Taldyqorǵan tynysy: Jarqyn is - jaýapkershilikten

Taldyqorǵan tynysy: Jarqyn is - jaýapkershilikten

 

Osy aptada Almaty oblys ákiminiń jańadan taǵaiyndalǵan orynbasary Jaqsylyq OMAR alǵashqy jumys saparyn Taldyqorǵan qalasy men Qarasai, Jambyl aýdandaryn aralaýdan bastady. Óńirdiń bas ideology oblystyń áleýmettik jáne mádeni damý kórsetkishterimen tanysyp, jańadan boi kótergen meditsina mekemelerine, birneshe bilim ordasyna, teatrǵa, mýzeiler men kitaphanalarǵa bas suqty. Ana men bala densaýlyǵyna basa mán bergen Jaqsylyq Muqashuly perzenthana basshylyǵyna dárigerlerdiń biliktiligin kóterýdi, sábiler óliminiń aldyn alýdy tapsyrdy. Sondai-aq, mýzei men kitaphanalardy aralap kórgen ideolog Jetisý ólkesiniń tarihynan syr shertetin qundy jádigerlerdiń azdyǵyn alǵa tartty. Al Alataýdyń eteginde jalǵasqan jumys saparynda oblys ákiminiń orynbasary jyr alyby Jambyldyń rýhyna taǵzym etip, shalǵaidaǵy eldi mekenderdiń mádeni ómirimen tanysty.

Ólkedegi órkendi ister

Oblys ákiminiń orynbasary Jaqsylyq Omar (oń jaqta) Qarasai aýdanyna at basyn buryp, ólkeniń tynys-tirshiligimen tanysty. Aýdan ákimi Mahabbat Bigeldiev qasietti Qarasai jeriniń jetistikterin aishyqtap, jasalyp jatqan jumystardy kórsetti.

Aldymen Qyrǵaýyldy aýylyndaǵy byltyr ǵana paidalanýǵa berilgen balabaqshaǵa kelgen Jaqsylyq  Muqashuly búldirshinder úshin jasalǵan jaǵdaiǵa rizashylyǵyn bildirdi.  Qyrǵaýyldy – jańarǵan eldi meken. Almatydai iri megapolistiń irgesinde ornalasqan aýyl kún sanap ósip, órken jaiyp keledi. Osy oraida jańadan ashylǵan 320 oryndy balabaqsha turǵyndar úshin erekshe syi bolǵany anyq. Talapqa sai, zamanaýi úlgide salynǵan jaryq ta keń ǵimarat ishinen qamqor kóńildiń lebi seziledi.  Qazaq tilinde tárbie beretin mekemede ózge ulttyń ókilderi de  barshylyq.

– Balalarynyń bolashaǵyn Qazaqstanmen bailanystyrǵysy kelgen ózge ulttyń ókilderi sábilerin qazaq balabaqshasyna berýdi úrdiske ainaldyryp keledi, – deidi oblystyq bilim basqarmasynyń basshysy Lázzat Bazarqulova. – Biz ata-analardyń tilekterin eskere kelip, olardy qazaq toptaryna qabyldap jatyrmyz. Qajet bolyp jatsa munda orys toptaryn ashýǵa da múmkindik bar. Alaida ázirge ondai suranys túsken emes.

Búldirshinderdiń uiyqtaityn, oinaityn, sportpen shuǵyldanatyn bólmelerin aralai kelip, án-kúi bólmesine bas suqqan Jaqsylyq Muqashuly estiiar balalar tobynan Memlekettik Gimndi oryndap bergenderge syilyq beretinin aitty. Osy jerde turǵan    20-ǵa jýyq sábidiń biri qalmai Gimndi shyrqai jónelgende oblys ákiminiń orynbasary ýáde boiynsha balalarǵa oiynshyqtar syiǵa tartty.

Óńir ideology Qaskeleń qalasyndaǵy tarihi-ólketaný mýzeiinde bolyp, ondaǵy jádigerlermen tanysty. Qonaqtardy qarsy alǵan mýzei direktory Máriia Qojanova men mekeme qyzmetkerleri Qarasai aýdanynyń tarihy, osy ólkede dúniege kelip, eline eńbek etken belgili tulǵalar jaily maǵlumattardy jetkizdi. Qurmetti qonaq mýzeidiń estelikter kitabyna qoltańba qaldyryp, bolashaqta eksponattardy jańartýǵa qatysty oilaryn ortaǵa saldy.

