Miskin Júnis* pen Molda Qasym jaily hikaia
Miskin Júnis, boidy ji, durystap jaz jyryńdy,
Molda Qasym, áitpese, shashady erteń kúlińdi...
Júnis Ámire.
Bissmillá-hi-Rahman-Rahim!.....Kók shalǵynǵa saýsaǵymen sýret salyp kúmis nury,Anadoly ólkesinde sezilmeidi kún ystyǵy. Túrikterdiń hál-qýatyn dosy túgil, qasy da uǵyp, Dárgeiine kelip jatyr nebir náhan basyn uryp. Sharshysyna tolyp-aq tur Osmanly púlish qyry, Qus tilinde, sý tilinde sybyrlaidy Júnis jyry. Túbindegi boz kódeniń boztorǵai da shyryldap qap, Jóneledi tili shyǵa Ámireniń jyryn jattap. Ámireniń diýanynyń áýezimen gúl de ashyla, Baqtan qumyr jyr arnaidy Aidyń juldyz-syrǵasyna. Sol jyrdy aitar qyzǵaldaqtar qaptap shyǵyp qyr basyna, Aqiqattan dám tatqandar jiylady kil qasyna. Hai-Allaǵa arzý bolyp ań men balyq, qus ta maqtap, Túrikterdiń shegarasyn buzǵan emes dushpan attap. Nur sińerdei, jan enerdei kóp uzamai tasqa da áli... Já, qaitadan bastaiynshy, qalai bop ed basta bári?.. Miskin Júnis Iesimen qaýyshqaly júz jyl ótken, Júz qaitara endi jerge qaharly qys, izgi kóktem. -------------------------------------- Júnis* Ámire (1240 – 1321) – túriktiń uly sofy-shaiyry. Neshe sultan keldi-ketti minip-túsip taqtaryna, Tek Júnistiń kelmeidi ajal jazyp ketken hattaryna.
Ainalǵan ol ár urpaqtyń ajyramas syrlasyna!.. ...Mine, osylar unamaidy Molda Qasym dinbasyǵa. Nur tatpaǵan tarihattyń maqamynan shaiyr ishken, Jan edi-dir fiqhty qunttap, «shariǵatty shaiyp-ishken». Limni aralynda neshe márte solsa da gúl, Ámireniń ólgenine ótkenimen sonshama jyl; Onyń syrly diýandary túser emes taqtan áli, Túspek túgil, jaý da jattap saparyna attanady. Áldi bolyp terbetedi ol besikterdi sábi jatqan, «Munyń bári eldi aýdaryp bara jatyr shariǵattan». Molda Qasym osylaisha oi oilaidy shamamenen, Bálebasy kórinetin kózine onyń támam óleń. Keldi aqyry bir sheshimge, jiyp boiǵa bar qaharyn, Shyǵaratyn sát soqqanyn sezgendei-tin ol da ataǵyn. Qansha zaman syrlasyndai kelgen halyq zirat qylyp, Ámireniń bar diýanyn aldy jurttan jinattyryp. Hál tabatyn oqyǵanda, Sham jaǵatyn oty qanǵa Teńiz qusap terbetilip úsh myń diýan jatyr alda! Birjolata asyrmaqqa, jibermekke jyrdy jyraq, Sol sátinde sýǵa aǵyzdy diýandardyń bir myńyn ap! Jinalǵannyń júzderi ońyp, ketti demde qulazyp óń, Aqty jyrlar úsh teńizge júzip Bosfor buǵazymen. Sý ǵalamy boldy-aý endi syrǵa qanar, jyrǵa qanar, Haqty maqtap jónelgeni – mylqaý balyq, qurbaqalar! O, hikmet, kúshke ie-tin árbir útir, árbir núkteń! – Raks-Sama* bilep ketti sý astynda baldyr bitken! Jandy-jansyz muny elemei – ózin sonsha basynǵanǵa Qaldy ókpelep, odan saiyn qataidy endi Qasym Molda! Eshbir sáýle darymady qatyp qalǵan tas-júrekke, Diýandardyń taǵy myńyn shyrqyratyp shashty kókke! Jeldi kúni atyzdaǵy uitqyp kóshken maqta qusap, Aspan jaqqa ýálidiń kókten alǵan hattary ushad! Aspan tolyp aq maqtaǵa, burqyraǵan baqbaq baýǵa! – Munsha qaǵaz, munsha siia «shyǵyn bopty» Haq maqtaýǵa! Kókte kóshken jyr-kerýen zaý shyńdarǵa jatty ulasyp, Qus-qaǵazdar aspan jaqqa ushty qanat qaqqylasyp! Tas titirep, kirpikterin shylady endi jasqa qyna, Bar hikmet tarap jatty Anadoly aspanyna! Aspan asty azan-qazan, shýlap aǵyp, týlap alyp, Boidan jyrdyń jupary ańqyp jóńkip bulttar shýdalanyp! Kók ǵalamy jetti ilezde qiqýlap ár tustan qaptap, Shyrlap turdy sol hosh shaqta diýandardy qustar jattap! Úsh teńizdiń qusy sonda basty dersiń: «Alla-Jarǵa!» – Tili tuńǵysh táýbaǵa kep qosyldy oǵan qarǵalar da! Jan-Allasyn máńgibaqi jariia zikir qylyp kelgen Kógershinder eńiresti – kózder sónip kúdik kómgen!.. Myńsairam men bulbul jetti jyrlap turǵan abat-baqta, Sert etisti diýandardy dúniege taratpaqqa!
