"سۋ استىنداعى قىزىل بۇقا..."

«سۋ استىنداعى قىزىل بۇقانىڭ ٶكٸرگەنٸن ەشكٸم ەستٸمەيدٸ. سوندىقتان, ٸشٸڭدەگٸنٸ اقتار, ايت... ەيتپەسە, كٸم تٷسٸنٸپ جاتىر دەيسٸڭ, سەنٸ?! »

جٷيكەمٸزدٸ جۇقارتىپ, جٷرەگٸمٸزدٸ اۋىرتىپ, تەۋەلسٸزدٸك العالى تالاي فيلمدەردٸ كٶرٸپ جٷرمٸز عوي. سىيىقسىز سەرييالدار تۋرالى سٶزٸم جوق, جاقسىسى بولىپ جاتسا, جازىعى جوق كٶرەرمەننٸڭ جان ازىعى بولسىن.

مەن - كينوتانۋشى نە كينوسىنشى ەمەسپٸن. جەي, كٶرەرمەنمٸن. بٸراق, قازاق رۋحانيياتى ٷشٸن قابىرعامنىڭ استى قارا تاستاي قاتىپ, كەيدە تامىرداي جٸبٸپ تۇراتىنى بار. بارلىق فيلمدەردٸڭ استى-ٷستٸنە شىعىپ, جال-قۇيرىعىن سىيپالاپ, تٸسٸن ساناۋدان اۋلاقپىن. تەك, ايتقىم كەلگەنٸ -  شٷيدە تۇسىمداعى ۇيىپ قالعان قاندى قوزعاپ, ۇيىقتاپ قالعان ويلارىمدى وياتقان فيلم تۋرالى. ول – سەرٸك اپىرىموۆتىڭ «ەكەگە قوڭىراۋ شالۋ» فيلمٸ.

العاشقى كادر. تەلەفون تۇتقاسىن كٶتەرٸپ ەلدەكٸممەن اۋىر, زٸلدٸ, كٸرپٸك قاقپاي قاسقىركٶزدەنە سٶيلەسٸپ تۇرعان 24-25 تەردەگٸ جاس جٸگٸت. "كرۋپنىي پلاندا" كٶزٸ عانا.  ونىڭ كەكتٸ دە ىزا مەن قىجىلعا تولى سۇستى كٶزدەرٸ بٸردەن جٷرەگٸڭە قادالعان كٷيٸ قالىپ كەتەدٸ. ەرٸ قاراي شەرلٸ شەگٸنٸس...

باس كەيٸپكەر – ارمانى بۇلدىر, تاعدىرى تۇلدىر, بۋلىعىپ سٶيلەپ ساندىراق ويدان ارىلا المايتىن بالا. اتى - ەركٸن.  نەگە ونىڭ اتى ەركٸن? ونى وقيعانىڭ استىڭعى اعىسىنان سەزٸنەسٸڭ. يە, استارىنان...

ەكەنٸڭ دە شەشەنٸڭ دە مەيٸرٸمٸنەن شەت قالعان شەمەن-بالا... التى-جەتٸ جاسار بالا - قاقپاي مەن قۇقايدىڭ قۇرىعىندا... بۇعاناسى قاتپاي جاتىپ توز-توزى شىققان سۇرقاي اۋىلدىڭ سۇرىقسىز ٷيٸنٸڭ اۋىر جۇمىسىنىڭ بەرٸ مويىنىندا. مەكتەپكە بارۋعا دا «ميى تولىق جەتٸلمەگەن» دەگەن كٸنەراتى بار. بٸراق شىنتۋايتىندا ونداي دا ەمەس. جاسقانشاقتىق, جالتاقتىق ونى توماعا-تۇيىق قىلىپ تاستاعان.تۇتىعىپ سٶيلەپ, جاۋاپ بەرەدٸ. بٸراق, تۇتانىپ, ويىن ايتا المايدى. بەلكٸم, ايتقىسى كەلمەيدٸ.

سونىمەن, ەكە-شەشەسٸ بەتٸنەن قاقپاي ٶسٸرگەن ەركٸننٸڭ  تۋعان اعاسى بالىققا بارامىن  دەپ سۋعا كەتٸپ ٶلەدٸ.  ەرلٸ-زايىپتى ەكەۋدٸڭ ورتاسىندا ەركٸن جالعىز قالادى. بۇل – قۇدايدىڭ سىناعى ەدٸ...

