«Sý astyndaǵy qyzyl buqanyń ókirgenin eshkim estimeidi. Sondyqtan, ishińdegini aqtar, ait... Áitpese, kim túsinip jatyr deisiń, seni?! »
Júikemizdi juqartyp, júregimizdi aýyrtyp, táýelsizdik alǵaly talai filmderdi kórip júrmiz ǵoi. Syiyqsyz seriialdar týraly sózim joq, jaqsysy bolyp jatsa, jazyǵy joq kórermenniń jan azyǵy bolsyn.
Men - kinotanýshy ne kinosynshy emespin. Jái, kórermenmin. Biraq, qazaq rýhaniiaty úshin qabyrǵamnyń asty qara tastai qatyp, keide tamyrdai jibip turatyny bar. Barlyq filmderdiń asty-ústine shyǵyp, jal-quiryǵyn syipalap, tisin sanaýdan aýlaqpyn. Tek, aitqym kelgeni - shúide tusymdaǵy uiyp qalǵan qandy qozǵap, uiyqtap qalǵan oilarymdy oiatqan film týraly. Ol – Serik Apyrymovtyń «Ákege qońyraý shalý» filmi.
Alǵashqy kadr. Telefon tutqasyn kóterip áldekimmen aýyr, zildi, kirpik qaqpai qasqyrkózdene sóilesip turǵan 24-25 terdegi jas jigit. "Krýpnyi planda" kózi ǵana. Onyń kekti de yza men qyjylǵa toly susty kózderi birden júregińe qadalǵan kúii qalyp ketedi. Ári qarai sherli sheginis...
Bas keiipker – armany buldyr, taǵdyry tuldyr, býlyǵyp sóilep sandyraq oidan aryla almaityn bala. Aty - Erkin. Nege onyń aty Erkin? Ony oqiǵanyń astyńǵy aǵysynan sezinesiń. Iá, astarynan...
Ákeniń de shesheniń de meiiriminen shet qalǵan shemen-bala... Alty-jeti jasar bala - qaqpai men quqaidyń quryǵynda... Buǵanasy qatpai jatyp toz-tozy shyqqan surqai aýyldyń suryqsyz úiiniń aýyr jumysynyń bári moiynynda. Mektepke barýǵa da «miy tolyq jetilmegen» degen kináraty bar. Biraq shyntýaitynda ondai da emes. Jasqanshaqtyq, jaltaqtyq ony tomaǵa-tuiyq qylyp tastaǵan.Tutyǵyp sóilep, jaýap beredi. Biraq, tutanyp, oiyn aita almaidy. Bálkim, aitqysy kelmeidi.
Sonymen, áke-sheshesi betinen qaqpai ósirgen Erkinniń týǵan aǵasy balyqqa baramyn dep sýǵa ketip óledi. Erli-zaiypty ekeýdiń ortasynda Erkin jalǵyz qalady. Bul – qudaidyń synaǵy edi...
Onsyz da eńsesi túsken aýylda es jiia almaǵan shańyraq shaiqalady. Ákesi araqqa salynyp, sheshesi úige qonbai ketkende de Erkin býlyǵyp júredi. Sheshesiniń bóten erkekpen kezdesip, sonyń eteginenen ustaǵaly júrgenin kórip, ákesin aiaidy. Ákesiniń álsizdigin kórip, sheshesin de jamandyqqa qiǵysy kelmeidi. Nege bulai? – dep oilaýǵa óresi jetpei, únsiz jylaidy... Qaitedi, endi? Jalǵyz qalyp, úreige boi aldyrǵanda rámátlik bolǵan aǵasynyń bólmesine baryp jubanysh izdegisi keledi.
Aqyry sheshesi bárin tastap, álgi bir kók etiktiniń eteginen ustap ketip qalady.
Kóz aldyńda Erkin ákesiniń qatygezdeý taǵdyrynyń tarǵyl jolyna túsip alyp, tarymstana erjetip keledi. 12-13 shamasynda...
Baiaǵydai tún jarymda tósegin bylǵap alyp, tańǵa uiyqtamai uiatyn kemistigine balap otyrmaidy. Baiaǵydai kemistigi úshin qara jumysqa kúni-túni jegilmei, ákeniń bolymsyz ǵana qamqorlyǵynyń arqasynda ýaqtyly mektebine barady.
