپ,
مۇندا كەلسەڭ كٶڭٸلدٸڭ حوشى دارا.
جاننات مەكەن كٶكتەم مەن جازى قانداي,
كٷز بەن قىستا سۋىق جوق ازىنارداي.
جانعا جايلى وسى بٸر قۇت مەكەندٸ,
ەنگە قوسقان دەكەڭنٸڭ سازى قانداي!
التىن قورعا, اينالعان قازىناعا,
يە ەر قايسى ەرەكشە ماعىناعا.
ەنٸ كٶپتٸڭ شىققان سوڭ كٶڭٸلٸنەن,
تاپقان ەدٸ ٶنەردەن باعىن اعا!
اسپانداعى اققۋعا ٷنٸن قوسقان,
قۇدٸرەت بار ەنشٸنٸڭ ٷنٸندە اسقان.
توقسان جىلدىق بەلەسٸ قۇتتى بولسىن,
اق يىقتىڭ اعايىن, بٷگٸنگٸ اسقان!
شىن ساعىندى دەن اعا, ەن اعانى
نەمەسە توي قارساڭىنداعى تولعاۋ
/b>
ەنٸ قانداي, دەكەڭنٸڭ ەنٸ قانداي,
جٸگەرٸڭدٸ بويداعى جانىعانداي.
ول ەن سالسا قازاقتىڭ كەرەمەتٸن,
بولۋشى ەدٸ ٶزگە جۇرت تانىعانداي.
ەربٸر ەندٸ قۇبىلتىپ جاندىراتىن,
تىڭداۋشىسىن تامسانتا تاڭ قىلاتىن.
ايىزىڭدى قاندىرار ەسەم داۋىس,
قۇلاعىڭنىڭ قۇرىشىن قاندىراتىن.
ەلٸ ەسٸمدە, وندا مەن توعىزدامىن,
كەلٸپ قايتقان بٸز جاققا اڭىز دارىن.
كٶرگەن ەدٸم سوندا مەن ٶز كٶزٸممەن,
ەر جٷرەككە ەننەن بال تامىزعانىن.
قازاعىمنىڭ كەڭ بايتاق ساحاراسى,
بارشاتاستىڭ كەڭ ساراي ساحناسى.
كٶز الدىمدا سول سۋرەت كەشەگٸدەي,
ىقىلاستى جۇرتىمنىڭ انتالاسى.
كٶپ ۇزاماي كٶپ كٷتكەن كەش باستالدى,
ەۋەنٸمەن جەلپٸگەن كەشكٸ اسپاندى.
ورتا تۇستا ورتاعا شىققان جاندى,
باعانادان ىنتىعىپ ەل توسقان-دى.
قول سوعىلىپ قۇرمەت كٶرسەتٸلدٸ,
كٶرٸنبەدٸ ەنشٸ اعا ٶر سەكٸلدٸ.
دومبىراسىن قويدى دا كەۋدەسٸنە,
تاعزىم ەتتٸ حالىققا, جٶن سەكٸلدٸ.
كٶز الدىمدا جٷرٸسٸ, ماڭ باسقانى,
سىرباز بەينە سەلدەن سوڭ ەن باستادى.
سىڭعىرلاعان مٶپ-مٶلدٸر بۇلبۇل ەۋەن,
تٸلٸپ بارا جاتقانداي تٷنگٸ اسپاندى.
كٶڭٸلدەرگە ەنشٸ ٷنٸ ۇناعاننان,
كٷيكٸ تٸرلٸك ۇمىت بوپ مىنا جالعان.
ەن تىڭداعان جۇرتشىلىق تىم-تىرىس بوپ,
ورىنىندا بٸر سەتكە تىنا قالعان.
جەتٸسۋدا جٷرگەندەي سامالالى,
جەلپٸنبەي جۇرت قالايشا قالا الادى.
«ساياسىندا المانىڭ» ەنٸن تىڭداپ,
الما باعىن قييالمەن ارالادى.
