Qazaqstandaǵy alapat sý tasqynynyń júrip jatqanyna 15 kún boldy. «Ult Aqparat» tilshisi tótenshe jaǵdaiǵa bailanysty búgingi jaǵdaiǵa sholý jasady.
27 naýryzdan bastap elimizdiń ár óńirinen sý tasqynyna bailanysty habarlamalar túse bastady. Az ýaqyttyń ishinde eldiń kóp bóligin qyzyl sý basyp, 10 oblysta tótenshe jaǵdai jariialandy. Qyzyl sýdan halyqtyń mal-múlki sýǵa ketip, tipti adam shyǵyny bar ekeni anyqtalyp jatyr. Quzyrly organdardyń málimdeýinshe qaýip áli seiilgen joq. Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev biylǵy sý tasqyny kólemi jaǵynan sońǵy 80 jylda bolmaǵan jaǵdai ekenin aitty.
96 472 adam
10 sáýirdegi resmi aqparat boiynsha búgingi kúnge deiin sý tasqynynan 96 472 adam evakýatsiialandy. Olardyń 31 640 balalar.
Tartylǵan áýe kemelerimen 2 823 adam, onyń ishinde 865 bala qutqaryldy. Ýaqytsha ornalasý pýnkterine 7 605 adam, onyń ishinde 3 474 bala ornalastyryldy. 82 559 myń aýyl sharýashylyq janýar qaýipsizdik jerge aidaldy. «Jedel jeli» telefonyna 1 214 qońyraý tústi, psihologtar zardap shekken adamdarǵa pishologiialyq kómek kórsetýde. Sý júrgen 139 avtojol, sý shaiǵan 105 avtojol, onyń ishinde 8 kópir jáne 97 jol tósemi baqylaýda. Jergilikti atqarýshy organdar halyqpen bailanys ornatyp, qajetti azyq-túlik jáne dári-dármek qorlaryn qurǵan 69 eldi meken kólik qatynasynsyz qaldy.
Alaida qarapaiym halyq memlekettik organdardan kómek jetkilikti emes, kóp jaǵdaida baiaý kelip jatqanyn aityp shaǵymdanyp jatyr. Olar qyzyl sýdan óz betterinshe qorǵanyp, qapqa topyraq toltyryp, bóget ornatyp jatqanyn aitýda.
"Qap jetpei jatyr"
Qazirgi ýaqytta sý basqan jáne basý qaýipi bar aimaqtarda halyq qap jetpei jatqanyn aityp dabyl qaǵýda. Keibir paidakúnemder qara bazarda qaptyń bir danasyn 200-300 teńgeden satyp, paida kórip jatyr deidi. Al evakýatsiialanǵan adamdar kiim-keshek, kórpe-jastyq, sý men tamaq jáne gigiena zattaryna muqtaj kórinedi.
Qazirgi ýaqytta eldiń túkpir-túkpirinde tótenshe jaǵdaidan zardap shekkenderge jylý jinalyp jatyr. Halyq aqshalai da, zattai da qol ushtaryn sozýda.
Tipti jelide daǵystandyq azamat bir táýlik jol júrip, Atyraý halqyna 50 myń qap jetkizgeni aitylyp jatyr. Aitýynsha, ol Reseimen shekaralas Atyraý óńirinde sý tasqynyn bógeýge arnalǵan qap jetpei jatqany týraly habarlamany estip, kómekteskisi kelgen.
Qorymdar men zirattardy sý shaiyp ketti
Qarǵyn sý Batys Qazaqstanda mal kómetin 8 qorymdy, sondai-aq, sibir jarasynyń 14 qorymyn shaiyp ketken.
Tótenshe jaǵdai bolǵan aýmaqtarda janýarlardyń qaýipti juqpaly aýrýlarynyń aldyn alý maqsatynda barlyq mal veterinariialyq qyzmetterdiń baqylaýynda bolady. Barynsha qysqa merzimde qozdyrǵyshtary topyraqta saqtalatyn sibir jarasyna, emfizematozdy karbýnkýlǵa qarsy barlyq janýarǵa vaktsina egiledi", - dedi oblystyq veterinariia basqarmasynyń veterinariialyq-sanitariialyq qaýipsizdik bóliminiń basshysy Nurqaiyr Qusaiynov aimaqtyq kommýnikatsiialar qyzmetinde ótken brifingte.