Buzylǵan, qiraǵan úilerdiń arǵy jaǵyndaǵy tuńǵiyq tereń shuńqyrǵa-orǵa baryp, ózi ǵana túsinetin álemmen únsiz otyryp tildesedi. Anda-sanda aýyldyń eń biik tóbesine shyǵyp aspanǵa qaraidy. Ol, biraq, seni óz oiyna tartyp, jetelemeidi. Kerisinshe, seni óz álemińmen jolyqtyrady...
Ákesi ómirdiń qatygezdigine qarsy tura almai, teńselgende qasyna súieý bolyp, kei tustarynda sózsiz-aq, azýyn kórsetip qoiady. Taǵy-minezdiń tolǵaǵy jete bastaidy...
Jurtta qalǵan úilerdiń kirpishin buzyp alyp jatyp, basyna kirpish qulap, qan jýǵan basymen medpýnkke baryp kezek kútip turǵanda da aýyl jurtynyń qatygezdigine úirengen bóltirik-minezdi taǵy kóresiń.
Shala mas áke balamen ońashada birdeńelerdi mińgirlep surai bastaǵanda «men Almatyǵa barǵym keledi... armanym detdom...» deitini bar edi... Iá, armany...
Tek filmniń sońynda bastapqydaǵy kadr... «Allo... Kim bar úide? Ákeń bar ma?.. Ákeńe telefon tutqasyn bershi?...» degen qatqyldaý, qatygezdeý ún. Qasqyrkózdengen qatal ul. Qatal tirliktiń ileýinde júrip, ábden pisip, ákki bolǵan álgi bala – Erkin...
Bala – Erkinniń eshkimge qajeti joq bop júretin eleýsiz taǵdyry men jasóspirim – Erkinniń «Almatyǵa baram... detdomǵa... oqyǵym keledi...» degen armany, adamdy oilandyrmai qoimaidy. Jigit – Erkinniń qasqyrǵa ainalǵan kózi basqa, ózi basqa áńgime aityp tur... Sózi - hál surasqan adamnyń salqyn áńgimesi. Kózi – meniń jazyǵym qansha edi? Men Erkin edim ǵoi... meni mundai qatygezdikke nege úirettińder, adamdar? – degen jan-daýysynyń yzǵarly úni tur... talai nárseni tápsirlep tizip aitýǵa bolady. Odanda, ony sizder de aityńyzdar, qadirli kóziqaraqty kórermen...
Filmdi kórip otyryp, Júmekendei jumbaq aqynnyń oishyl da tereń óleńin oqyǵandai boldym. Iá, kádimgi óleń. Formasy kinoǵa uqsas bolǵanmen, mazmuny – poeziia. Múmkin, men aqyndyq áserimmen aityp otyrǵan shyǵarmyn. Aspanyna qaradym... Astaryna úńildim. Kózimmen qarap otyryp, kóńilimmen kórdim...
Aiaǵynda, «Sý astyndaǵy qyzyl buqanyń ókirgenin...» estimeisiz, kórmeisiz de... Qaita, qasqyrǵa ainalyp ulyǵanyn sezinesiz. Sezinesiz de kókbóri-tektes júregińizdiń qaqpanǵa túskendei týlap jatqanyn baiqaisyz.
Mine, «Ákege qońyraý shalý...» Balańdy qasqyrsha tárbielep alyp, ony it-tirlikke ikemdep, baýyrmal, meiirimdi de aqyldy bala bol – dep aitý da aqymaqtyq shyǵar, bálkim. Bul jerden kinálini izdep áýre bolmańyz. Ózimizdiń ótkenimizge oi jibereiik, kóz jibereiik... táýelsizdik alǵannan keiingi ómirimizdi Erkinniń taǵdyry – dep tápsirleiik... sonda kinálini emes, rejiserdiń astarly suraǵynyń jaýabyn tabasyz...
Qosh, ákeńizge qońyraý shalýdy umytpańyz!
Baqyt Bedelhan
Aqyn, Halyqaralyq Alash syilyǵynyń iegeri
.jpg)