Til men oidyń birtutas ekendigin ǵylym áldeqashan dáleldep qoiǵan. Adam balasynyń neni qalai oilaityny, qandai dárejede paiymdaityny onyń árbir sózi arqyly aiqyndalmaq. Sondyqtan da, qazaq balasynyń kimdi bolsa da biraýyz sózinen tanyp-bilýiniń ózinde tereń mán bar. Belgili bir tulǵanyń qanshalyqty aqyldy nemese oisyz pende ekendigin eń aldymen onyń aýzyndaǵy sózi anyqtap beredi. Jai ádettegi bir suhbattasýdyń ózinde kóńilge qonymdy, jadyńda saqtalar, «shynymen de solai eken-aý» degizer oily sóz aita bilgen adamdy aqyldyń keni dep tanýǵa bolatyn siiaqty.
Qazirgi tańda sózdiń qadirine jetýdi, qazaq tiliniń tazalyǵyn saqtaýdy nazardan tys qaldyryp júrgendeimiz. Birqatar jurttyń qazaqsha sóilegenine razy bolamyz da, tildi ońdy-soldy qoiyrtpaqtaýyna keide keshirimmen qarai salamyz. Túptep kelgende, tildi shubarlaý ony bilmeýden de qaterli. Búgingi kúni jahandaný degendi alǵa tartqan iri derjavalar óz saiasattary men dástúrlerin sóz saptaýlarymen, túrli ataýlarymen qosa qajymai-talmai tyqpalap jatyr. Mundai jaǵdaida biz jerdiń bútindigi úshin shekaramyzdy qalai kúzetsek, ana tilimizdiń tazalyǵyna da dál solai qyraǵylyq tanytýymyz kerek. Ásirese, balalardy balabaqshadan, mektepten bastap eń aldymen, óz ana tiliniń qaimaǵyn buzbai taza sóileýlerine baýlýdyń mańyzy aitarlyqtai. Qazirgi kúni JOO qazaq toptarynda bilim alyp jatqan stýdentter, qazaq mektebinde oqityn, táýelsizdik jyldarynda dúniege kelgen jastar men jasóspirimder sabaqtan tys ýaqytta ózara oryssha sóilesedi. Taiaý bolashaqta ana tilimizden múlde kóz jazyp qalýymyzǵa osynyń ózi jetip jatyr. Endi, osy keleńsizdik az bolǵandai elimizdiń resmi organdary «úshtuǵyrly til» degendi jeleý etip, «Álem tarihy» sekildi keibir pánderdi qazaq mektepteriniń ózinde oryssha oqytpaq. Eger, bizdiń urpaq álem elderine Reseidiń terezesinen qarap, dúniejúzinen tek oryssha málimet alatyn bolsa, onda tildiń de, eldiń de bolashaǵy joq degen sóz.
Onsyz da álem tutasýǵa bet alǵan búgingi kúni ǵylym men tehnologiianyń jetildirile túsýine orai tyń jańalyqtar kóp ashylyp, ómirge dendep enip jatyr. Sonymen birge, jańa ataýlar, shet tilindegi túrli sózder de tilimizge entelei enip jatqanda ana tilimizdiń tazalyǵyna burynǵydan da saq ári asa jaýapty bolýymyz talap etilip otyr. Ol úshin «taý qoparyp, tas úgitýdiń» qajeti shamaly. Eń bastysy, árbir qandasymyz shet tilinen engen ataýlardyń qazaqsha balamasyn bilip, sony turaqty qoldansa da jetip jatyr. Eshbir qajettiligi joq jerge shet tiliniń terminderin tyqpalamasaq, tilimizdiń shubarlanbaýyna sonyń ózi bizdiń qosqan qomaqty úlesimiz bolar edi. Qazaq tiliniń ózge tildermen salystyrǵanda sózdik qorynyń óte bai ekendigin myna bir mysaldan-aq kórýge bolady. Aitalyq, biz tabynatyn orys tilindegi «golovnyi mozg», «nosovoe mozg», «spinoia mozg», «kostovoi mozg» degen sózderdi qazaqtar eshqashan bir ǵana «mi» sózimen qosaqtap, jutatpaidy. Kerisinshe, «mi», «murynboq», «julyn», «jilik maiy» dep jeke-jeke óz ataýlarymen ataidy. Ár zatty tek óz ataýymen ǵana ataityn qazaq tiliniń qazynasy óte bai ekendigine kóz jetkizetin dálel de, mysal da jetkilikti. Onyń ózi jeke bir taqyrypqa arqaý bolatyn áńgime. Mundai bai tildi murtyn buzbai taza saqtaýǵa tolyq múmkindigimiz bar degendi ǵana erekshe atap kórsetkimiz keledi. Bastysy, qoǵam ómirine jańadan enip jatqan ǵylymi-tehnikalyq túrli ataýlardyń qalai atalyp, jazylýy kerek ekenin terminkomdaǵylar der kezinde kópke jedel jariialap, BAQ arqyly dereý sanaǵa sińirip, qalyptastyryp otyrsaq, til tazalyǵyna qosqan eleýli úlesimiz sol bolar edi.
