QR Premer-Ministri Asqar Maminniń tóraǵalyǵymen ótken Úkimet otyrysynda elimizdiń áleýmettik-ekonomikalyq damýynyń jáne 2020 jylǵy qańtar-qyrkúiektegi respýblikalyq biýdjettiń atqarylýynyń qorytyndylary qaraldy. Bank salasynyń jaǵdaiy týraly Ulttyq bank tóraǵasy Erbolat Dosaev baiandady, dep habarlaidy primeminister.kz saity.
Ulttyq bank basshysynyń aitýynsha, álemdik qarjy jáne taýar naryqtary koronavirýsty juqtyrýdyń qaitalanýy jáne álemde jańa shekteý sharalaryn engizý aiasynda jetkilikti túrde qubylmaly bolyp qalýda.
Jahandyq qor indeksteriniń serpini eki faktormen aiqyndalady: álemde koronavirýstyń taralýy jáne AQSh pen Qytai arasyndaǵy saýda qatynastary boiynsha belgisizdikti týdyratyn AQSh-taǵy sailaý, sonymen birge AQSh pen EO-daǵy qosymsha fiskaldyq yntalandyrýdy qabyldaý.
«Biylǵy qyrkúiekte damýshy elderdiń qor naryqtarynyń indeksi (MSCI Emerging Markets) 1,77%-ǵa, damyǵan elder aktsiialarynyń indeksi (MSCI World Index) 3,59%-ǵa tómendedi. Atalǵan faktorlar basqa elderdegi, atap aitqanda Eýropadaǵy álsiz derektermen birge dollar qunynyń ósýine jáne altynnyń 4%-ǵa arzandaýyna alyp keldi», — dedi Dosaev.
Eýroaimaqta biylǵy qyrkúiekte iskerlik belsendilik nasharlady. Reseide ónerkásiptegi PMI indeksi osy jylǵy qyrkúiekte 51,1 tarmaqtan 48,9 tarmaqqa deiin tómendedi.
Qazaqstanda iskerlik belsendilik indeksi qurylystaǵy jáne qyzmet kórsetý salasyndaǵy ósý esebinen osy jylǵy qyrkúiekte bir ai burynǵy 45,4 tarmaqtan 47,6 tarmaqqa deiin kóterildi. Ónerkásipte indeks 47,8 tarmaqqa deiin 0,5 tarmaqqa tómendedi.
Dosaevtyń aitýynsha, jalaqy alýshylardyń úlesi qalpyna kelýde, memlekettik járdemaqy alýshylardyń úlesi tómendeýde jáne de respondentterdiń iri satyp alýlarǵa daiyndyǵy artýda.
Sońǵy 3 aida iri satyp alýlar men shyǵyn jasaǵandar úlesi biylǵy kyrkúiekte 17%-ǵa deiin ósti. Alaida, respondentterdiń 46%-y aǵymdaǵy ýaqytty iri satyp alýlar jasaý úshin qolaisyz dep sanaidy.
Biylǵy qyrkúiekte jyldyq infliatsiia 7,0% deńgeiinde saqtaldy.
«Azyq-túlik taýarlary baǵasynyń jyldyq ósýi osy jylǵy tamyzda 10,9%-dan 10,8%-ǵa deiin azdap baiaýlady. Et jáne sút ónimderi, jumyrtqa baǵasynyń ósý qarqynynyń baiaýlaýy baiqaldy. Azyq-túlikke jatpaityn taýarlar baǵasynyń jyldyq ósýi 5,5% deńgeiinde saqtaldy, aqyly qyzmetterge baǵanyń jyldyq ósýi aǵymdaǵy jylǵy tamyzda 3,4%-dan qyrkúiekte 3,6%-ǵa deiin elektr energiiasyna jáne bilim berý qyzmetterine tarifterdiń ósýi aiasynda jedeldetildi», — dedi Ulttyq bank basshysy.
Ulttyq banktiń biylǵy qyrkúiektegi infliatsiialyq kútýler boiynsha úi sharýashylyqtaryna júrgizgen pikirterimi damý perspektivalaryn qysqa jáne uzaq merzimdi baǵalaýdyń barynsha oń bolǵanyn kórsetedi. Úi sharýashylyqtarynyń aǵymdaǵy jáne bolashaq materialdyq jaǵdaiyn baǵalaý biylǵy shilde-tamyzben salystyrǵanda jaqsardy.