الاتاۋدىڭ ەن ەتٸپ ويى-قىرىن,
بٶلٸسۋدە جۇرتپەنەن ونى بٷگٸن.
باستاپ كەتتٸ وسىلاي ەنشٸ اعا,
قۇدٸرەتتٸ «ەن» دەگەن قويىلىمىن.
قانداي عاجاپ «بالجان-اي», «اق مارالى».
بويدى بيلەپ جاقسى ەندەر اپ بارادى.
«سەۋلەم-اي», «شالقى سايرام», «كٶكتالىم» مەن
«جەتٸسۋىم», - دەپ اعا ماقتانادى.
بەرٸ-بەرٸ كەرەمەت جاراسىمدى,
تۋدىرمايدى ەشقانداي تالاسىڭدى.
ەنٸن شىرقاپ تٶردە وتىر ەنشٸ اعا,
دەگەندەيٸن الىپ قال الاسىڭدى.
باسقان كەزدە ەسەتتٸڭ ەندەرٸنە,
ساحناعا ەنشٸ اعا سەن بەرۋدە.
ونداي كەزدە ۇمىتىپ ٶزٸڭدٸ-ٶزٸڭ,
كەلٸپ كەتەدٸ ەكەن-اۋ ەۋ دەگٸڭ دە.
ەن قويماسىن ەنشٸ اعا اقتارعانداي,
قول سوققانعا جايى جوق ماقتانعانداي.
«ٷلكەن ارداق», «كٸشٸ ارداق», «ٸنجۋ مارجان»,
«قارا كٶز» بەن «قوڭىر قاز», «ماقپال» قانداي!
ايتىلدى قىسىمەت تە, حيكمەت تە.
قۇلاق سالدىق تەرمەگە, ٶسيەتكە.
ەسەت ايتقان «اقىرعى سٶز» دە ايتىلدى,
قان جىلادى ٸشٸمٸز قاسٸرەتكە.
نەتكەن عاجاپ ەن ەدٸ «امانداسۋ»,
ادامعا سىر ايتىلعان زاماندا سۇر.
جەتٸ جىل تار قاپاستا وتىرعانمەن,
تاڭجارىقتاي تاڭ قالدىق ادامعا اسىل.
ەنشٸ سولاي تولعانتىپ العان ەدٸ,
قالقا ەنٸنە سودان سوڭ سالعان ەدٸ.
«سارى بيداي » شالقىدى سودان كەيٸن,
ارمان ەن سەدٸقوجادان قالعان ەدٸ.
تىڭداۋشىنىڭ قوزعاندا ارقالارى,
نە بٸر اسقاق ەن كەتتٸ ارقاداعى.
«بايان اۋىل», «عالييا», «جامباس سيپار»,
«سىرعاقتى», «بٶپەم» مەنەن «قارقارالى».
قوزىپ العان جۇرت ەندٸ ارقالارى,
ەنشٸنٸ كٶتەرمەلەپ, القالادى.
قولقالاپ «انانى ايت تا, مىنانى ايت», - دەپ,
كٶپكە دەيٸن ەن كەشٸ تارقامادى.
نەبٸر شىرقاۋ ەن شالقىپ سەبەلەدٸ,
باۋراپ ەۋەن قوزدىردى دەلەبەنٸ.
سونىڭ بٸرٸ «اڭشىنىڭ ەنٸ» بولدى,
سٶز جوق ەننٸڭ ەۋەنٸ ەرەن ەدٸ!
قىرعىزدىڭ دا شىرقالدى «وي بۇلبۇلى»,
عاجايىپ ەن, بولاتىن تويدىڭ گٷلٸ.
«قىرعىز ٶزٸ دەنەشتەي ايتا الماس» دەپ,
ٸشكە تٷيٸپ ٶزٸمشە قويدىم مۇنى.
شىنىن ايتسام كەتپەيدٸ ەلٸ ەسٸمنەن,
دەل وسىنداي كەش بولدى ەن ەسٸلگەن.
