Aýrýdyń jaqsysy joq ekeni belgili. Alaida, zaqymdanǵan aǵzany syzdatyp, birneshe jyldarǵa sozylǵan sozylmaly dertter naýqastardyń janyna eselep batatyny anyq. Mine, osy sozylmaly aýrýdan naýqastardy aiyqtyrý úshin tuńǵysh Prezident óziniń joldaýynda Úkimetke tapsyrma bergen-di. Sol boiynsha Densaýlyq saqtaý ministrliginiń bastamasymen birneshe vedomstvo basshysy arnaiy baǵdarlma ázirlegen bolatyn. Ol – «Sozylmaly aýrýlardy basqarý» baǵdarlamasy dep atalady.
Bul týraly jaqynda Úkimet otyrysynda Densaýlyq saqtaý ministri Eljan Birtanov óz baiandamasynda aitty. Onda keltirilgen málimetter "Ult portalynyń" oqyrmandary úshin de mańyzdy bolǵandyqtan aitylǵan máselelerdi taldap jetkizýge tyrystyq.
Ministr Eljan Birtanovtyń aitýynsha, bul baǵdarlama aýrýdyń únemi baqylaýda bolyp, óz aýrýyn belsendi basqarýǵa kómektesedi. Iaǵni, derttiń asqynýyna jol bermeý. Sonymen qatar emhana men naýqas arasynda áleýmettik kelisim jasaýǵa jáne mobildik qosymshalardy qoldanýǵa múmkindik beredi. Bul degenińiz sozylmaly dertke ushyraǵan syrqattyń aýrýy táýliktiń kez kelgen ýaqytynda janyna batsa, emhanaǵa baryp qaralýǵa nemese emdeýshi dárigerdi úiine shaqyrýǵa qol jetkizedi. Jáne bul jerde qalta telefony arqyly-aq habarlasyp, bolmasa jái ǵana habarlama jiberip dáriger kómegine júgine alady.
Jalpy elimizde aýrýlardy basqarý baǵdarlamasy 2013 jyldan bastap úsh nozologiia boiynsha: arterialyq gipertenziia, qant diabeti, júrektiń sozylmaly jetispeýshiligi boiynsha engizilgen. Bul sanattaǵy aýrýlar bazasy sol 2013 jyldan bastap jinaqtalýda eken. Máselen, 2018 jyldyń qorytyndysy boiynsha baǵdarlamaǵa sáikes 220 myńnan astam aýrý tirkelgen. «Bul dispanserlik esepte turǵan aýrýlardyń 17%-yn quraidy. Al, 2020 jyldyń sońyna qarai osy sanattaǵy naýqastardyń 50% paiyzyn baǵdarlamamen qamtý josparlanǵan» - dedi, E. Birtanov.
Árine, bul jerde alys aýyldarda internettiń jumys istemeýi, aýyl dárigerleriniń kompiýterdi durys igermeýi, mamandardyń jetispeýi siiaqty birneshe kedergiler baǵdarlamany jedel júzege asyrýǵa qolbailaý bolyp turǵany anyq. Muny Densaýlyq saqtaý ministri E.Birtanov moiyndai otyryp, bul kemshilikti joiý jónindegi josparlarymen de bólisti. Onyń aitýynsha, Elbasynyń tapsyrmasy boiynsha aýrýlardy basqarý baǵdarlamasyn engizgen mamandardy yntalandyrý maqsatynda 2019 jyldyń basynan 36 000 ýchaskelik meditsina qyzmetkerleriniń jalaqysyn kezeń-kezeńmen 20% ulǵaitý josparlanyp, oǵan biýdjetten 5,3 milliard teńge bólý qarastyrylǵan. Osy maqsatta baǵdarlamaǵa sáikes meditsina qyzmetkerlerin oqytý jospary qurylyp, 12 648 maman oqytylǵan. Olardy sońǵy jyldary meditsinalyq joǵary oqý ornynyń sońǵy kýrysynda bir semestirlik pán retinde oqytyp, sertifikattaryn berýde. Al, qyzmet etip júrgen mamandardy kýrsqa shaqyryp, qosymsha oqytýda.
Ókinishke orai, keibir óńirlerde baǵdarlamany oqytý boiynsha oblys aýdan basshylarynyń belsendilik tanytpai otyrǵany baiqalady. Mysaly, Jambyl (23%), Soltústik Qazaqstan (25%), Qyzylorda (26%) oblystarynda jospardan 30% tómen maman oqytylǵan. Sondyqtan da E.Birtanov osy másele boiyesha sońǵy sózin ákimderge arnady.
«Qurmetti ákimder, bul baǵdarlamany sapaly engizýge asa kóńil bólý qajet. Ol infarkt, insýlt sanyn tómendetýge, statsionarlyq emdeýge shyǵyndardy azaitýǵa jáne óńirlerde jalpy ólim kórsetkishin tómendetýge múmkindik beredi», deidi ministr Birtanov baiandamasynda.
Halyqaralyq «Jas-Ai» meditsinalyq ortalyǵy da bul baǵdarlamaǵa úles qosý úshin naqty jospar jasaǵan. Ol boiynsha sozylmaly aýrýǵa ushyraǵan naýqastarmen bailanys ornatyp, olardy syrqattary asqynbai turyp emge shaqyrady. Únemi psihologiialyq jáne dárigerlik keńes berip otyrady. Jalpy ine terepiiasy sozylmaly aýrýlardyń asqynýyna jol bermeidi. Eger ine emin asqyndyrmai ýaqtyly alsa, zaqymdanǵan aǵzanyń jandanyp, jasarýyna jol ashady.
Nurbolat Abaiuly,
jýrnalist
