قازاقستانداعى الاپات سۋ تاسقىنىنىڭ جٷرٸپ جاتقانىنا 15 كٷن بولدى. «ۇلت اقپارات» تٸلشٸسٸ تٶتەنشە جاعدايعا بايلانىستى بٷگٸنگٸ جاعدايعا شولۋ جاسادى.
27 ناۋرىزدان باستاپ ەلٸمٸزدٸڭ ەر ٶڭٸرٸنەن سۋ تاسقىنىنا بايلانىستى حابارلامالار تٷسە باستادى. از ۋاقىتتىڭ ٸشٸندە ەلدٸڭ كٶپ بٶلٸگٸن قىزىل سۋ باسىپ, 10 وبلىستا تٶتەنشە جاعداي جارييالاندى. قىزىل سۋدان حالىقتىڭ مال-مٷلكٸ سۋعا كەتٸپ, تٸپتٸ ادام شىعىنى بار ەكەنٸ انىقتالىپ جاتىر. قۇزىرلى ورگانداردىڭ مەلٸمدەۋٸنشە قاۋٸپ ەلٸ سەيٸلگەن جوق. مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ بيىلعى سۋ تاسقىنى كٶلەمٸ جاعىنان سوڭعى 80 جىلدا بولماعان جاعداي ەكەنٸن ايتتى.
96 472 ادام
10 سەۋٸردەگٸ رەسمي اقپارات بويىنشا بٷگٸنگٸ كٷنگە دەيٸن سۋ تاسقىنىنان 96 472 ادام ەۆاكۋاتسييالاندى. ولاردىڭ 31 640 بالالار.
تارتىلعان ەۋە كەمەلەرٸمەن 2 823 ادام, ونىڭ ٸشٸندە 865 بالا قۇتقارىلدى. ۋاقىتشا ورنالاسۋ پۋنكتەرٸنە 7 605 ادام, ونىڭ ٸشٸندە 3 474 بالا ورنالاستىرىلدى. 82 559 مىڭ اۋىل شارۋاشىلىق جانۋار قاۋٸپسٸزدٸك جەرگە ايدالدى. «جەدەل جەلٸ» تەلەفونىنا 1 214 قوڭىراۋ تٷستٸ, پسيحولوگتار زارداپ شەككەن ادامدارعا پيسحولوگييالىق كٶمەك كٶرسەتۋدە. سۋ جٷرگەن 139 اۆتوجول, سۋ شايعان 105 اۆتوجول, ونىڭ ٸشٸندە 8 كٶپٸر جەنە 97 جول تٶسەمٸ باقىلاۋدا. جەرگٸلٸكتٸ اتقارۋشى ورگاندار حالىقپەن بايلانىس ورناتىپ, قاجەتتٸ ازىق-تٷلٸك جەنە دەرٸ-دەرمەك قورلارىن قۇرعان 69 ەلدٸ مەكەن كٶلٸك قاتىناسىنسىز قالدى.
الايدا قاراپايىم حالىق مەملەكەتتٸك ورگانداردان كٶمەك جەتكٸلٸكتٸ ەمەس, كٶپ جاعدايدا باياۋ كەلٸپ جاتقانىن ايتىپ شاعىمدانىپ جاتىر. ولار قىزىل سۋدان ٶز بەتتەرٸنشە قورعانىپ, قاپقا توپىراق تولتىرىپ, بٶگەت ورناتىپ جاتقانىن ايتۋدا.
"قاپ جەتپەي جاتىر"
قازٸرگٸ ۋاقىتتا سۋ باسقان جەنە باسۋ قاۋٸپٸ بار ايماقتاردا حالىق قاپ جەتپەي جاتقانىن ايتىپ دابىل قاعۋدا. كەيبٸر پايداكٷنەمدەر قارا بازاردا قاپتىڭ بٸر داناسىن 200-300 تەڭگەدەن ساتىپ, پايدا كٶرٸپ جاتىر دەيدٸ. ال ەۆاكۋاتسييالانعان ادامدار كيٸم-كەشەك, كٶرپە-جاستىق, سۋ مەن تاماق جەنە گيگيەنا زاتتارىنا مۇقتاج كٶرٸنەدٸ.
