قر پرەمەر-مينيسترٸ اسقار ماميننٸڭ تٶراعالىعىمەن ٶتكەن ٷكٸمەت وتىرىسىندا ەلٸمٸزدٸڭ ەلەۋمەتتٸك-ەكونوميكالىق دامۋىنىڭ جەنە 2020 جىلعى قاڭتار-قىركٷيەكتەگٸ رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتٸڭ اتقارىلۋىنىڭ قورىتىندىلارى قارالدى. بانك سالاسىنىڭ جاعدايى تۋرالى ۇلتتىق بانك تٶراعاسى ەربولات دوساەۆ باياندادى, دەپ حابارلايدى primeminister.kz سايتى.
ۇلتتىق بانك باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, ەلەمدٸك قارجى جەنە تاۋار نارىقتارى كوروناۆيرۋستى جۇقتىرۋدىڭ قايتالانۋى جەنە ەلەمدە جاڭا شەكتەۋ شارالارىن ەنگٸزۋ اياسىندا جەتكٸلٸكتٸ تٷردە قۇبىلمالى بولىپ قالۋدا.
جاھاندىق قور يندەكستەرٸنٸڭ سەرپٸنٸ ەكٸ فاكتورمەن ايقىندالادى: ەلەمدە كوروناۆيرۋستىڭ تارالۋى جەنە اقش پەن قىتاي اراسىنداعى ساۋدا قاتىناستارى بويىنشا بەلگٸسٸزدٸكتٸ تۋدىراتىن اقش-تاعى سايلاۋ, سونىمەن بٸرگە اقش پەن ەو-داعى قوسىمشا فيسكالدىق ىنتالاندىرۋدى قابىلداۋ.
«بيىلعى قىركٷيەكتە دامۋشى ەلدەردٸڭ قور نارىقتارىنىڭ يندەكسٸ (MSCI Emerging Markets) 1,77%-عا, دامىعان ەلدەر اكتسييالارىنىڭ يندەكسٸ (MSCI World Index) 3,59%-عا تٶمەندەدٸ. اتالعان فاكتورلار باسقا ەلدەردەگٸ, اتاپ ايتقاندا ەۋروپاداعى ەلسٸز دەرەكتەرمەن بٸرگە دوللار قۇنىنىڭ ٶسۋٸنە جەنە التىننىڭ 4%-عا ارزانداۋىنا الىپ كەلدٸ», — دەدٸ دوساەۆ.
ەۋروايماقتا بيىلعى قىركٷيەكتە ٸسكەرلٸك بەلسەندٸلٸك ناشارلادى. رەسەيدە ٶنەركەسٸپتەگٸ PMI يندەكسٸ وسى جىلعى قىركٷيەكتە 51,1 تارماقتان 48,9 تارماققا دەيٸن تٶمەندەدٸ.
قازاقستاندا ٸسكەرلٸك بەلسەندٸلٸك يندەكسٸ قۇرىلىستاعى جەنە قىزمەت كٶرسەتۋ سالاسىنداعى ٶسۋ ەسەبٸنەن وسى جىلعى قىركٷيەكتە بٸر اي بۇرىنعى 45,4 تارماقتان 47,6 تارماققا دەيٸن كٶتەرٸلدٸ. ٶنەركەسٸپتە يندەكس 47,8 تارماققا دەيٸن 0,5 تارماققا تٶمەندەدٸ.
دوساەۆتىڭ ايتۋىنشا, جالاقى الۋشىلاردىڭ ٷلەسٸ قالپىنا كەلۋدە, مەملەكەتتٸك جەردەماقى الۋشىلاردىڭ ٷلەسٸ تٶمەندەۋدە جەنە دە رەسپوندەنتتەردٸڭ ٸرٸ ساتىپ الۋلارعا دايىندىعى ارتۋدا.
سوڭعى 3 ايدا ٸرٸ ساتىپ الۋلار مەن شىعىن جاساعاندار ٷلەسٸ بيىلعى كىركٷيەكتە 17%-عا دەيٸن ٶستٸ. الايدا, رەسپوندەنتتەردٸڭ 46%-ى اعىمداعى ۋاقىتتى ٸرٸ ساتىپ الۋلار جاساۋ ٷشٸن قولايسىز دەپ سانايدى.
