جالقىنى جازۋ - سىنشى ەمٸرحان مەڭدەكەنٸڭ ٶز ستيلٸ. جۋىردا سىنشىنىڭ «جالعىزدىق سەنٸ قايتەيٸن» ەدەبي سىن كٸتابىن عاريفوللا ەنەس پەن ايزات راقىش اۆتورمەن بٸرلەسە وتىرىپ تالقىلادى, – دەپ حابارلايدى «ۇلت اقپارات».
جالقىعا دا كٶپ نەرسە جاتادى. مىسالى, ابايدىڭ «ٶلسەم ورنىم قارا جەر سىز بولماي ما?» دەيتٸن ٶلەڭٸن تالدايمىن. بۇل دەگەن - ٶتە كٷردەلٸ ٶلەڭ. قانشاما تالداساڭ, سونشاما ارتىلىپ قالا بەرەدٸ. تٷگەندەي المايسىڭ. سوندىقتان سول ٶتە ٶزەكتٸ, اسا زەرۋ مەسەلەلەردٸ سىنشى سٶز ەتۋ كەرەك. سىنشىنىڭ ايتۋىنشا, بۇل جالعىزدىقتىڭ جٶنٸ بٶلەك. شىعىس فيلوسوفيياسىندا ەبدەن تالدانعان, جيٸ قولدانىلاتىن جالعىزدىق.
«اقتامبەردٸ ايتادى: «جاعاما قولىن تيگەنٸن, جالعىزدىق سەنەن كٶرەمٸن» دەيدٸ. ونىڭكٸ دە جالعىزدىق قوي, بٸراق مىناۋ باسقا جالعىزدىق. بۇل شىعارماشىلىق جالعىزدىق. شىعىس فيلوسوفيياسىندا ەبدەن تالدانعان, جيٸ قولدانىلاتىن جالعىزدىق.
ەدەبي سىننىڭ ٶزٸ وڭاي ەمەس. العان تاقىرىبىڭدى اشۋىڭ كەرەك. مىسالى, مۇحتار ەۋەزوۆتٸڭ «قارالى سۇلۋ» ەڭگٸمەسٸ عاجاپ ەڭگٸمە. وسى ەڭگٸمەنٸ وقىپ وتىرىپ, ەجەلدەن ويلاپ كەلە جاتقان نەرسەم, ەيەلدٸڭ جانىن, ەيەلدٸڭ جاراتىلىسىن, ەيەلدٸڭ تابيعاتىن قالاي تەرەڭ بٸلەدٸ دەسەڭشٸ. «قارالى سۇلۋدى» اشۋ ٷشٸن جٷسٸپبەك ايماۋىتوۆتىڭ «اقبٸلەگٸمەن» سالىستىرامىن عوي. سوسىن ابايدىڭ ينتيمدٸك مەسەلەلەردٸ سٶز ەتكەن مىسالدارىن الامىن. ەندٸ بۇلار ٶتە تەرەڭنەن, تٷپ تامىردان قازعان. ال ونى اشۋ ٷشٸن جەي اشا سالمايسىڭ, ونى عالىمدارعا سٷيەنەسٸڭ, ەيەل تۋرالى زەرتتەۋلەرگە, ەيەل تۋرالى تولعانىستارعا, ەيەل تۋرالى ەرتٷرلٸ پەلساپالىق مەسەلەلەرگە نازار اۋداراسىڭ. سونىڭ بەرٸن قامتىعانىم عوي. بۇنىڭ بەرٸ سول «قارالى سۇلۋدى» اشۋ ٷشٸن. مىناۋ ەيەلدٸ پسيحو-فيزيولوگييالىق تۇرعىدان ەسٸرەسە جٷسٸپبەك ايماۋىتوۆ پەن مۇحتار ەۋەزوۆ ٶتە تەرەڭدەتٸپ كٶرسەتەدٸ. وعان ەلٸ ەشكٸم جەتە العان جوق. ال ەندٸ بٷكٸل كەيٸنگٸ ەدەبيەتتٸ جوققا شىعارۋ مۇندا جوق. مىسالى, عابيت مٷسٸرەپوۆتىڭ «ۇلپانى», ول ۇلپاننىڭ كٶبٸنە قايراتكەرلٸگٸن العا شىعارادى. بۇل دا تابيعي نەرسە. جاڭاعى پسيحو-فيزيولوگييالىق تۇرعىدان ەيەلدٸڭ تەنٸ مەن جاراتىلىسىن نەعۇرلىم تابيعي, نەعۇرلىم شىنايى دەيمٸن. سٶزدٸڭ تەرەڭدٸگٸ دەگەنٸمٸز, ويدىڭ تابيعيلىعى عوي. ٶتە تابيعي. جٷسٸپبەك ايماۋىتوۆتىڭ ايتقانىن دا, مۇحتار ەۋەزوۆتىڭ ايتقانى دا ٶتە تابيعي نەرسەلەر», – دەيدٸ ەمٸرحان مەڭدەكە.