«Jedeldetilgen infliatsiialyq protsester jaǵdaiynda orta merzimdi bolashaqta jyldyq infliatsiiany birtindep báseńdetý úshin bazalyq mólsherleme biyǵy 7 qyrkúiekte +/-1,5 p.t. protsenttik dálizben 9% deńgeiinde saqtaldy. Bazalyq stavkanyń naqty deńgeii infliatsiianyń ósýin tejep qana qoimai, ekonomikalyq belsendiliktiń qalpyna kelýin yntalandyrady», — dedi Ulttyq bank tóraǵasy.
Investorlardyń qaýiptenýi men dollardyń nyǵaiýy da damýshy elder valiýtalarynyń álsireýine jáne munaidyń arzandaýyna alyp keledi. Munaidyń arzandaýyna jahandyq ekonomikanyń qalpyna kelý qarqynynyń baiaýlaý táýekelderiniń ósýine bailanysty munaiǵa suranystyń tómendeýinen qaýiptený yqpal etedi.
Biylǵy qyrkúiekte teńgeniń aiyrbastaý baǵamy mynadai syrtqy faktorlardyń aitarlyqtai qysymynda boldy.
1. Biylǵy qyrkúiekte álemniń jekelegen óńirlerinde koronavirýstyń qaita órshýi aiasynda jahandyq ekonomikany qalpyna keltirýdiń baiaýlaý táýekelderiniń ósýine jáne sonyń saldarynan munaiǵa suranystyń álsireýine bailanysty munai shamamen 10%-ke (9,56%) arzandady.
Munai baǵasy aǵymdaǵy jylǵy tamyzdan bastap OPEK+ munai óndirýdi shekteý, Saýd Arabiiasynyń munai baǵasyn tómendetýi jáne Liviiadaǵy munai óndirýdi qalpyna keltirý qysymynda boldy.
Álemdik ekonomikanyń shekteýli qalpyna kelýi munaidyń aǵymdaǵy óndirý kólemin saqtai otyryp, munai qorlarynyń qaita ósýine alyp kelýi múmkin.
2. Biylǵy qyrkúiekte damýshy elderdiń valiýtalary koronavirýspen aýyrǵandar sanynyń ósýi aiasynda álsiredi, bul investorlardyń táýekeli bar aktivterge degen qyzyǵýshylyǵynyń tómendeýine jáne AQSh dollary baǵamynyń nyǵaiýyna ákeldi.
Túrik lirasy bir aida 5,2%-ke, Resei rýbli – 4,9%-ke, Argentina pesosy – 2,7%-ke álsiredi. Jalpy alǵanda, qyrkúiekte damýshy elder valiýtalarynyń indeksi 0,4% qana qosty.
Damýshy elder valiýtalarynyń jalpy dinamikasy aiasynda qazaqstandyq teńge bir aida AQSh dollary úshin 420,11 teńgeden 431,81 teńgege deiin 2,8%-ke álsiredi.
«Respýblikalyq biýdjettegi kepildik berilgen transfertti bólý sheńberinde Ulttyq qor aktivterin konvertatsiialaý jáne kvazimemlekettik sektor kompaniialarynyń eksporttyq valiýta túsiminiń bir bóligin mindetti túrde satýy jónindegi uzartylǵan sharalar teńgeniń aitarlyqtai álsireýin shektedi», — dedi Dosaev.
Biylǵy qazannyń basynan teńgeniń AQSh dollaryna shaqqandaǵy aiyrbastaý baǵamy birtindep nyǵaiýda. 12 qazanda munai baǵasynyń birqalypty ósýi aiasynda bir AQSh dollary úshin 427,83 teńgege deiin 1%-ke nyǵaidy.
Aldyn-ala derekter boiynsha aǵymdaǵy jylǵy qyrkúiektiń sońynda Qazaqstannyń halyqaralyq rezervteri ótken aida 3,1%-ke qysqaryp, $91,1 mlrd qurady.
Ulttyq banktiń altyn-valiýta rezervteri qyrkúiek aiynda negizinen altyn baǵasynyń 4%-ke tómendeýi esebinen, sondai-aq Ulttyq bankte ornalastyrylǵan bankterdiń qarajatynyń qysqarýy aiasynda $33,8 mlrd deiin tómendedi.