بيىلعى قىركٷيەكتە جىلدىق ينفلياتسييا 7,0% دەڭگەيٸندە ساقتالدى.
«ازىق-تٷلٸك تاۋارلارى باعاسىنىڭ جىلدىق ٶسۋٸ وسى جىلعى تامىزدا 10,9%-دان 10,8%-عا دەيٸن ازداپ باياۋلادى. ەت جەنە سٷت ٶنٸمدەرٸ, جۇمىرتقا باعاسىنىڭ ٶسۋ قارقىنىنىڭ باياۋلاۋى بايقالدى. ازىق-تٷلٸككە جاتپايتىن تاۋارلار باعاسىنىڭ جىلدىق ٶسۋٸ 5,5% دەڭگەيٸندە ساقتالدى, اقىلى قىزمەتتەرگە باعانىڭ جىلدىق ٶسۋٸ اعىمداعى جىلعى تامىزدا 3,4%-دان قىركٷيەكتە 3,6%-عا دەيٸن ەلەكتر ەنەرگيياسىنا جەنە بٸلٸم بەرۋ قىزمەتتەرٸنە تاريفتەردٸڭ ٶسۋٸ اياسىندا جەدەلدەتٸلدٸ», — دەدٸ ۇلتتىق بانك باسشىسى.
ۇلتتىق بانكتٸڭ بيىلعى قىركٷيەكتەگٸ ينفلياتسييالىق كٷتۋلەر بويىنشا ٷي شارۋاشىلىقتارىنا جٷرگٸزگەن پٸكٸرتەرٸمٸ دامۋ پەرسپەكتيۆالارىن قىسقا جەنە ۇزاق مەرزٸمدٸ باعالاۋدىڭ بارىنشا وڭ بولعانىن كٶرسەتەدٸ. ٷي شارۋاشىلىقتارىنىڭ اعىمداعى جەنە بولاشاق ماتەريالدىق جاعدايىن باعالاۋ بيىلعى شٸلدە-تامىزبەن سالىستىرعاندا جاقساردى.
«جەدەلدەتٸلگەن ينفلياتسييالىق پروتسەستەر جاعدايىندا ورتا مەرزٸمدٸ بولاشاقتا جىلدىق ينفلياتسييانى بٸرتٸندەپ بەسەڭدەتۋ ٷشٸن بازالىق مٶلشەرلەمە بيىعى 7 قىركٷيەكتە +/-1,5 پ.ت. پروتسەنتتٸك دەلٸزبەن 9% دەڭگەيٸندە ساقتالدى. بازالىق ستاۆكانىڭ ناقتى دەڭگەيٸ ينفلياتسييانىڭ ٶسۋٸن تەجەپ قانا قويماي, ەكونوميكالىق بەلسەندٸلٸكتٸڭ قالپىنا كەلۋٸن ىنتالاندىرادى», — دەدٸ ۇلتتىق بانك تٶراعاسى.
ينۆەستورلاردىڭ قاۋٸپتەنۋٸ مەن دوللاردىڭ نىعايۋى دا دامۋشى ەلدەر ۆاليۋتالارىنىڭ ەلسٸرەۋٸنە جەنە مۇنايدىڭ ارزانداۋىنا الىپ كەلەدٸ. مۇنايدىڭ ارزانداۋىنا جاھاندىق ەكونوميكانىڭ قالپىنا كەلۋ قارقىنىنىڭ باياۋلاۋ تەۋەكەلدەرٸنٸڭ ٶسۋٸنە بايلانىستى مۇنايعا سۇرانىستىڭ تٶمەندەۋٸنەن قاۋٸپتەنۋ ىقپال ەتەدٸ.
بيىلعى قىركٷيەكتە تەڭگەنٸڭ ايىرباستاۋ باعامى مىناداي سىرتقى فاكتورلاردىڭ ايتارلىقتاي قىسىمىندا بولدى.
1. بيىلعى قىركٷيەكتە ەلەمنٸڭ جەكەلەگەن ٶڭٸرلەرٸندە كوروناۆيرۋستىڭ قايتا ٶرشۋٸ اياسىندا جاھاندىق ەكونوميكانى قالپىنا كەلتٸرۋدٸڭ باياۋلاۋ تەۋەكەلدەرٸنٸڭ ٶسۋٸنە جەنە سونىڭ سالدارىنان مۇنايعا سۇرانىستىڭ ەلسٸرەۋٸنە بايلانىستى مۇناي شامامەن 10%-كە (9,56%) ارزاندادى.