------------------- Raks-Sama* – «aspan bii», iaki «hál tapqan» áýlieler bii.
Óz-ózine shaq syiyp tur tulan tutyp Molda Qasym, Ázer kórip qolda tásin, kóterdi endi zorǵa qasyn. «Otqa órteńder!..» Shákirtterge estirtti ókim óktem únin, Qalǵan myńyn órtep endi, shashpaq edi kókke kúlin! Oǵan múlde jat dúnie-tin búgingi sý, qus minezi, Jyrdyń mynaý joldaryna kenet onyń tústi kózi: «Durystap jaz jyrlaryńdy, Miskin Júnis, ketpe qyryn, Molda Qasym, áitpese, erteń ushyrady kókke kúlin!..» Jazym tapqan jazalydai najaǵaidyń jańqasynan, Mynany oqyp Molda Qasym tústi kenet shalqasynan! Qorqyp mynaý qubylystan, turǵan ony qalqan kórip Ustazyna júgiristi shákirt bitken ań-tań bolyp! Seńder kóship, jelder josyp uiqy-tuiqy sanasynan, Shyǵyp múlde bara jatyr eki kózi sharasynan! Kórgende eleń etpegen-di zikir salǵan túzdiń gúlin, Esi kirdi joldardy oqyp Júnis jazǵan júz jyl buryn! Júz jyl buryn jazyp ketken jyrdy kórip ózi jaily, Eseńgirep qaldy Qasym – sózi ylaily, kózi qaiǵy. Júrektegi aram qanyn aǵyzǵandai qap-qara ǵyp, Kenet... áppaq sáýle kelip týrap ótti qaqqa jaryp! Put-kespirin tárik qylyp, talaq etip miskin túrin, Uǵyp birden júre berdi ol sýdyń jyryn, qustyń tilin! Ózin torǵa qamap kelgen buzyp qasań erejeni, Tapty birden Molda Qasym ýálilik dárejeni! Ámireniń myń diýanyn saqtap ótti ol uǵymynda, Tálipterge syr sińirdi endi qalǵan ǵumyrynda! ...Mine, osylai baiandaidy paraqtasam jylnamany, Al Júnistiń kómbesiniń azaiǵan joq syrlary áli. Myń diýandy qalǵan saqtap, Molda Qasym, aitam alǵys, Netken ǵajap uqsas taǵdyr? Netken tarih qaitalanǵysh?! «Shariǵatshyl», «shirkke» «qas», nápsisi put quzǵyn-qurma – «Pátýa» kesip, «úkim» shyǵyp qoidy dep júr bizdiń jyrǵa! Men de Júnis úlgisimen jazyp edim talai jyrdy, Tý syrtymnan til bezeidi ibiliske malai kúlli. Jetpek olar túbimizge mol dollar men kóp ter tólep, Jyr túgili, ózimizdi sýǵa aǵyzyp, otqa órtemek! Kesse, kessin! Shyqsa, shyqsyn! Otqa órtesin! Sýǵa aǵyzssyn! – Sen, báribir, adamnásil, túbiń birge týmamyzsyń! Sondyqtan da buza almaimyn dil-perneden yrǵaǵymdy, Áýlieler úlgisimen jazam máńgi jyrlarymdy! Keiin qaityp oralar jyr – sekildenip kóktem qusy, Ár jolynda jatyr onyń talai jannyń kóp belgisi! Shaitan-malǵun shulǵaýymen kelgen beibaq kózin tańyp, Adam keipin tapsa deimin – jyrlarymnan ózin tanyp! Haqtan – járdem, áýlieler, kútem ylǵi senen medet, Miskin Júnis, Molda Qasym, júr bizdi de jelep-jebep!
28.04.14 j. Qoshqar-Ata – Qoltyq qonysy