Ulttyq qordyń aktivteri qorǵa túsetin túsimder men respýblikalyq biýdjetke kepildik berilgen transferttiń bólinýi arasyndaǵy teris aiyrmanyń áserinen, sondai-aq pandemiianyń ekinshi ret qaitalanýynan qaýiptenýge bailanysty qarjy naryqtaryndaǵy teris túzetý esebinen bir aida $1,36 mlrd qysqaryp, $57,33 mlrd qurady.
Qyrkúiekte teris túzetýge qaramastan investitsiialyq kiris 2020 jyldyń basynan beri $1,5 mlrd jýyq boldy.
Bank júiesindegi depozitter jyl basynan beri 8,7%-ke ulǵaiyp, aǵymdaǵy jylǵy tamyzdyń sońynda 20,7 trln teńge boldy.
Teńgedegi salymdar 12,4 trln teńgege deiin 14,2%-ke, valiýtalyq salymdar 8,3 trln teńgege deiin 1,4%-ke ósti.
Sonyń nátijesinde depozitterdiń dollarlaný deńgeii 2020 jylǵy 8 ai ishinde 40,2%-ke deiin tómendedi.
Jiyntyq depozitterdiń ósýi kóbinese naýryzdaǵy baǵamdyq qaita baǵalaý, sondai-aq valiýtalyq salymdar boiynsha alynǵan kiristerdi keiinnen teńgedegi depozitterge birtindep aýystyrý esebinen qalyptasady.
Bul rette, halyqtyń infliatsiialyq kútýleri boiynsha Ulttyq banktiń pikirterimi sheńberindegi derekter jinaqtary bar respondentter úlesiniń tómendep bara jatqanyn kórsetedi. Pikirterimge qatysqandardyń kópshiligi aǵymdaǵy jylǵy qyrkúiekte jinaqtardy qalyptastyrý ýaqytyna teris baǵa berdi – 42%, alaida bul teris baǵalaýlar aǵymdaǵy jylǵy tamyzdaǵy 47%-pen salystyrǵanda tómendei bastady.
«Jyl basynan beri ekonomikaǵa beriletin kreditter aǵymdaǵy jylǵy tamyzdyń sońynda 14,2 trln teńgege deiin 2,4%-ke ulǵaidy. Uzaq merzimdi kreditter 3,1%-ke nemese 12,2 trln teńgege deiin 372,3 mlrd teńgege ósti. Qysqa merzimdi kreditter 2,2%-ke nemese 2,0 trln teńgege deiin 44,2 mlrd teńgege azaidy», — dedi Dosaev.
Biznestiń kredittik portfeli jyl basynan beri 7,3 trln teńgege deiin 1,2%-ke ulǵaidy. Bizneske beriletin teńgedegi kreditter boiynsha stavka aǵymdaǵy jylǵy tamyzda 11,9%, onyń ishinde qysqa merzimdi kreditter boiynsha – 11,6%, uzaq merzimdi kreditter boiynsha aǵymdaǵy jylǵy tamyzdaǵy 13,4%-ten 12,8%-ke deiin tómendedi.
Halyqtyń kreditteri aǵymdaǵy jyldyń basynan beri 6,9 trln teńgege deiin 3,7%-ke ulǵaidy. Olardyń qurylymynda tutynýshylyq qaryzdar 4,2 trln teńgege deiin 0,6%-ke tómendedi, memlekettik baǵdarlamalardy iske asyrý esebinen ipotekalyq qaryzdar 2 trln teńgege deiin 14,6%-ke ulǵaidy.
Ulttyq bank basshysy atap ótkendei, Qazaqstan ekonomikasyn qoldaý úshin Memleket basshysynyń daǵdarysqa qarsy bastamalaryn iske asyrý jalǵasýda.
- 1. «Qarapaiym zattar ekonomikasy» baǵdarlamasy boiynsha biylǵy 9 qazandaǵy jaǵdai boiynsha bankter jalpy somasy 417 mlrd teńgege 450 ótinimdi maquldap, 380,4 mlrd teńge somasyna 661 qaryz berdi.
- 2. Tótenshe jaǵdaidyń engizilýinen zardap shekken ShOB sýbektilerin jeńildikpen kreditteý baǵdarlamasy boiynsha aǵymdaǵy jylǵy 9 qazanda kásipkerler 563,9 mlrd teńge somasyna 2 275 ótinim berdi, 419,5 mlrd teńgege 3 887 qaryz berildi, onyń ishinde 65,8 mlrd teńge buryn berilgen qaryzdardy óteýden túsken aqsha esebinen berildi.