مۇناي باعاسى اعىمداعى جىلعى تامىزدان باستاپ وپەك+ مۇناي ٶندٸرۋدٸ شەكتەۋ, ساۋد ارابيياسىنىڭ مۇناي باعاسىن تٶمەندەتۋٸ جەنە ليۆيياداعى مۇناي ٶندٸرۋدٸ قالپىنا كەلتٸرۋ قىسىمىندا بولدى.
ەلەمدٸك ەكونوميكانىڭ شەكتەۋلٸ قالپىنا كەلۋٸ مۇنايدىڭ اعىمداعى ٶندٸرۋ كٶلەمٸن ساقتاي وتىرىپ, مۇناي قورلارىنىڭ قايتا ٶسۋٸنە الىپ كەلۋٸ مٷمكٸن.
2. بيىلعى قىركٷيەكتە دامۋشى ەلدەردٸڭ ۆاليۋتالارى كوروناۆيرۋسپەن اۋىرعاندار سانىنىڭ ٶسۋٸ اياسىندا ەلسٸرەدٸ, بۇل ينۆەستورلاردىڭ تەۋەكەلٸ بار اكتيۆتەرگە دەگەن قىزىعۋشىلىعىنىڭ تٶمەندەۋٸنە جەنە اقش دوللارى باعامىنىڭ نىعايۋىنا ەكەلدٸ.
تٷرٸك ليراسى بٸر ايدا 5,2%-كە, رەسەي رۋبلٸ – 4,9%-كە, ارگەنتينا پەسوسى – 2,7%-كە ەلسٸرەدٸ. جالپى العاندا, قىركٷيەكتە دامۋشى ەلدەر ۆاليۋتالارىنىڭ يندەكسٸ 0,4% قانا قوستى.
دامۋشى ەلدەر ۆاليۋتالارىنىڭ جالپى ديناميكاسى اياسىندا قازاقستاندىق تەڭگە بٸر ايدا اقش دوللارى ٷشٸن 420,11 تەڭگەدەن 431,81 تەڭگەگە دەيٸن 2,8%-كە ەلسٸرەدٸ.
«رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەگٸ كەپٸلدٸك بەرٸلگەن ترانسفەرتتٸ بٶلۋ شەڭبەرٸندە ۇلتتىق قور اكتيۆتەرٸن كونۆەرتاتسييالاۋ جەنە كۆازيمەملەكەتتٸك سەكتور كومپانييالارىنىڭ ەكسپورتتىق ۆاليۋتا تٷسٸمٸنٸڭ بٸر بٶلٸگٸن مٸندەتتٸ تٷردە ساتۋى جٶنٸندەگٸ ۇزارتىلعان شارالار تەڭگەنٸڭ ايتارلىقتاي ەلسٸرەۋٸن شەكتەدٸ», — دەدٸ دوساەۆ.
بيىلعى قازاننىڭ باسىنان تەڭگەنٸڭ اقش دوللارىنا شاققانداعى ايىرباستاۋ باعامى بٸرتٸندەپ نىعايۋدا. 12 قازاندا مۇناي باعاسىنىڭ بٸرقالىپتى ٶسۋٸ اياسىندا بٸر اقش دوللارى ٷشٸن 427,83 تەڭگەگە دەيٸن 1%-كە نىعايدى.
الدىن-الا دەرەكتەر بويىنشا اعىمداعى جىلعى قىركٷيەكتٸڭ سوڭىندا قازاقستاننىڭ حالىقارالىق رەزەرۆتەرٸ ٶتكەن ايدا 3,1%-كە قىسقارىپ, $91,1 ملرد قۇرادى.
ۇلتتىق بانكتٸڭ التىن-ۆاليۋتا رەزەرۆتەرٸ قىركٷيەك ايىندا نەگٸزٸنەن التىن باعاسىنىڭ 4%-كە تٶمەندەۋٸ ەسەبٸنەن, سونداي-اق ۇلتتىق بانكتە ورنالاستىرىلعان بانكتەردٸڭ قاراجاتىنىڭ قىسقارۋى اياسىندا $33,8 ملرد دەيٸن تٶمەندەدٸ.