«بۇلبۇل»,- دەدٸ, ال بٸرٸ «دٷلدٷل», - دەدٸ,
قيماي جۇرتىم قوشتاستى دەنەشٸمەن.
شىن مەنٸندە ول بۇلبۇلعا بالانادى,
توپتى جارعان دٷلدٷل دەپ سانالادى.
قايدا بارسىن, قاي جەردە ەن سالماسىن,
جۇرتتىڭ بەرٸ وسىلاي باعالادى.
كٶرگەن سۋرەت جاڭعىرىپ ساناداعى,
ەسەم ەندەر ەسٸلٸپ بارادى ەنٸ.
قالىڭ جۇرتى – قازاعى بۇل كٷندەرٸ,
شىن ساعىندى دەن اعا, ەن اعانى.
سەتجان قاسىمجانۇلى (ىنتالاندىرۋ سىيلىعى)
سەرٸلەردٸڭ سارقىتى
سٸڭٸرٸپ جٷرەگٸنە شەرلٸ جاسىن,
ەسەتتٸڭ ەۋەلەتكەن ەن مۇراسىن.
«قىسمەتتٸ» قالىقتاتىپ ەنشٸ دەنەش,
ەلٸ قاعىپ تۇرعانداي دومبىراسىن.
ٶتكەرٸپ تاعدىر كٶشٸن, سان سىناقتى,
ٶشٸرمەي ٶلەڭدەگٸ شامشىراقتى.
داۋىسى ەستٸلگەندە دارالانىپ,
جەتٸسۋدا جەتٸ ٶزەن شالقىپ اقتى.
توعىز پەرنە, قوس ٸشەك جورعالاپ ەن,
بۇلبۇل بولىپ سايراعان سول دالادان.
تالدىدان ٷنٸ ەستٸلسە كٷللٸ الماتى,
«بٸزگە كەپ ەن سالسا» دەپ قولقالاعان.
سازىنان ساعىم ويناپ قىر-دالامدا,
تەڭٸزدەي جانى تولقىپ تىڭداعاندا,
مۇحيتتاي ۇلى مۇحتار مويىنداعان,
دەنەشتەي ەنشٸ جوعىن بۇل عالامدا.
بويلاساڭ ٶتكەن عۇمىر سەتتەرٸنە,
تاعدىردىڭ كٸم توسقاۋىل «ەتتەڭٸنە»...
ەۋەزوۆ امان كەلسەم مەسكەۋدەن دەپ,
دەنەشتٸڭ ٷمٸت ارتقان مەكتەبٸنە.
جەتكٸزە الارمىن با بەرٸن جىرلاپ,
ساناعان عۇمىرىندا ەنٸن قىمبات.
«كەشەگٸ سەرٸلەردٸڭ سارقىتى» دەپ,
جٷسٸپبەك سٷيسٸنگەنٸ انىق تىڭداپ.
قالادان قاجىعاسىن قىردى اسقاندا,
كٶڭٸلدٸڭ كٶك اسپانىن مۇڭ باسقاندا.
«ەن-جىرمەن ەلديلەگەن دەنەشٸم» دەپ,
ٸزدەگەن مۇقاعالي سىرلاسقاندا.
«جەتسە, دەپ ۇرپاعىما ٷنٸم ەرەن»
ۇققانعا داۋىسىنىڭ سىرى تەرەڭ.
شىققاندا ەل الدىنا ەنشٸ دەنەش,
شىرقاتىپ شىڭنان اسقان شىنىمەنەن.
ٶتكەرٸپ تاعدىرىندا جول تۇيىعىن,
زاماننىڭ شىرعالاڭىن, كٶپ كٷيٸگٸن,
كٶرسە دە ساعى سىنباي ەنشٸ دەنەش,
ٶنەردە ساقتاپ قالعان سول بيٸگٸن.
«اڭشىنىڭ ەنٸ» تۋرالى جىر
قازاقتىڭ ارالاساڭ باي دالاسىن,
تابارسىڭ مەيمان ەتپەس قاي بالاسىن.