 ونسىز دا ەڭسەسٸ تٷسكەن اۋىلدا ەس جييا الماعان شاڭىراق شايقالادى. ەكەسٸ اراققا سالىنىپ, شەشەسٸ ٷيگە قونباي كەتكەندە دە ەركٸن بۋلىعىپ جٷرەدٸ. شەشەسٸنٸڭ بٶتەن ەركەكپەن كەزدەسٸپ, سونىڭ ەتەگٸنەنەن ۇستاعالى جٷرگەنٸن  كٶرٸپ, ەكەسٸن ايايدى. ەكەسٸنٸڭ ەلسٸزدٸگٸن كٶرٸپ, شەشەسٸن دە جاماندىققا قيعىسى كەلمەيدٸ. نەگە بۇلاي? – دەپ ويلاۋعا ٶرەسٸ جەتپەي, ٷنسٸز جىلايدى... قايتەدٸ, ەندٸ?  جالعىز قالىپ, ٷرەيگە بوي الدىرعاندا رەمەتلٸك بولعان  اعاسىنىڭ بٶلمەسٸنە بارىپ جۇبانىش ٸزدەگٸسٸ كەلەدٸ.

اقىرى شەشەسٸ بەرٸن تاستاپ, ەلگٸ بٸر كٶك ەتٸكتٸنٸڭ ەتەگٸنەن ۇستاپ كەتٸپ قالادى.

كٶز الدىڭدا ەركٸن ەكەسٸنٸڭ قاتىگەزدەۋ تاعدىرىنىڭ تارعىل جولىنا تٷسٸپ الىپ, تارىمستانا ەرجەتٸپ كەلەدٸ. 12-13 شاماسىندا...

باياعىداي تٷن جارىمدا تٶسەگٸن بىلعاپ الىپ, تاڭعا ۇيىقتاماي ۇياتىن كەمٸستٸگٸنە بالاپ وتىرمايدى.  باياعىداي كەمٸستٸگٸ ٷشٸن قارا جۇمىسقا كٷنٸ-تٷنٸ جەگٸلمەي, ەكەنٸڭ بولىمسىز عانا قامقورلىعىنىڭ ارقاسىندا ۋاقتىلى مەكتەبٸنە بارادى. 

بۇزىلعان, قيراعان ٷيلەردٸڭ ارعى جاعىنداعى تۇڭعيىق تەرەڭ شۇڭقىرعا-ورعا بارىپ, ٶزٸ عانا تٷسٸنەتٸن ەلەممەن ٷنسٸز وتىرىپ تٸلدەسەدٸ. اندا-ساندا اۋىلدىڭ ەڭ بيٸك تٶبەسٸنە شىعىپ اسپانعا قارايدى. ول, بٸراق, سەنٸ ٶز ويىنا تارتىپ, جەتەلەمەيدٸ. كەرٸسٸنشە, سەنٸ ٶز ەلەمٸڭمەن جولىقتىرادى...

ەكەسٸ ٶمٸردٸڭ قاتىگەزدٸگٸنە قارسى تۇرا الماي, تەڭسەلگەندە قاسىنا سٷيەۋ بولىپ, كەي تۇستارىندا سٶزسٸز-اق, ازۋىن كٶرسەتٸپ قويادى. تاعى-مٸنەزدٸڭ تولعاعى جەتە باستايدى...

جۇرتتا قالعان ٷيلەردٸڭ كٸرپٸشٸن بۇزىپ الىپ جاتىپ, باسىنا كٸرپٸش قۇلاپ, قان جۋعان باسىمەن مەدپۋنككە بارىپ كەزەك كٷتٸپ تۇرعاندا دا اۋىل جۇرتىنىڭ قاتىگەزدٸگٸنە ٷيرەنگەن بٶلتٸرٸك-مٸنەزدٸ تاعى كٶرەسٸڭ.

شالا ماس ەكە بالامەن وڭاشادا بٸردەڭەلەردٸ مٸڭگٸرلەپ سۇراي باستاعاندا «مەن الماتىعا بارعىم كەلەدٸ...   ارمانىم دەتدوم...» دەيتٸنٸ بار ەدٸ...  يە, ارمانى...

