Jalqyny jazý - synshy Ámirhan Meńdekeniń óz stili. Jýyrda synshynyń «Jalǵyzdyq seni qaiteiin» ádebi syn kitabyn Ǵarifolla Ánes pen Aizat Raqysh avtormen birlese otyryp talqylady, – dep habarlaidy «Ult aqparat».
Jalqyǵa da kóp nárse jatady. Mysaly, Abaidyń «Ólsem ornym qara jer syz bolmai ma?» deitin óleńin taldaimyn. Bul degen - óte kúrdeli óleń. Qanshama taldasań, sonshama artylyp qala beredi. Túgendei almaisyń. Sondyqtan sol óte ózekti, asa zárý máselelerdi synshy sóz etý kerek. Synshynyń aitýynsha, bul jalǵyzdyqtyń jóni bólek. Shyǵys filosofiiasynda ábden taldanǵan, jii qoldanylatyn jalǵyzdyq.
«Aqtamberdi aitady: «Jaǵama qolyn tigenin, Jalǵyzdyq senen kóremin» deidi. Onyńki de jalǵyzdyq qoi, biraq mynaý basqa jalǵyzdyq. Bul shyǵarmashylyq jalǵyzdyq. Shyǵys filosofiiasynda ábden taldanǵan, jii qoldanylatyn jalǵyzdyq.
Ádebi synnyń ózi ońai emes. Alǵan taqyrybyńdy ashýyń kerek. Mysaly, Muhtar Áýezovtiń «Qaraly sulý» áńgimesi ǵajap áńgime. Osy áńgimeni oqyp otyryp, ejelden oilap kele jatqan nársem, áieldiń janyn, áieldiń jaratylysyn, áieldiń tabiǵatyn qalai tereń biledi deseńshi. «Qaraly sulýdy» ashý úshin Júsipbek Aimaýytovtyń «Aqbilegimen» salystyramyn ǵoi. Sosyn Abaidyń intimdik máselelerdi sóz etken mysaldaryn alamyn. Endi bular óte tereńnen, túp tamyrdan qazǵan. Al ony ashý úshin jái asha salmaisyń, ony ǵalymdarǵa súienesiń, áiel týraly zertteýlerge, áiel týraly tolǵanystarǵa, áiel týraly ártúrli pálsapalyq máselelerge nazar aýdarasyń. Sonyń bárin qamtyǵanym ǵoi. Bunyń bári sol «Qaraly sulýdy» ashý úshin. Mynaý áieldi psiho-fiziologiialyq turǵydan ásirese Júsipbek Aimaýytov pen Muhtar Áýezov óte tereńdetip kórsetedi. Oǵan áli eshkim jete alǵan joq. Al endi búkil keiingi ádebietti joqqa shyǵarý munda joq. Mysaly, Ǵabit Músirepovtyń «Ulpany», ol Ulpannyń kóbine qairatkerligin alǵa shyǵarady. Bul da tabiǵi nárse. Jańaǵy psiho-fiziologiialyq turǵydan áieldiń táni men jaratylysyn neǵurlym tabiǵi, neǵurlym shynaiy deimin. Sózdiń tereńdigi degenimiz, oidyń tabiǵilyǵy ǵoi. Óte tabiǵi. Júsipbek Aimaýytovtyń aitqanyn da, Muhtar Áýezovtyń aitqany da óte tabiǵi nárseler», – deidi Ámirhan Meńdeke.
Synshynyń 47 betten turatyn «Erkek pen áiel» degen shyǵarmasy bar. Sonymen qatar, 1979 jyly «Arman qanatynda» deitin bir áńgimesi jas jazýshylardyń jinaǵyna enedi. Aitýynsha, sol kitapqa retsenziiany Muhtar Maǵaýin jazǵanyn keiin bilipti.
«Men úsh áńgime ótkizgenmin. Sony Muhtar Maǵaýin bylai dep jazypty: «Úsh áńgimesi de jaqsy áńgime. Eger osy jas talapker osylai jaza berse, budan úlken jazýshy shyǵady» depti. Sol kezde men endi 20 jastaǵy jigitpin ǵoi. Al Muhtar Maǵaýinniń olai jazǵanyn men 2000 jyly kórdim. 2000 jyly Muhtar Maǵaýinniń «Tasqa jazylǵan qoljazbalar» degen jinaǵy shyqty. Baspaǵa jazǵan retsenziialaryn jinaqtap, bir kitap qylyp shyǵardy. Osy kitaptan bildim.
Al jalpy synǵa bireýdiń jetekteýimen, bireýdiń yqpalymen kelgen joqpyn. Ózim arnaiy osy janrdy qaladym. Aǵylshynnyń synshyl oiy deitin bar, frantsýzdyń synshyl oiy deitin bar. Dál sol siiaqty qazaqtyń synshyl oiy da bar. Syn óspei, syn óristemei eshteńe alǵa baspaidy. Mysaly, ulttyń synshyl oiy óspei, eshteńe alǵa baspaidy. Júsipbek Aimaýytov aitady: «Syn óristemei, ádebiet óristemeidi» deidi. Osyndai oidy Názir Tórequlov ta aitady. Názir Tórequlov ta úlken synshy ǵoi. Jáne ekeýi de syn jazdy. Sony bárin elep, eskerip kelip, men bir osy paidaly nársemen ainalysaiyn dep synǵa óz yqtiiarymmen keldim», – deidi synshy.
Sonymen qatar, Ámirhan Meńdeke «Abai joly» romanyna enbei qalǵan detaldardy da táptishtep jazady. Bul týraly ózi de sóz etip otyr.
«Muhtar Áýezovtyń kúndeligine jazyp ketken bir sóz bar: «Zamanymyzǵa baǵyndyq, biraq zaman adamdy qor etedi eken» deidi. Bul endi sumdyq sóz. Sumdyq tereń sóz. Muhtar Áýezovtyń ádebiet salasynda kórmegen qorlyǵy joq. Men «Abai jolyna» enbei qalǵan bir sóilemin ǵana emes, talai nársesi týraly maqala jazdym. Tórt maqala jazdym. Mysaly, Shalqymbai deitin bir adam bar, Abaidyń otyn-cýyn tasyp kúneltedi. Abai aqyryn kitap oqyp, qaǵaz jazyp otyrsa, myna jaqtan boqtap turady. «Qap-qara bolyp, túk qolynan kelmeidi. Tek et jei beredi. Eń bolmasa, balta qairaýǵa jaramaidy» deidi. Mysaly, osy sóilemdi alyp tastaǵan», – deidi Ámirhan Meńdeke.