كەڭپەيٸل داستارحاننىڭ تٶرٸنە ٶتسەڭ,
جەتٸسۋدىڭ جەرٸندەي جايقالاسىڭ.
قويناۋىن تۇنىپ جاتقان سىرعا بالاپ,
اڭ قاعىپ شىقساڭ تٸپتەن بٸر عالامات.
«اڭشىنىڭ ەنٸن» شىرقاپ وتىرعاندا,
ارۋلار سەنٸ تانىر بٸر قاراپ- اق.
وتىرساڭ «ەركٸن جٷرگەن سەرٸ ەدٸم» دەپ,
جان بولماس قاڭقۋ سٶزگە سەنەتٸن كٶپ.
لەكٸتٸپ كٷلكٸ ارالاس ەن ايتپاساڭ,
دۋمانشىل قىز- جٸگٸتكە كەرەگٸڭ جوق.
ويناقى, ناقىشتى ەۋەن بويعا دارىپ,
دومبىرا شەرتكەنٸڭنەن ويعا قالىپ.
دالانىڭ يەسٸندەي كٶسٸلەرسٸڭ,
جٷرگەندەي كٷندە دۋمان- تويعا بارىپ.
كٶرگەننەن كٶڭٸل شٸركٸن اۋىپ تۇرعان,
جانىڭا بٸر سۇلۋدى تاۋىپ قىردان,
جاستىقتىڭ بۇل كەزٸنە نە جەتەدٸ,
ساف اۋا, ايلى تٷندە ساۋىق قۇرعان.
مٶپ- مٶلدٸر جانارىنا مۇڭدى ٸلدٸرمەي,
قاراسا كٶڭٸل تۇرماس سىر بٸلدٸرمەي.
«پا, شٸركٸن مەنٸڭ جارىم بولسا ەكەن» دەپ,
قالارسىڭ جولدان تاعى بٸر كٷن جٷرمەي...
سەرٸنٸ بٸر كٶرگەننەن تانىعان سەت,
سۇلۋدى ساعىنادى جانىم اڭساپ.
«اڭشىنىڭ ەنٸ» سولاي تۋماعاندا,
تٸرلٸكتەن كەتەر ەدٸ جانىڭ الشاق.
قۇلپىرىپ سالا بەرگەن بار اينالا,
تىڭداساڭ تامسانباسسىڭ قالاي عانا.
جاقسى ەننٸڭ تاڭدايىڭدا دەمٸ قالىپ,
دەگەندەي دەمەتەرسٸڭ «تاعى ايتا ما?»..
كٷمٸسبەك مۇحتار (ىنتالاندىرۋ سىيلىعى)
ەن ٶنەرٸنٸڭ اقبەرەنٸ
قۇرمانعازى جۇماعۇلۇلى (ىنتالاندىرۋ سىيلىعى)
ەن ەركەسٸ - دەنەش
دٷنيە - ەن شالقىعان بٸر ايدىن كٶل,
شٶلدەسەڭ, وسى كٶلگە جىل, اي, كٷن كەل!
ايدىننىڭ تامىلجىعان ەنٸن ەستٸپ,
جاپاندا جالعىز سەمگەن قۇراي بٷرلەر!
ايدىننان تالاي گەككۋ ەن ٶرلەگەن,
ميپازداپ, مىڭ قۇبىلتىپ, مەنەرلەگەن.
قوش بول دەپ, قولىن بۇلعاپ كەتكەن سوسىن,
كٶككە ۇشىپ, كٶكالا ٷيرەك, ەلەمگە كەڭ.
سول ايدىن تولدى بٸردە كەمەر كەرنەپ,
قوڭىر قاز ەن شالقىتقان, كٶككە سەرمەپ.
تاۋ-دالا قالعيدى ٷنگە قۇلاق تٷرٸپ,
ايدىننان اي سۋ ٸشەر, ساعىم تەربەپ.
"كٶكالا ٷيرەك", "قوڭىر قاز", "قوش بول, اققۋ",
تاعدىر قۇسى ەدٸ ولار, تاتقان اششى ۋ.