قازٸرگٸ ۋاقىتتا ەلدٸڭ تٷكپٸر-تٷكپٸرٸندە تٶتەنشە جاعدايدان زارداپ شەككەندەرگە جىلۋ جينالىپ جاتىر. حالىق اقشالاي دا, زاتتاي دا قول ۇشتارىن سوزۋدا.
تٸپتٸ جەلٸدە داعىستاندىق ازامات بٸر تەۋلٸك جول جٷرٸپ, اتىراۋ حالقىنا 50 مىڭ قاپ جەتكٸزگەنٸ ايتىلىپ جاتىر. ايتۋىنشا, ول رەسەيمەن شەكارالاس اتىراۋ ٶڭٸرٸندە سۋ تاسقىنىن بٶگەۋگە ارنالعان قاپ جەتپەي جاتقانى تۋرالى حابارلامانى ەستٸپ, كٶمەكتەسكٸسٸ كەلگەن.
قورىمدار مەن زيراتتاردى سۋ شايىپ كەتتٸ
قارعىن سۋ باتىس قازاقستاندا مال كٶمەتٸن 8 قورىمدى, سونداي-اق, سٸبٸر جاراسىنىڭ 14 قورىمىن شايىپ كەتكەن.
تٶتەنشە جاعداي بولعان اۋماقتاردا جانۋارلاردىڭ قاۋٸپتٸ جۇقپالى اۋرۋلارىنىڭ الدىن الۋ ماقساتىندا بارلىق مال ۆەتەرينارييالىق قىزمەتتەردٸڭ باقىلاۋىندا بولادى. بارىنشا قىسقا مەرزٸمدە قوزدىرعىشتارى توپىراقتا ساقتالاتىن سٸبٸر جاراسىنا, ەمفيزەماتوزدى كاربۋنكۋلعا قارسى بارلىق جانۋارعا ۆاكتسينا ەگٸلەدٸ", - دەدٸ وبلىستىق ۆەتەرينارييا باسقارماسىنىڭ ۆەتەرينارييالىق-سانيتارييالىق قاۋٸپسٸزدٸك بٶلٸمٸنٸڭ باسشىسى نۇرقايىر قۇسايىنوۆ ايماقتىق كوممۋنيكاتسييالار قىزمەتٸندە ٶتكەن بريفينگتە.
اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلٸگٸنٸڭ مەلٸمەتٸنشە بٷنگٸ كٷنگە دەيٸن توپان سۋدا ٶلگەن مال سانى 8,1 مىڭ باس. رەسپۋبليكالىق ەپيزووتيياعا قارسى جاساق 4,1 مىڭ باس ٶلگەن مالدى جويعان.
ەلەۋمەتتٸك جەلٸلەردە سۋ بەتٸندە جانۋارلار ٶلەكسەسٸمەن بٸرگە ادام مٷردەلەرٸ دە قالقىپ جٷرگەن ۆيدەولار تاراپ جاتىر. ٶكٸنٸشكە قاراي مال قورىمدارى عانا ەمەس, جەرگٸلٸكتٸ زيراتتاردى دا سۋ شايىپ كەتٸپ جاتقان كٶرٸنەدٸ.
وندان بٶلەك, كەرٸز قۇبىرلارى, سارقىندى سۋ, مۇناي ٶنٸمدەرٸ توپان سۋمەن ارالاسىپ كەتٸپ جاتقان جايى بار دەپ وتىر تۇرعىندار.
دەنساۋلىق ساقتاۋ ماماندارى تٶتەنشە جاعداي بولعان ايماقتاردا ادامدارعا گيگيەنالىق تازالىقتى قاتاڭ ساقتاۋعا شاقىرادى.
سۋ تاسقىنى بولاتىنى ەسكەرتٸلٸپ ايتىلدى, الايدا...