Qarasai aýdandyq aýrýhanasymen tanysýdy zerthanadan bastaǵan Jaqsylyq  Muqashuly memleket pen jeke biznestiń seriktestigi aiasynda  jasalynǵan zamanaýi qurylymǵa oń baǵasyn berdi. «Olimp» jaýapkershiligi shekteýli seriktestigi  Qazaqstan boiynsha  álemdik talaptarǵa jaýap beretin 17 zerthana ashyp úlgeripti. Qaskeleń qalasyndaǵy aýrýhana ǵimaratynan ashylǵan 18-shi zerthanaǵa 707 million teńge salynsa, aldaǵy ýaqytta ony keńeite túsý josparlanyp otyr.

Qaskeleń qalasyndaǵy perzenthana ólkemizdegi eń ozyq mekemelerdiń biri bolyp sanalady. Munda analardyń bosanýy men sábilerdi jetildirýge qajetti qurylǵylardyń bári qamtamasyz etilgen. Perzenthananyń jumysymen jete tanysqan Jaqsylyq Muqashuly aýrýhana direktory Sáýle Saýranbaevaǵa turǵyndarǵa kórsetiletin meditsinalyq qyzmettiń sapasyn arttyrýdy tapsyrdy.

Úshterek aýyly – aýdandaǵy jańadan boi kótergen eldi mekenderdiń biri. Turǵyndardyń kóptigine qaramastan munda bastaýysh mektep qana jumys jasaityn. Al joǵary synyp oqýshylary Úshqońyr aýylyna qatynap oqyp kelgen. Osyǵan bailanysty munda 300 oryndy orta mekteptiń qurylysy bastalǵanyna da kóp bola qoiǵan joq. Jaqsylyq Muqashuly mekteptiń qurylys qarqynymen tanysyp, qurylysshylarǵa sáttilik tiledi.

Osydan keiin Úshqońyr aýylyndaǵy Qarasai batyr atyndaǵy mektepke kelgen oblys ákiminiń orynbasary synyp bólmelerine bas suǵyp, oqýshylarmen, ustazdarmen tildesti. Erkin áńgime-suhbat barysynda bilim shańyraǵyndaǵy ahýal jaily, sheshimin kútken máseleler týrasynda ashyq aityldy. Jaqsylyq Muqashuly mektep janynan ashylǵan «Shapaǵat» murajaiynda bolyp, Elbasynyń balalyq, jastyq shaǵyn baiandaityn, Úshqońyr aýylynyń ótkeni men búgininen habar beretin muraǵattardy tamashalady. 

Qýat Qairanbaev

Qarasai aýdany.

Jyr alybyna taǵzym etti

Oblys ákiminiń orynbasary Jaqsylyq Omar aqyndar men batyrlar eli atanǵan aýdanǵa saparyn Jambyl aýylyna barýdan bastady. Poeziia alybynyń rýhyna taǵzym etip, osyndaǵy aqyn mýzeiinde saqtaýly  turǵan jádigerlerdi aralap kórdi. 

Biyl ǵana kúrdeli jóndeýden ótip, qaita jańarǵan tarihi orynnyń jumysymen mýzei direktory Máýlen Qojashev tanystyrdy. Odan keiin aýyldyq Mádeniet úiine bas suqqan Jaqsylyq Muqashuly «Súiinbai sazy» folklorlyq-etnografiialyq ansambliniń shaǵyn kontsertin tamashalady. Óńir ideology Mádeniet úiinde ornalasqan aýyldyq kitaphanamen tanysyp, aýdandyq, oblystyq merzimdi basylymdardyń tigindisine nazar aýdardy. «Jetisý» gazetiniń shilde aiynan bergi sandarynyń joqtyǵyn birden baiqap, eskertpe jasady. Sondai-aq, kitaphanashylarǵa turǵyndardy qandai kitaptar qyzyqtyratynyn, aýyl adamdaryna nendei baspa ónimderi qajet ekenin zerdeleýdi tapsyrdy. Kitap qorynyń jańa ádebietpen tolyǵý jaiyn surap bildi.