قوڭىر قازداي, قوش بول دەپ, بەل استى دا,
ىلايلاندى تاس تەسكەن كٶك بالاق سۋ.
كٶمەيٸنە ەن دەيتٸن مۇڭ سىرعا عىپ,
قوڭىر قازداي بەل اسقان, سۇڭقىل قاعىپ.
الاشتان ەن ٶزدىرعان ەسەت اقىن,
ماقپالداي ماقامىنا تٷن شىرمالىپ.
ايدىن كٶلدٸڭ پەرٸسٸ, قوڭىر قازى,
ٷنٸنەن ەستٸلەردەي ٶمٸر سازى.
قايران ەسەت دەنەش بوپ قايتا ورالدى,
شالقىدى ايدىن كٶلدە سول ٷن تاعى.
ايدىن كٶلگە قوسىلدى ول تاس بۇلاق بوپ,
ەسەت دەيٸن اسقاردان شاپقىلاپ كەپ.
قۇلازىعان ايدىنىن, تاۋ-دالاسىن,
گٷلگە ورادى كٶكتەمگٸ جاس قۇراق بوپ.
گٷلگە ورادى ول قازاقتىڭ ەن ٶلكەسٸن,
ايدىنىنا قوندىردى ەن ەركەسٸن.
ٶتتٸ ٶمٸردەن قارا نار - قايران دەنەش,
ۇلى ەۋەنگە بەسٸك قىپ نەن ٶركەشٸن.
«وي, بۇلبۇل»
(د. راقىشەۆقا)
مەن ەس بٸلگەنٸمدە,
تابانىمدى قىزىل تاس كەپ تٸلگەنٸڭدە,
اق جاڭبىر بولىپ ەسٸل ەن ايىزدى باسقان,
اڭىزعاق جەل اڭقامدى كەپتٸرگەنٸڭدە.
كٶكٸرەگٸمە سەۋلە بوپ ۇلى ەن جەتكەن,
بٷر جاردى العاش سول ەننٸڭ مۇڭىنان كٶكتەم.
تۋعان جەردٸڭ تۋسىعان كٶك بەلدەرٸندە,
قۇلدىراڭداپ جٷگٸرگەم قۇلىن ەن بوپ مەن.
قوپ-قوڭىر تاۋدىڭ ەتەگٸن بٸزدٸڭ ەل جايلاپ,
تٶسكەيگە مالىن ٶرگٸزٸپ, بيەسٸن بايلاپ.
ساۋىقشىل سەرٸ ساپىرىپ سارى قىمىزىن,
زارلى ەۋەنگە باسار ەد, بۇلبۇلداي سايراپ.
اق بوز ٷيدٸڭ سىعالاپ بوساعا جاعىن,
سەرٸ نەمەنٸڭ كٶرمەك بوپ وسى عاجابىن.
ەكپٸندەپ ەۋەن, بٸر سەتكە, اققان سۋداي بوپ,
قىستىعادى ەۋەن, بٸر سەتكە, توسالادى اعىن.
"لاق" ەتٸپ ەۋەن كٶمەيدەن قايتا كەتەدٸ,
كٶڭٸلٸمنٸڭ ايدىنىن شايقاپ ٶتەدٸ.
بٸر جاقتاردا ٸزدەگەن باقىتىم بارداي,
باعلان كٶڭٸل جايلاۋىن بايتاق ەتەدٸ.
ٶمٸردٸڭ تٷنٸ وسىلاي باتار قارايىپ,
تەڭٸردٸڭ سىرلى ەۋەنٸن جاتار ما جايىپ.
سول كٷيٸ سەرٸ اۋىلعا بٸر سوقپاي كەتتٸ,
ساعىنىش ٶرتٸن لاۋلاتقان قاتال ما عايىپ.
ساۋىقشىل سەرٸ قاپ-قارا تٷنگە سٸڭدٸ دە,
اعىتپاي كەتتٸ سول ەننٸڭ سٸرگەسٸن مٷلدە.