ەسكە سالساق, اقپان ايىندا تٶتەنشە جاعدايلار مينيسترٸ شىڭعىس ارىنوۆ بيىلعى كٶكتەمگە مينيسترلٸك قالاي دايىندالىپ جاتقانىن بايانداپ, «كٶكتەم-2024» باعدارلاماسىن تانىستىرعان بولاتىن. الايدا بۇرىن تٶتەنشە جاعدايلار مينيسترلٸگٸندە جۇمىس ٸستەپ كٶرمەگەن ارىنوۆقا جۋرناليستەر «كٶكتەمدە جٷرەتٸن سەلگە دايىن ەمەسسٸز» دەپ شٷيلٸككەن ەدٸ. سەبەبٸ مينيستردٸڭ ٶزٸ جۋرناليستەردٸڭ سۇراعىنا جاۋاپ بەرە الماي, دەپارتامەنت باسشىلارىنا سٸلتەي بەرگەن بولاتىن. تٸلشٸلەردە وسىدان كٶكتەمدە جٷرەتٸن سەلگە مينيستر دايىن ەمەس پە دەگەن كٷمەن تۋىندادى. ال ٶز ۋەجٸندە شىڭعىس ارىنوۆ قالاي جۇمىس ٸستەي الاتىنىن ٸسپەن دەلەلدەيتٸنٸن ايتىپ: «ەڭ باستىسى جۇمىستى ۋاقىتىندا ۇيىمداستىرۋ. قالاي دايىن بولعانىمىزدى كەلەشەكتە كٶرەسٸزدەر. ٸس جٷزٸندە. سول كەزدە سىن بولسا ايتاسىزدار», - دەگەن ەدٸ.
الايدا ايماقتاردى قىزىل سۋ باسىپ, ەل-جۇرت الاپات سۋدىڭ استىندا قالعاندا مينيسترلٸك ٶكٸلدەرٸ «قىزىل سۋدىڭ قاي جاقتان كەلگەنٸن بٸلمەي قالعاندارىن» ايتقان بولاتىن.
بٸراق ەسكە سالساق, قازگيدرومەت سۋ تاسقىنى بويىنشا الدىن الا بولجام جاساپ, ەسكەرتكەن-تٸن.
بۇدان بٶلەك اقپاندا دەپۋتاتتار دا ٷلكەن سۋ تاسقىنى كەلە جاتقانىن ايتىپ, دابىل قاققان بولاتىن. مەجٸلٸس دەپۋتاتى ۇلىقبەك تۇماشينوۆتىڭ ساۋالىندا 14 اقپانداعى دەپۋتاتتىق ساۋالىندا:
«ەلٸمٸزدە كٶكتەم تٷسپەي تۇرىپ, كٶپتەگەن ايماقتاردا تاسقىن جٷرۋ قاۋپٸ بار! بيىل قازاقستان ايماقتارىندا ەرەكشە كليماتتىق اۋىتقۋ بولىپ تۇر. بٸر جەردە قار اپتالاپ جاۋىپ تۇرسا, بٸر جەرلەردە «ەسكەك» جەل سوعىپ, تاسقىن بولىپ جاتىر», - دەگەن ەدٸ.
ول ٶز سٶزٸندە ەلٸمٸزدٸڭ بارلىق اۋماعىندا سۋ تاسقىنى قاۋپٸ بار جەرلەردٸڭ كارتاسىن جاساۋدى, حالىققا تاسقىن, سەل قاۋپٸ جٶنٸندە دەر كەزٸندە حابار بەرۋ جٷيەسٸن تەكسەرۋدٸ, تٶتەنشە جاعدايلار مينيسترلٸگٸنٸڭ قۇتقارۋ قىزمەتتەرٸنٸڭ ازاماتتاردى دەر كەزٸندە قاۋٸپتٸ جەرلەردەن الىپ شىعۋ قابٸلەتٸن قازٸردەن قاداعالاپ تەكسەرۋدٸ دەنە سۋ تاسقىنى قاۋپٸ بار جەرلەردٸڭ بارلىعىندا تاسقىننان قورعايتىن دامبالار, كونتررەگۋلياتورلار, سۋ ٶتەتٸن كٶپٸرلەردٸڭ استارىن تازالاۋ قاجەتتٸگٸن ايتقان بولاتىن.
عالامدىق جىلىنۋ
ماماندار بيىلعى سۋ تاسقىنىنىڭ تٷرلٸ سەبەبٸن ايتادى. سولاردىڭ بٸرٸ — عالامدىق جىلىنۋ. ەكولوگتار بيىلعى قىس پوستيندۋسترييالى كەزەڭ تاريحتاعى ەڭ جىلى قىس بولعانىن ايتىپ دابىل قاعۋدا. ولاردىڭ سٶزٸنشە 12 اي بويى جەر بەتٸندەگٸ اۋا تەمپەراتۋراسى +1,5°C كٶتەرٸلگەن.