تەك فيلمنٸڭ سوڭىندا باستاپقىداعى كادر... «اللو... كٸم بار ٷيدە? ەكەڭ بار ما?.. ەكەڭە تەلەفون تۇتقاسىن بەرشٸ?...» دەگەن قاتقىلداۋ, قاتىگەزدەۋ ٷن. قاسقىركٶزدەنگەن قاتال ۇل. قاتال تٸرلٸكتٸڭ يلەۋٸندە جٷرٸپ, ەبدەن پٸسٸپ, ەككٸ بولعان ەلگٸ بالا – ەركٸن...

بالا – ەركٸننٸڭ ەشكٸمگە قاجەتٸ جوق بوپ جٷرەتٸن ەلەۋسٸز تاعدىرى مەن  جاسٶسپٸرٸم – ەركٸننٸڭ «الماتىعا بارام... دەتدومعا... وقىعىم كەلەدٸ...» دەگەن ارمانى, ادامدى ويلاندىرماي قويمايدى.  جٸگٸت – ەركٸننٸڭ  قاسقىرعا اينالعان كٶزٸ باسقا, ٶزٸ باسقا ەڭگٸمە ايتىپ تۇر... سٶزٸ - حەل سۇراسقان ادامنىڭ سالقىن ەڭگٸمەسٸ. كٶزٸ – مەنٸڭ جازىعىم قانشا ەدٸ? مەن ەركٸن ەدٸم عوي... مەنٸ مۇنداي قاتىگەزدٸككە نەگە ٷيرەتتٸڭدەر, ادامدار? – دەگەن جان-داۋىسىنىڭ ىزعارلى ٷنٸ تۇر...  تالاي نەرسەنٸ تەپسٸرلەپ تٸزٸپ ايتۋعا بولادى. وداندا, ونى سٸزدەر دە ايتىڭىزدار, قادٸرلٸ كٶزٸقاراقتى كٶرەرمەن...

فيلمدٸ كٶرٸپ وتىرىپ, جٷمەكەندەي جۇمباق اقىننىڭ ويشىل دا تەرەڭ ٶلەڭٸن وقىعانداي بولدىم. يە, كەدٸمگٸ ٶلەڭ. فورماسى كينوعا ۇقساس بولعانمەن, مازمۇنى – پوەزييا. مٷمكٸن, مەن اقىندىق ەسەرٸممەن ايتىپ وتىرعان شىعارمىن. اسپانىنا قارادىم... استارىنا ٷڭٸلدٸم. كٶزٸممەن قاراپ وتىرىپ, كٶڭٸلٸممەن كٶردٸم...

اياعىندا,  «سۋ استىنداعى قىزىل بۇقانىڭ ٶكٸرگەنٸن...»  ەستٸمەيسٸز, كٶرمەيسٸز دە...  قايتا, قاسقىرعا اينالىپ ۇلىعانىن سەزٸنەسٸز. سەزٸنەسٸز دە كٶكبٶرٸ-تەكتەس جٷرەگٸڭٸزدٸڭ  قاقپانعا تٷسكەندەي تۋلاپ جاتقانىن بايقايسىز.

مٸنە, «ەكەگە قوڭىراۋ شالۋ...» بالاڭدى قاسقىرشا تەربيەلەپ الىپ, ونى يت-تٸرلٸككە يكەمدەپ, باۋىرمال, مەيٸرٸمدٸ دە اقىلدى بالا بول – دەپ ايتۋ دا اقىماقتىق شىعار, بەلكٸم.  بۇل جەردەن كٸنەلٸنٸ ٸزدەپ ەۋرە بولماڭىز. ٶزٸمٸزدٸڭ ٶتكەنٸمٸزگە وي جٸبەرەيٸك, كٶز جٸبەرەيٸك... تەۋەلسٸزدٸك العاننان كەيٸنگٸ ٶمٸرٸمٸزدٸ ەركٸننٸڭ تاعدىرى – دەپ تەپسٸرلەيٸك... سوندا كٸنەلٸنٸ ەمەس, رەجيسەردٸڭ استارلى سۇراعىنىڭ جاۋابىن تاباسىز...

قوش, ەكەڭٸزگە قوڭىراۋ شالۋدى ۇمىتپاڭىز!

باقىت بەدەلحان

اقىن, حالىقارالىق الاش سىيلىعىنىڭ يەگەرٸ