ەسٸمدە ەلٸ "دەنەش" دەپ جىلاعانى دا,
سودان بەرٸ قۇمارمىن سىرلى ەسٸمگەدە.
سودان بەرٸ "دەنەش" بوپ تەربەلدٸ عۇمىر,
دەنەشتٸڭ ەنٸ كەۋدەمە شەر بەردٸ جۇمىر.
اققۋداي بولىپ اۋىلدان اتتاندىم الىس,
تولقىن-تولقىن استىم كٶپ بەلدەردٸ قىڭىر!
تاڭسەۋلە ەركٸنقىزى (ىنتالاندىرۋ سىيلىعى)
ەن ٶنەرٸنٸڭ اقبەرەنٸ
ەننٸڭ دە ەستٸسٸ بار, ەسەرٸ بار,
ٷنٸنە تۇراتۇعىن تٶسەلٸپ ار.
جاز داۋسى, قوڭىر قازبەن ٷندەسەتٸن,
ەر سٶز سالماعىنان ەسەلٸ نار.
سەن سالعان «سارىبيدايدىڭ» ٷنٸ قانداي,
اڭساعان جان دامىلداپ, تىنىعارداي.
ەز ٷنٸڭ كەڭ دالانى ەسكە سالىپ,
ٷنٸنەن اققۋ كٶلدە شومىلارداي.
قاندىرىپ قالىڭ ەلدٸڭ قۇلاق ٷنٸن,
سەن ٶمٸر سٷرەتٸندەي تۋرا بٷگٸن.
دەنەش اتىڭ ەشقاشان ٶشپەيدٸ اعا,
ٶزٸڭدەي ەل ۇمىتپاس جىر الىبىن.
دەگەندە سەنەن قالعان سازىم باردا,
جالعاسقان بولاشاققا نازىڭ باردا.
ەندەرٸڭ قازاعىڭا مۇرا بولىپ,
بۇلبۇلدار جەتەلەيدٸ ٶزٸڭدٸ العا.
ەن قاناتىنداعى جىر
قوڭىر ٷن دومبارامەن ٷندەسەتٸن,
ٶنەرمەن ٶزٸڭدەي بٸر كٷن كەشەتٸن.
سۋارىپ شٶلٸركەگەن كٶڭٸلدەردٸ,
دەل سەندەي دومبىرامەن تٸلدەسەر كٸم?
ەنٸڭمەن تەربەلگەندە باعزى مەكەن,
مەن سەنٸڭ ٶنەرٸڭە تاعزىم ەتەم.
قازاقتا دەنەش دارا, دەنەش جالعىز,
ەشكٸمگە ۇقسامايتىن جالعىز ەكەن.
دامىلسىز بۇل بەس كٷندٸك جالعانىڭدا,
عۇمىرىڭدى قازاققا ارنادىڭ با.
كەڭ دالا ويانادى, تاڭ ارايلى,
سىزىلتىپ «سارىبيدايعا» سالعانىڭدا.
تابيعاتپەن ۇلاسىپ ٷندەسەتٸن,
قازاعىم جٸبەرٸپ ەد كٸمگە ەسەسٸن.
ۇلى مۇرا قوس ٸشەك دومبىرامەن,
بٸرگە جاساپ مەڭگٸلٸك كٷن كەشەتٸن.
داۋىسىڭ شارلاعاندا الىستى بٸر,
ٶزٸڭدٸ شاقىردى ما, عارىش عۇمىر.
الاتاۋ اسقارىنان ەستٸلە مە,
تانىس ەن, تانىس داۋىس, تانىس دٷبٸر.
حالقىڭنىڭ كٶكەيٸندە ەر بەلەسٸڭ,
تىڭداعانعا رۋحتى ەن بەرەسٸڭ.
سەنٸڭ داۋسىڭ جالعاسار بولاشاققا,
ۇلى ٶنەرٸڭ ٶشپەيتٸن-مەڭگٸ ەلەسٸڭ!