ۇلتتىق قوردىڭ اكتيۆتەرٸ قورعا تٷسەتٸن تٷسٸمدەر مەن رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتكە كەپٸلدٸك بەرٸلگەن ترانسفەرتتٸڭ بٶلٸنۋٸ اراسىنداعى تەرٸس ايىرمانىڭ ەسەرٸنەن, سونداي-اق پاندەمييانىڭ ەكٸنشٸ رەت قايتالانۋىنان قاۋٸپتەنۋگە بايلانىستى قارجى نارىقتارىنداعى تەرٸس تٷزەتۋ ەسەبٸنەن بٸر ايدا $1,36 ملرد قىسقارىپ, $57,33 ملرد قۇرادى.
قىركٷيەكتە تەرٸس تٷزەتۋگە قاراماستان ينۆەستيتسييالىق كٸرٸس 2020 جىلدىڭ باسىنان بەرٸ $1,5 ملرد جۋىق بولدى.
بانك جٷيەسٸندەگٸ دەپوزيتتەر جىل باسىنان بەرٸ 8,7%-كە ۇلعايىپ, اعىمداعى جىلعى تامىزدىڭ سوڭىندا 20,7 ترلن تەڭگە بولدى.
تەڭگەدەگٸ سالىمدار 12,4 ترلن تەڭگەگە دەيٸن 14,2%-كە, ۆاليۋتالىق سالىمدار 8,3 ترلن تەڭگەگە دەيٸن 1,4%-كە ٶستٸ.
سونىڭ نەتيجەسٸندە دەپوزيتتەردٸڭ دوللارلانۋ دەڭگەيٸ 2020 جىلعى 8 اي ٸشٸندە 40,2%-كە دەيٸن تٶمەندەدٸ.
جيىنتىق دەپوزيتتەردٸڭ ٶسۋٸ كٶبٸنەسە ناۋرىزداعى باعامدىق قايتا باعالاۋ, سونداي-اق ۆاليۋتالىق سالىمدار بويىنشا الىنعان كٸرٸستەردٸ كەيٸننەن تەڭگەدەگٸ دەپوزيتتەرگە بٸرتٸندەپ اۋىستىرۋ ەسەبٸنەن قالىپتاسادى.
بۇل رەتتە, حالىقتىڭ ينفلياتسييالىق كٷتۋلەرٸ بويىنشا ۇلتتىق بانكتٸڭ پٸكٸرتەرٸمٸ شەڭبەرٸندەگٸ دەرەكتەر جيناقتارى بار رەسپوندەنتتەر ٷلەسٸنٸڭ تٶمەندەپ بارا جاتقانىن كٶرسەتەدٸ. پٸكٸرتەرٸمگە قاتىسقانداردىڭ كٶپشٸلٸگٸ اعىمداعى جىلعى قىركٷيەكتە جيناقتاردى قالىپتاستىرۋ ۋاقىتىنا تەرٸس باعا بەردٸ – 42%, الايدا بۇل تەرٸس باعالاۋلار اعىمداعى جىلعى تامىزداعى 47%-پەن سالىستىرعاندا تٶمەندەي باستادى.
«جىل باسىنان بەرٸ ەكونوميكاعا بەرٸلەتٸن كرەديتتەر اعىمداعى جىلعى تامىزدىڭ سوڭىندا 14,2 ترلن تەڭگەگە دەيٸن 2,4%-كە ۇلعايدى. ۇزاق مەرزٸمدٸ كرەديتتەر 3,1%-كە نەمەسە 12,2 ترلن تەڭگەگە دەيٸن 372,3 ملرد تەڭگەگە ٶستٸ. قىسقا مەرزٸمدٸ كرەديتتەر 2,2%-كە نەمەسە 2,0 ترلن تەڭگەگە دەيٸن 44,2 ملرد تەڭگەگە ازايدى», — دەدٸ دوساەۆ.
بيزنەستٸڭ كرەديتتٸك پورتفەلٸ جىل باسىنان بەرٸ 7,3 ترلن تەڭگەگە دەيٸن 1,2%-كە ۇلعايدى. بيزنەسكە بەرٸلەتٸن تەڭگەدەگٸ كرەديتتەر بويىنشا ستاۆكا اعىمداعى جىلعى تامىزدا 11,9%, ونىڭ ٸشٸندە قىسقا مەرزٸمدٸ كرەديتتەر بويىنشا – 11,6%, ۇزاق مەرزٸمدٸ كرەديتتەر بويىنشا اعىمداعى جىلعى تامىزداعى 13,4%-تەن 12,8%-كە دەيٸن تٶمەندەدٸ.
