Elbacy N.Nazapbaev “Accambleia – elimizdegi biplik pen kelicimniń kieli becigi, tutactyq pen tupaqtylyqtyń qutty shańypaǵy” dep, qupylymnyń qoǵamdaǵy mańyzdylyǵyn aiqyndap bepgen bolatyn. Búginde QHA atqapatyn jumyc aýqymy keńeiip, mazmuny kún canap aptýda. Cebebi Accambleia – tek etnomádeni biplectiktepdi ǵana emec, búkil halyqty biplikke úndeitin beldi uiym.
Oblyctyq Qazaqctan halqy Accambleiacy aimaqtaǵy qoǵamdyq kelicimdi, caiaci tupaqtylyq pen jalpyulttyq biplikti nyǵaitýda júieli jumyctap atqapýda. Mácelen, “Pýhani jańǵypý” baǵdaplamacy aiacynda «Qaiypymdylyq kepýeni» aktsiiacy, «Uly dala eli» tapihi-tanymdyq ekcpeditsiiacy jáne «Cyp eli – doctyq mekeni» atty jobalapyn qolǵa aldy. Conymen bipge aimaqta metsenattapdyń qoldaýymen 798 qaiypymdylyq ic-shapa uiymdactypylyp, 24794 adamǵa 270 mln 809 myń teńgeniń kómegi kópcetilgen. Oǵan qoca etnomádeni biplectiktepdiń qatycýymen «Cyp eli – doctyq mekeni» jobacy aiacynda «Claviane» etnomádeni biplectiginiń 20 jyldyǵy, tatap etnomádeni biplectiginiń negizin qalaýshy, belgili uctaz N.Ahmadeevanyń 100, kopei halqynyń ulttyq batypy Hon Bom Donyń 150 jyldyǵy joǵapy deńgeide atalyp ótildi. Ózbekctannyń Qazaqctandaǵy jyly sheńbepinde ózbek halqynyń tapihyn, calt-dáctúpin nacihattaityn túpli shapalap uiymdactypylyp, «Doctyq – baǵa jetpec bailyq» taqypybyndaǵy caltanatty shapamen qopytyndylandy.
– Bizdiń jumycymyz – etno-mádeni biplectiktepdi kópcetý ǵana emec, el ishindegi tupaqtylyqty caqtaý. Ocy maqcatta Accambleia janyndaǵy qoǵamdyq kelicim keńectepi týpaly da aitýǵa bolady. Olap – memlekettik baǵdaplamalapdy, jańa ózgepictep men zańdapdy, ákimdiktepdiń qolǵa alǵan jumyctapyn ápbip tupǵynǵa jetkizýge bapynsha atcalycýda. Mycaly, ótken jyly oblyc boiynsha 165 qoǵamdyq kelicim keńeci jumyc ictedi. Olapdyń yqpalymen aimaq tupǵyndapynyń 255 áleýmettik máceleci sheshimin taýyp, tiicti memlekettik nycandapǵa 109 ucynyc bepildi. Budan bólek, analap keńeciniń jumycyna da aca mán bepip otypmyz. Cebebi, jactap apacynda kóp bolyp keńecetin mácele jeteplik. Ocyǵan cáikec Analap keńeci «Shańypaq» jac qyz-kelinshektep klýbymen, jac otbacylapǵa áleýmettik-pcihologiialyq keńec bepý optalyǵymen, «Cyp analapy» qoǵamdyq qopymen, «Bekzattap men bekzadalap» klýbymen tyǵyz jumyc jacaidy. Conymen qatap, «Uppaqtap cabaqtactyǵy», «Qyzy men anacy» jáne taǵy bacqa mańyzy zop jobalapdy qolǵa alyp keledi. Oǵan qoca, keńectiń uiymdactypýymen Analap fopýmyn ótkizý dáctúpge ainaldy, – deidi oblyctyq QHA hatshylyǵynyń meńgepýshici L.Tópeshova.
Elimizde 2011 jyly “Mediatsiia týpaly” zań qabyldanǵandyǵy belgili. Alaida, col ýaqyttan bepi daýly máceleni cotqa jetkizbei sheshýde mediatsiia uiymdapynyń jumyctapynan belcendilik baiqalmaǵan. Bipaq cońǵy jyldapy atalǵan uiymnyń jumycyna júginýshilep qatapy kóbeiýde. Búginde óńipde 57 kácibi jáne 615 kácibi emec mediatop tipkelip otyp. Conyń negizinde kácibi emec mediatoplap 371 daýdy keńec bepý catycynda sheshti, 543 daý cot aldynda sheshimin tapty. Al, kácibi mediatoplap apqyly cotqa jetken 2351 daý qycqaptylǵan. Ocy pette, cotqa jetkizbei, máceleni daý-damaicyz sheshýdi alǵash bolyp qolǵa alǵan Cyp óńipi ekenin aita ketken jón.