Ulttyq banktiń qarjylandyrýy esebinen turǵyn úi qurylysyn qoldaý jalǵasýda.
- 1. «7-20-25» baǵdarlamasy boiynsha biylǵy 8 qazanda 280,5 mlrd teńgege 23 935 ótinim maquldandy, onyń ishinde 219,4 mlrd teńge somasyna 18 822 qaryz berildi.
- 2. «Baspana Hit» naryqtyq ipotekalyq baǵdarlama boiynsha osy jylǵy 8 qazanda 373,8 mlrd teńge somaǵa 42 736 ótinim maquldandy, 293,8 mlrd teńge somasyna 34 437 qaryz berildi.
«Pandemiianyń taralýy ekonomikanyń barlyq sektorlaryn tsifrlandyrýdy jyldamdatty. Qarjy naryqtary tehnologiialyq úrdisterdiń yqpalynan túbegeili qaita qurý protsesinen ótýde, munda kóp nárse retteýshiniń is-áreketine bailanysty bolady», — dedi Dosaev.
Osyǵan bailanysty aǵymdaǵy jylǵy 17 tamyzda QRUB Basqarmasynyń qaýlysymen Qarjylyq tehnologiialar men innovatsiialardy damytý jónindegi 2020-2025 jyldarǵa arnalǵan tujyrymdama qabyldandy. Ol Qazaqstandaǵy qarjylyq tehnologiialar men innovatsiialar naryǵyn damytýdyń negizgi basymdyqtaryn aiqyndaidy jáne úsh negizgi maqsat qoiady:
- Birinshiden, bul – qarjylyq qyzmetterdi tsifrlyq formatta usyný múmkindigin qamtamasyz etý úshin tsifrlyq qarjy naryǵynyń irgetasyn qalaý.
- Ekinshiden, saladaǵy jalpy shyǵyndardy qysqartý, tiimdilikti arttyrý jáne ósýdiń jańa múmkindikterin jasaý esebinen qarjy naryǵyn qurylymdyq qaita qurý úshin tehnologiialardy paidalaný.
- Úshinshiden, básekelestik jáne naryqqa qatysýshylar arasyndaǵy kollaboratsiiany jaqsartý úshin jaǵdai jasaý arqyly naryqtyń ornyqty damýyn yntalandyrý.
«Osy Tujyrymdamany iske asyrý aiasynda aǵymdaǵy jylǵy 1 qazannan bastap Ulttyq Bank qarjy uiymyna kelmei-aq qarjy qyzmetterin alý úshin ázirlengen qashyqtyqtan biometriialyq sáikestendirý servisin ónerkásiptik paidalanýǵa iske qosty. Aǵymdaǵy jylǵy sáýirde júie pilottyq rejimde iske qosyldy. Osy ýaqyt ishinde servis ekinshi deńgeidegi 11 bankke halyqqa 2,8 mln banktik qyzmet kórsetýge múmkindik berdi», — dedi Dosaev.
Qashyqtan biometriialyq sáikestendirý qarjy naryǵynyń qatysýshylaryna klientterdi qashyqtan sáikestendirýge jáne olarǵa banktik shottar men depozitter ashý, tólem kartochkalaryn shyǵarý, kredit berý siiaqty qyzmetterdi kórsetýge múmkindik beredi. Bul servis álemdegi kúrdeli epidemiologiialyq ahýal aiasynda jańa syn-qaterlerge jaýap beredi.
Servis bankterge, sol siiaqty saqtandyrý kompaniialaryna, baǵaly qaǵazdar naryǵynyń kásibi qatysýshylaryna, tólem jáne mikroqarjy uiymdaryna da qoljetimdi ekenin atap ótý mańyzdy.
«Syrtqy naryqtardaǵy qubylmalylyqtyń ósýi ishki naryqqa áser etetin bolady. Osyǵan bailanysty Ulttyq Bank ahýaldy jiti baqylaidy jáne baǵa men qarjy turaqtylyǵyn qamtamasyz etý, sondai-aq ekonomikany qalpyna keltirýge qolaily jaǵdailar jasaý úshin barlyq qajetti sharalardy qabyldaityn bolady», — dedi Dosaev.