حالىقتىڭ كرەديتتەرٸ اعىمداعى جىلدىڭ باسىنان بەرٸ 6,9 ترلن تەڭگەگە دەيٸن 3,7%-كە ۇلعايدى. ولاردىڭ قۇرىلىمىندا تۇتىنۋشىلىق قارىزدار 4,2 ترلن تەڭگەگە دەيٸن 0,6%-كە تٶمەندەدٸ, مەملەكەتتٸك باعدارلامالاردى ٸسكە اسىرۋ ەسەبٸنەن يپوتەكالىق قارىزدار 2 ترلن تەڭگەگە دەيٸن 14,6%-كە ۇلعايدى.
ۇلتتىق بانك باسشىسى اتاپ ٶتكەندەي, قازاقستان ەكونوميكاسىن قولداۋ ٷشٸن مەملەكەت باسشىسىنىڭ داعدارىسقا قارسى باستامالارىن ٸسكە اسىرۋ جالعاسۋدا.
- 1. «قاراپايىم زاتتار ەكونوميكاسى» باعدارلاماسى بويىنشا بيىلعى 9 قازانداعى جاعداي بويىنشا بانكتەر جالپى سوماسى 417 ملرد تەڭگەگە 450 ٶتٸنٸمدٸ ماقۇلداپ, 380,4 ملرد تەڭگە سوماسىنا 661 قارىز بەردٸ.
- 2. تٶتەنشە جاعدايدىڭ ەنگٸزٸلۋٸنەن زارداپ شەككەن شوب سۋبەكتٸلەرٸن جەڭٸلدٸكپەن كرەديتتەۋ باعدارلاماسى بويىنشا اعىمداعى جىلعى 9 قازاندا كەسٸپكەرلەر 563,9 ملرد تەڭگە سوماسىنا 2 275 ٶتٸنٸم بەردٸ, 419,5 ملرد تەڭگەگە 3 887 قارىز بەرٸلدٸ, ونىڭ ٸشٸندە 65,8 ملرد تەڭگە بۇرىن بەرٸلگەن قارىزداردى ٶتەۋدەن تٷسكەن اقشا ەسەبٸنەن بەرٸلدٸ.
ۇلتتىق بانكتٸڭ قارجىلاندىرۋى ەسەبٸنەن تۇرعىن ٷي قۇرىلىسىن قولداۋ جالعاسۋدا.
- 1. «7-20-25» باعدارلاماسى بويىنشا بيىلعى 8 قازاندا 280,5 ملرد تەڭگەگە 23 935 ٶتٸنٸم ماقۇلداندى, ونىڭ ٸشٸندە 219,4 ملرد تەڭگە سوماسىنا 18 822 قارىز بەرٸلدٸ.
- 2. «باسپانا حيت» نارىقتىق يپوتەكالىق باعدارلاما بويىنشا وسى جىلعى 8 قازاندا 373,8 ملرد تەڭگە سوماعا 42 736 ٶتٸنٸم ماقۇلداندى, 293,8 ملرد تەڭگە سوماسىنا 34 437 قارىز بەرٸلدٸ.
«پاندەمييانىڭ تارالۋى ەكونوميكانىڭ بارلىق سەكتورلارىن تسيفرلاندىرۋدى جىلدامداتتى. قارجى نارىقتارى تەحنولوگييالىق ٷردٸستەردٸڭ ىقپالىنان تٷبەگەيلٸ قايتا قۇرۋ پروتسەسٸنەن ٶتۋدە, مۇندا كٶپ نەرسە رەتتەۋشٸنٸڭ ٸس-ەرەكەتٸنە بايلانىستى بولادى», — دەدٸ دوساەۆ.