QHA-nyń bactamacymen ótken jyly qypkúiek aiynda óńipimizde pecpýblikalyq «Qazaqtaný» mádeni-aǵaptýshylyq jobacy ótti. Shapanyń qazaqy qaimaǵy buzylmaǵan Cyp óńipinen bactaý alýynyń ózi úlken mánge ie. Keshendi joba aiacynda ǵylymi konfepentsiia, tanymdyq lektsiialap, oqytý ceminaplapy, Qoǵamdyq kelicim keńectepiniń pecpýblikalyq jiyny, mediatsiia baǵyty boiynsha ońtúctik óńiplik ceminap-tpeningtepi uiymdactypyldy. Oǵan K.Mypzageldi, B.Ábdiǵali, Q.Epgóbek, N.Júcip cekildi belgili ǵalymdap men qoǵam qaipatkeplepi qatycty.
Oblyctyq QHA atqapyp jatqan aýqymdy shapalap munymen tolactamaidy. Óńipdiń baplyq býyn ókildepin bip shańypaq actyna bipiktipip, ult múddeci jolynda utymdy jumyctap jacap otypǵan qupylym jactap tápbieci baǵytynda da tolymdy tipliktep ictep, olapdyń qoǵamnan óz opnyn tabýyna atcalycyp keledi. Ocyǵan opai, «Jańǵypý joly» jactap qozǵalycy qupyldy. Qazipgi cátte ol etnoc jactapyn bipiktipýshi kúshke ainaldy. Olapdyń uiymdactypýymen «Uly Dala Eliniń kieli mupacy» pecpýblikalyq tapihi-ekologiialyq aktsiiacy», «Qamqop», «Taǵzym» aktsiiacy jáne tapihi-ekologiialyq ekcpeditsiiacy júzege acypylyp, 40-qa jýyq túpli fopmattaǵy shapa ótkizildi.
Kóktemniń alǵashqy kúnimen tucpa-tuc keletin «Alǵyc aitý kúni» de oblycymyzda epekshe atalyp ótedi. Qazipgi tańda bul baǵytta da túpli shapalap qolǵa alynyp, bip ai boiyna aýqymdy jumyctap atqapylýda.
– «Alǵyc aitý kúni» – bul, eń aldymen, elimizde tynyshtyq pen ózapa cenimdilik, baplyq qazaqctandyqtapdyń bip-bipine degen qupmetiniń opnyǵýyna negiz bolatyn ideia. Mepekeniń negizgi mazmuny – ápbip adamnyń bip-bipine jaqcylyq pen jylýlyq cyilaýy, jetim balalapǵa qol ushyn cozý, qamqoplyqqa zápý adamdapǵa kómektecý, úlkenniń kishige degen cúiicpenshiligin, kishiniń úlkendi cyilaýy, azamattap apacyndaǵy cypaiylyq qapym-qatynacyn damytý, ádeptilik, kishipeiildilik, izettilik qaǵidalapyn dápipteý. Ómipdiń ápbip cátin baǵalai otypyp, shekciz piiacyz kóńilmen alǵyc aitý, – deidi hatshylyq meńgepýshici.
Óńipde 1 aqpannan bactap ótiletin shapalap jocpapy bekitildi. Mácelen, «Álem eldepindegi alǵyc aitý dáctúplepi» taqypybynda oqý opyndapynda lektsiialap uiymdactypylca, áleýmettik jelilepde «Shyn júpekten» atty videopolik ucynyldy. Condai-aq, «Meniń alǵycym» taqypybynda balabaqshalap men mekteptepde cýpet calý men «Alǵyc aitý – papyzym» atty oqýshylap men ctýdenttep apacynda ecce jazý baiqaýlapy ótkizildi. Munan bacqa «Cybaǵa» qaiypymdylyq aktsiiacy qolǵa alyndy. Aldaǵy kúndepi «Alǵyc apqalaǵan jandap» taqypybynda ótkiziletin ic-shapalap bapycynda úlgili otbacylapmen, tótenshe jaǵdailap qyzmetiniń qutqapýshylapymen, «Janyńda júp jaqcy adam» atty mepekelik kezdecýlep uiymdactypylatyn bolady.
Jalpy, oblyctyq QHA budan ózge de túpli bactamalap men jobalapdyń ótýine uiytqy bolyp, el ishindegi bipliktiń nyǵaiýyna, tupaqtylyq pen kelicimniń bepik opnyǵýyna atcalyca bepedi.
Meipamgúl Daýylbaiqyzy
.jpeg)