Jaqsylyq Omardy Jambyl aýdandyq ortalyq aýrýhanasynda mekeme direktory, oblystyq máslihat depýtaty Doǵdyrkúl Moldahalyqova densaýlyq saqtaý salasynan habardar etti. Bas dárigerdiń aitýynsha, 158 myń turǵyny bar aýdanda 193 dáriger halyqqa qyzmet kórsetedi. Naýqastar sany 14800 adam. Skriningtik tekserýmen halyqtyń 91 paiyzy qamtylǵan. Aýdan ortalyǵyna jańa emhana qajettigi seziledi. Oblys ákiminiń orynbasary kardiologiia kabinetindegi meditsina qyzmetkerlerimen tildesip, 800 adamnyń júrek-qantamyrlary syrqatymen tirkelgenin, júrekke ota Almaty qalasynda jasalatynyn bildi. Sondai-aq, balalar dárigeri, rentgen, fliýorografiia, mammolog, onkolog, telemeditsina kabinetteriniń jumysymen tanysty. Osyndaǵy 25 oryndy perzenthanada bolyp, ana men balanyń ómiri men densaýlyǵyn qorǵaý isine den qoidy. Aýdan boiynsha 10 akýsher-ginekolog eńbek etedi. Qazir 1500 júkti áiel tirkeýge alynyp, dáriger baqylaýynda. Biyl bir úshem dúniege keldi. Qazir aman-esen ósip jatyr, aýdan basshylyǵy tarapynan ata-analaryna úi de berilipti. 

Óńir basshysynyń orynbasary odan keiin Jańaqurylys aýylyndaǵy osy oqý jylynda qoldanysqa berilgen Abdolla Qarsaqbaev atyndaǵy orta mektepke at basyn tiredi. Sáýleti kelisken jańa ǵimarat Elbasynyń «Nurly Jol» baǵdarlamasy boiynsha zamanaýi úlgide boi kótergen. 600 oryndy bilim uiasynda eki aýysymmen 1200 oqýshy oqidy. 

Mekteptiń eki sport zalynda órender voleibol, basketbol oinap, dene shynyqtyrady. Jaqsylyq Omar salaýattylyqqa shaqyratyn sport zaldaryn aralap shyǵyp, jańa bilim ordasynyń 8-synyp oqýshylarymen tildesti.

Serik SATYBALDIEV
Jambyl aýdany.

Qatań talap qoiyldy

Oblys  ákiminiń orynbasary Jaqsylyq Omar Taldyqorǵan qalasyndaǵy irgeli meditsina mekemelerin aralap, tynys-tirshiligimen tanysty.  Alǵashqy at basyn tiregen mekeme – oblystyq perinataldyq  ortalyq boldy. Toqsanynshy jyldardyń basynda qoldanysqa berilgen meditsinalyq emdeý ornynda jylyna bes myńǵa jýyq sábi dúniege keledi.  Mysaly, byltyrǵy jyldyń 10 aiynda  3694 náreste jaryq dúnie esigin ashsa, biyl osy merzimde 4105 bala týǵan.  Bul kórsetkishter demografiialyq jaǵdaiymyzdyń jaqsaryp kele jatqanyn aiǵaqtaidy.

Ortalyqta shala týǵan balalardy qalypqa keltiretin 9 «kiývez» apparaty bar. Oblys ákiminiń orynbasary nárestelerdi jaryq dúniege beiimdep  jatqan  bólmege arnaiy bas suqty.   Munda dál osy ýaqytta   4 bala bar eken.  Náresteler tirshilik belgisin baiqatyp, qol-aiaqtaryn álsiz qozǵaltyp qoiady.  Jaqsylyq Muqashuly meditsina mekemesiniń direktory Qanat Jumashevtan balalardyń  salmaǵynyń jetilmei týýyna ne sebep ekenin surady.  Dáriger bul suraqqa: «Sábiler  salmaǵynyń jetilmei týýyna, birinshiden, anasynyń  búiregindegi syrqat sebep.  Búirek jetispeýshiligi saldarynan bala týýdy kótere almaityn analar bolady. Biraq, kez kelgen áiel dúniege sábi ákelgisi keledi.  Sondyqtan, birazy  júkti bolǵannan keiin «Qaýipti jaǵdaidy dárigerler eskertti, biraq ózim  bala týýǵa bel bailadym» degen maǵynada qolhat jazyp beredi.  Odan ári qarai «táýekel tobyna» jatqyzylǵan ana men balanyń densaýlyǵyn qadaǵalaǵannan basqa amal qalmaidy», – dep jaýap berdi. Jaqsylyq Omar emdeý mekemesin aralaý barysynda kóptegen kemshiliktiń  baryna kóz jetkizdi. Birinshiden, mekeme ishi qarakóleńke. Jaryqshamdar az. Ashanaǵa kirgende ústel-oryndyqtardyń  eski, zaman talabyna sai emes ekendigine kýá boldyq. Ashanada ilinip turýy tiis as máziri de joq. Bosanatyn áielderdiń qandai tamaq ishetindigin bilgisi kelgen basshy mázirge qanyǵa almady. Sondai-aq, 7-8 áieldiń bir palatada jatqandyǵy da kóńilden shyqpady.  Emdelýshiler  teledidar kórip, áńgimelesip otyrýy tiis  oryn bos tur. Teledidar, divan qoiylmapty.   