Aýyl sharýashylyǵy ministrliginiń málimetinshe búngi kúnge deiin topan sýda ólgen mal sany 8,1 myń bas. Respýblikalyq epizootiiaǵa qarsy jasaq 4,1 myń bas ólgen maldy joiǵan.
Áleýmettik jelilerde sý betinde janýarlar óleksesimen birge adam múrdeleri de qalqyp júrgen videolar tarap jatyr. Ókinishke qarai mal qorymdary ǵana emes, jergilikti zirattardy da sý shaiyp ketip jatqan kórinedi.
Ondan bólek, káriz qubyrlary, sarqyndy sý, munai ónimderi topan sýmen aralasyp ketip jatqan jaiy bar dep otyr turǵyndar.
Densaýlyq saqtaý mamandary tótenshe jaǵdai bolǵan aimaqtarda adamdarǵa gigienalyq tazalyqty qatań saqtaýǵa shaqyrady.
Sý tasqyny bolatyny eskertilip aityldy, alaida...
Eske salsaq, aqpan aiynda Tótenshe jaǵdailar ministri Shyńǵys Arynov biylǵy kóktemge ministrlik qalai daiyndalyp jatqanyn baiandap, «Kóktem-2024» baǵdarlamasyn tanystyrǵan bolatyn. Alaida buryn Tótenshe jaǵdailar ministrliginde jumys istep kórmegen Arynovqa jýrnalister «kóktemde júretin selge daiyn emessiz» dep shúilikken edi. Sebebi ministrdiń ózi jýrnalisterdiń suraǵyna jaýap bere almai, departament basshylaryna siltei bergen bolatyn. Tilshilerde osydan kóktemde júretin selge ministr daiyn emes pe degen kúmán týyndady. Al óz ýájinde Shyńǵys Arynov qalai jumys istei alatynyn ispen dáleldeitinin aityp: «Eń bastysy jumysty ýaqytynda uiymdastyrý. Qalai daiyn bolǵanymyzdy keleshekte kóresizder. Is júzinde. Sol kezde syn bolsa aitasyzdar», - degen edi.
Alaida aimaqtardy qyzyl sý basyp, el-jurt alapat sýdyń astynda qalǵanda ministrlik ókilderi «qyzyl sýdyń qai jaqtan kelgenin bilmei qalǵandaryn» aitqan bolatyn.
Biraq eske salsaq, Qazgidromet sý tasqyny boiynsha aldyn ala boljam jasap, eskertken-tin.
Budan bólek aqpanda depýtattar da úlken sý tasqyny kele jatqanyn aityp, dabyl qaqqan bolatyn. Májilis depýtaty Ulyqbek Tumashinovtyń saýalynda 14 aqpandaǵy depýtattyq saýalynda:
«Elimizde kóktem túspei turyp, kóptegen aimaqtarda tasqyn júrý qaýpi bar! Biyl Qazaqstan aimaqtarynda erekshe klimattyq aýytqý bolyp tur. Bir jerde qar aptalap jaýyp tursa, bir jerlerde «eskek» jel soǵyp, tasqyn bolyp jatyr», - degen edi.
Ol óz sózinde elimizdiń barlyq aýmaǵynda sý tasqyny qaýpi bar jerlerdiń kartasyn jasaýdy, halyqqa tasqyn, sel qaýpi jóninde der kezinde habar berý júiesin tekserýdi, tótenshe jaǵdailar ministrliginiń qutqarý qyzmetteriniń azamattardy der kezinde qaýipti jerlerden alyp shyǵý qabiletin qazirden qadaǵalap tekserýdi dáne sý tasqyny qaýpi bar jerlerdiń barlyǵynda tasqynnan qorǵaityn dambalar, kontrregýliatorlar, sý ótetin kópirlerdiń astaryn tazalaý qajettigin aitqan bolatyn.
Ǵalamdyq jylyný
Mamandar biylǵy sý tasqynynyń túrli sebebin aitady. Solardyń biri — ǵalamdyq jylyný. Ekologtar biylǵy qys postindýstriialy kezeń tarihtaǵy eń jyly qys bolǵanyn aityp dabyl qaǵýda. Olardyń sózinshe 12 ai boiy jer betindegi aýa temperatýrasy +1,5°C kóterilgen.