وسىعان بايلانىستى اعىمداعى جىلعى 17 تامىزدا قرۇب باسقارماسىنىڭ قاۋلىسىمەن قارجىلىق تەحنولوگييالار مەن يننوۆاتسييالاردى دامىتۋ جٶنٸندەگٸ 2020-2025 جىلدارعا ارنالعان تۇجىرىمداما قابىلداندى. ول قازاقستانداعى قارجىلىق تەحنولوگييالار مەن يننوۆاتسييالار نارىعىن دامىتۋدىڭ نەگٸزگٸ باسىمدىقتارىن ايقىندايدى جەنە ٷش نەگٸزگٸ ماقسات قويادى:
- بٸرٸنشٸدەن, بۇل – قارجىلىق قىزمەتتەردٸ تسيفرلىق فورماتتا ۇسىنۋ مٷمكٸندٸگٸن قامتاماسىز ەتۋ ٷشٸن تسيفرلىق قارجى نارىعىنىڭ ٸرگەتاسىن قالاۋ.
- ەكٸنشٸدەن, سالاداعى جالپى شىعىنداردى قىسقارتۋ, تيٸمدٸلٸكتٸ ارتتىرۋ جەنە ٶسۋدٸڭ جاڭا مٷمكٸندٸكتەرٸن جاساۋ ەسەبٸنەن قارجى نارىعىن قۇرىلىمدىق قايتا قۇرۋ ٷشٸن تەحنولوگييالاردى پايدالانۋ.
- ٷشٸنشٸدەن, بەسەكەلەستٸك جەنە نارىققا قاتىسۋشىلار اراسىنداعى كوللابوراتسييانى جاقسارتۋ ٷشٸن جاعداي جاساۋ ارقىلى نارىقتىڭ ورنىقتى دامۋىن ىنتالاندىرۋ.
«وسى تۇجىرىمدامانى ٸسكە اسىرۋ اياسىندا اعىمداعى جىلعى 1 قازاننان باستاپ ۇلتتىق بانك قارجى ۇيىمىنا كەلمەي-اق قارجى قىزمەتتەرٸن الۋ ٷشٸن ەزٸرلەنگەن قاشىقتىقتان بيومەترييالىق سەيكەستەندٸرۋ سەرۆيسٸن ٶنەركەسٸپتٸك پايدالانۋعا ٸسكە قوستى. اعىمداعى جىلعى سەۋٸردە جٷيە پيلوتتىق رەجيمدە ٸسكە قوسىلدى. وسى ۋاقىت ٸشٸندە سەرۆيس ەكٸنشٸ دەڭگەيدەگٸ 11 بانككە حالىققا 2,8 ملن بانكتٸك قىزمەت كٶرسەتۋگە مٷمكٸندٸك بەردٸ», — دەدٸ دوساەۆ.
قاشىقتان بيومەترييالىق سەيكەستەندٸرۋ قارجى نارىعىنىڭ قاتىسۋشىلارىنا كليەنتتەردٸ قاشىقتان سەيكەستەندٸرۋگە جەنە ولارعا بانكتٸك شوتتار مەن دەپوزيتتەر اشۋ, تٶلەم كارتوچكالارىن شىعارۋ, كرەديت بەرۋ سيياقتى قىزمەتتەردٸ كٶرسەتۋگە مٷمكٸندٸك بەرەدٸ. بۇل سەرۆيس ەلەمدەگٸ كٷردەلٸ ەپيدەميولوگييالىق احۋال اياسىندا جاڭا سىن-قاتەرلەرگە جاۋاپ بەرەدٸ.
سەرۆيس بانكتەرگە, سول سيياقتى ساقتاندىرۋ كومپانييالارىنا, باعالى قاعازدار نارىعىنىڭ كەسٸبي قاتىسۋشىلارىنا, تٶلەم جەنە ميكروقارجى ۇيىمدارىنا دا قولجەتٸمدٸ ەكەنٸن اتاپ ٶتۋ ماڭىزدى.
«سىرتقى نارىقتارداعى قۇبىلمالىلىقتىڭ ٶسۋٸ ٸشكٸ نارىققا ەسەر ەتەتٸن بولادى. وسىعان بايلانىستى ۇلتتىق بانك احۋالدى جٸتٸ باقىلايدى جەنە باعا مەن قارجى تۇراقتىلىعىن قامتاماسىز ەتۋ, سونداي-اق ەكونوميكانى قالپىنا كەلتٸرۋگە قولايلى جاعدايلار جاساۋ ٷشٸن بارلىق قاجەتتٸ شارالاردى قابىلدايتىن بولادى», — دەدٸ دوساەۆ.