سىنشىنىڭ 47 بەتتەن تۇراتىن «ەركەك پەن ەيەل» دەگەن شىعارماسى بار. سونىمەن قاتار, 1979 جىلى «ارمان قاناتىندا» دەيتٸن بٸر ەڭگٸمەسٸ جاس جازۋشىلاردىڭ جيناعىنا ەنەدٸ. ايتۋىنشا, سول كٸتاپقا رەتسەنزييانى مۇحتار ماعاۋين جازعانىن كەيٸن بٸلٸپتٸ.
«مەن ٷش ەڭگٸمە ٶتكٸزگەنمٸن. سونى مۇحتار ماعاۋين بىلاي دەپ جازىپتى: «ٷش ەڭگٸمەسٸ دە جاقسى ەڭگٸمە. ەگەر وسى جاس تالاپكەر وسىلاي جازا بەرسە, بۇدان ٷلكەن جازۋشى شىعادى» دەپتٸ. سول كەزدە مەن ەندٸ 20 جاستاعى جٸگٸتپٸن عوي. ال مۇحتار ماعاۋيننٸڭ ولاي جازعانىن مەن 2000 جىلى كٶردٸم. 2000 جىلى مۇحتار ماعاۋيننٸڭ «تاسقا جازىلعان قولجازبالار» دەگەن جيناعى شىقتى. باسپاعا جازعان رەتسەنزييالارىن جيناقتاپ, بٸر كٸتاپ قىلىپ شىعاردى. وسى كٸتاپتان بٸلدٸم.
ال جالپى سىنعا بٸرەۋدٸڭ جەتەكتەۋٸمەن, بٸرەۋدٸڭ ىقپالىمەن كەلگەن جوقپىن. ٶزٸم ارنايى وسى جانردى قالادىم. اعىلشىننىڭ سىنشىل ويى دەيتٸن بار, فرانتسۋزدىڭ سىنشىل ويى دەيتٸن بار. دەل سول سيياقتى قازاقتىڭ سىنشىل ويى دا بار. سىن ٶسپەي, سىن ٶرٸستەمەي ەشتەڭە العا باسپايدى. مىسالى, ۇلتتىڭ سىنشىل ويى ٶسپەي, ەشتەڭە العا باسپايدى. جٷسٸپبەك ايماۋىتوۆ ايتادى: «سىن ٶرٸستەمەي, ەدەبيەت ٶرٸستەمەيدٸ» دەيدٸ. وسىنداي ويدى نەزٸر تٶرەقۇلوۆ تا ايتادى. نەزٸر تٶرەقۇلوۆ تا ٷلكەن سىنشى عوي. جەنە ەكەۋٸ دە سىن جازدى. سونى بەرٸن ەلەپ, ەسكەرٸپ كەلٸپ, مەن بٸر وسى پايدالى نەرسەمەن اينالىسايىن دەپ سىنعا ٶز ىقتييارىممەن كەلدٸم», – دەيدٸ سىنشى.
سونىمەن قاتار, ەمٸرحان مەڭدەكە «اباي جولى» رومانىنا ەنبەي قالعان دەتالداردى دا تەپتٸشتەپ جازادى. بۇل تۋرالى ٶزٸ دە سٶز ەتٸپ وتىر.
«مۇحتار ەۋەزوۆتىڭ كٷندەلٸگٸنە جازىپ كەتكەن بٸر سٶز بار: «زامانىمىزعا باعىندىق, بٸراق زامان ادامدى قور ەتەدٸ ەكەن» دەيدٸ. بۇل ەندٸ سۇمدىق سٶز. سۇمدىق تەرەڭ سٶز. مۇحتار ەۋەزوۆتىڭ ەدەبيەت سالاسىندا كٶرمەگەن قورلىعى جوق. مەن «اباي جولىنا» ەنبەي قالعان بٸر سٶيلەمٸن عانا ەمەس, تالاي نەرسەسٸ تۋرالى ماقالا جازدىم. تٶرت ماقالا جازدىم. مىسالى, شالقىمباي دەيتٸن بٸر ادام بار, ابايدىڭ وتىن-cۋىن تاسىپ كٷنەلتەدٸ. اباي اقىرىن كٸتاپ وقىپ, قاعاز جازىپ وتىرسا, مىنا جاقتان بوقتاپ تۇرادى. «قاپ-قارا بولىپ, تٷك قولىنان كەلمەيدٸ. تەك ەت جەي بەرەدٸ. ەڭ بولماسا, بالتا قايراۋعا جارامايدى» دەيدٸ. مىسالى, وسى سٶيلەمدٸ الىپ تاستاعان», – دەيدٸ ەمٸرحان مەڭدەكە.