Oblys ákiminiń orynbasary mamandardy oqytýǵa basa kóńil bólý kerektigin aitty. «Almatyǵa baryp, oqyp keldi deisiz. Jaqyn qalaǵa barý qydyryp kelý degen sóz. Oqytsańyz ozyq úlgili shetel meditsinasyn meńgertińiz, tipti bolmaǵanda Reseige baryp tájiribe jinasyn mamandar. Bir ai emes, birneshe aiǵa jiberip oqytý kerek. Perinataldyq ortalyq bolǵannan keiin basqalarǵa biliktiligi joǵary, kásibi maman retinde kómek kórsetýlerińiz kerek. Ol úshin  sizderde telemeditsina joq.  Meditsinaǵa jylyna qyrýar qarjy bólinedi.  Sony durys igerip, eń qajet apparattar alý kerek. Osy kemshilikterdiń ornyn toltyrý úshin  bir ai merzim beremin. Bir  ai  ótken  soń   qaita  kelip tekseremin, – dedi.  

Munan keiin Jaqsylyq Muqashuly 250 adamǵa arnalǵan  oblystyq aýrýhanaǵa  bardy.  Onda jansaqtaý bólimin, insýlt ortalyǵyn, jaraqat bólimin kórdi.  Mekeme basshysy  Murat Rahmetov  aýrýhanaǵa  aýa sorǵyshtyń  kerek ekenin  aitty.  Oblys ákiminiń orynbasary kelesi kezekte qalalyq kópsalaly aýrýhanaǵa bas suqty.  Onda zaman talabyna sai  magnittik rezonanstyq tomografiianyń jumysymen tanysty.  Kompiýterlik júie boiynsha jumys istep jatqan emdeý mekemesindegi jańalyqtarǵa qanyqty. Munda da biraz kemshiliktiń bary anyqtaldy. Maman jetispeidi. Sondai-aq, sý qubyry durys istemeidi. Mekeme basshysy Sáýle Rysbekqyzy bul kemshilikke merdigerdiń kináli ekenin aitty. Dese de, paidalanýǵa berilgen emdeý ornynda  ystyq sýdyń joqtyǵy kóńilge qonbas másele ekeni belgili.  

Munan keiin  basshy mádeni oshaqtardyń birnesheýiniń jaǵdaiyna qanyqty. Aldymen Muhametjan Tynyshpaev atyndaǵy oblystyq tarihi-ólketaný murajaiyna bas suqty. Onda da  muraǵattyq qundy dúnielerdiń azdyǵy jáne jóndeý jumysynyń kerektigi  sóz boldy.  

Oblys ákiminiń orynbasary tústen keiin bilim shańyraqtaryn aralady. Mańdaialdy bilim shańyraǵy № 24 ekonomika-biznes arnaýly litseii jáne «Ainalaiyn» balalar úiiniń tynys-tirshiligimen tanysty.  Balalarmen áńgimelesip, arman-tilekteri jaiy surady.  

Qaladaǵy №20 mektep-litsei №4 mekteppen bir ǵimaratta otyr. Osyndai sebepterden ashana, sport zaldy paidalaný qiyndyq týdyrýda. Oblys ákiminiń orynbasary bolashaqta mekteptiń ózekti máselesin sheshý baǵytynda jumys júrgizetinin aitty.  Jumysty saralaý barysynda oblys ákiminiń orynbasary kóptegen kemshiliktiń oryn alyp otyrǵandyǵyn anyqtap, túzetý úshin merzim berdi.  Talapshyl basshy isti ónimdi júrgizý úshin jumystyń retin tabý kerek ekenin basa aitty.

Gúljan Tursyn

"Jetisý" gazeti