Belgili bir eldiń ana tiliniń shubarlanýy sol ulttyń tarih sahnasynan joiylýynyń belgisi ekendigi ǵylymi túrde dáleldengen qaǵida. Tildi taza saqtaýdyń, onyń máńgilik ómir súrýiniń basty tetiginiń ózi ainalyp kelgende, memlekettiń ulttyq saiasatyna kelip tireledi. Ǵylym, tehnika, meditsina salasynyń barlyq ataýlaryn qytaishalap alǵan hanzýlar búgingi kúni álem órkenietinen artta qalyp qoiǵan joq. Kerisinshe, qaryshtap damyp keledi. Olardyń ulttyq tilin qaptaǵan dialektilerden aryltyp «pýtýń-hýa» etip birtutastandyrýy, kóneden kele jatqan «hanjy» atalatyn tańbaly jazýlaryn saqtaýlary – jahandanýdyń qandai nópirine bolsyn, tótep beretindei múmkindik týdyryp otyr. Al, bizdiń túrki tildes tatar baýyrlarymyzdyń jaryqqa shyǵaryp otyrǵan gazet-jýrnaldaryn oqyp, telearnasyna qulaq túrip kórińiz. Eki sóziniń biri oryssha. Ony oqyǵan, kórgen túrki tilderinen múldem beihabar kez-kelgen orys esh tárjimasyz-aq túsinerliktei. Tilge degen áý bastaǵy nemquraidylyqtyń sońy aqyry, ony joǵaltýǵa, aýyr qasiretke ákelip tireitindiginiń bir mysaly osy bolsa kerek. Negizi, ár ult ókili óz ana tiliniń qadirin bilip, taza sóileýge, qandas baýyrlar ózara ana tilinde ǵana qarym-qatynas jasaýǵa mashyqtansa, bul degenińiz asa kóp qarjy-qarajat talap etpeitin, qyrýar kúsh pen eńbekke májbúrlemeitin op-ońai-aq dúnie. Jalpy, til men mádeniettiń adam balasynyń ómir súrý filosofiiasy ekendigi barshaǵa málim. Árbir ult úshin tabynyp-siynýǵa turarlyq asa qasterli alty túrli dúnie bar:
Birinshisi, jany men tániniń qaýipsizdigin saqtaityn eli men jeri; ekinshisi, ómir súrý úshin kúndelikti qoldanatyn azyq-túligi. Biz úshin bul ata kásibimiz tórt túlik malymyz bolyp keldi, áli de solai. Úshinshisi, bizdi ózge ulttardan aiyrýǵa bolatyn, qaitalanbas ereksheligimiz – ana tilimiz ben ulttyq mádenietimiz. Kez-kelgen ultty jaýlaǵan otarshylar sol eldi ana tilinen aiyrýǵa tyrysady. Jazba muralaryn órteidi, tarihi eskertkishterin qiratady; Tórtinshisi, imandylyq murattary men aǵartýshylyq tetikteri. Munyń túp negizi – dástúrli dini senim-nanymynda. Besinshisi, eldiń kúsh-qýatynyń kepili bolatyn ulttyq birliginde. Altynshysy, joǵaryda atalǵandardyń barlyǵyn tutastyryp, saqtaityn memlekettik jáne úkimettik bilik.
Táýelsizdiktiń 25 jylynda birqatar joǵymyzdy túgendep, irgemizdi bekitkenimizben joǵaltyp jatqandarymyz da barshylyq. Eń ókinishtisi, ana tilimizge memlekettik mártebe bere tura óz tuǵyryna qondyra almai kele jatqandyǵymyz. Aǵylshyn tilin jetik bilsek, orys tilin tastamasaq ushpaqqa jetetindei-aq jelpinip júrmiz. Jat jurtqa tabynýdyń saldarynan biz shyn máninde, qazaqy qadir-qasietimizdi, bai tilimizdi, ómirsheń ári qaitalanbas dástúrli mádenietimizdi joǵaltyp baramyz. Ózgelerdiń kózdegen maqsattarynyń ózi tilimiz ben mádenietimizden aiyra otyryp, ózderiniń yqpalyn arttyrý bolsa kerek.
Álem tarihynda búginge deiin bótenniń mádenietimen alǵa shyqqan bir de ult joq. Belgili bir ulttyń halyq retinde saqtalýynyń ózi onyń ózgeden tili, dástúri, mádenieti arqyly dara derbes turýynda ǵana. Al, bótenmen bylǵanyp, oǵan midai aralasyp, qoiyrtpaqtalyp ketse, sharýasy bitti dei berińiz. Bul álemde qalyptasqan shynaiy jaǵdai. Bóten jurttyń tilin qabyldaǵan ult aǵzasyna donordyń búiregin be nemese ózge bir dene múshesin almastyryp salǵan múgedek adam sekildi. Ondai jandar únemi em alyp, ekpe egip otyrmasa, ómir súre almaityny belgili ǵoi. Olai bolsa, tilimiz ben mádenietimizdi saqtaýdy eń qarapaiym qadamdardan bastaýymyz kerek. Qazaq tiliniń ádebi normasy men stilin buzýshylardyń qatarynda BAQ qyzmetkerleri biz ózimiz turmyz. Gazet-jýrnal jýrnalisteri bul turǵydan kelgende, imantarazdaý. Al, televiziia jýrnalisterine daýa bolmai tur. «Qylmysker temir torǵa toǵytyldy», «Jarylys nátijesinde bes adam dereý ólip ketti» degen dúbára sózder telejýrnalisterdiń enshisinde. Negizi, sýǵa toǵytýshy edi. Keiin qoi toǵytý degen naýqan paida bolǵan. Endeshe, toǵytý úshin «temir toryń» suiyq zat bolýy kerek emes pe? Orys tilinen jolma-jol aýdarylǵan «nátijesinde» sózin jaǵymsyz maǵynada almastyratyn «kesirinen», «saldarynan» deitin sózder daiar turǵanda sirespe tárjimaǵa jabysyp qalýdyń esh jóni joq. Ana joly bir telearna «sýyq soǵys» dep uryp jatyr. Eger, ádebi basylymdardy oqityn, zerdesi bar redaktor bolsa, burynnan qalyptasqan «qyrǵi-qabaq soǵys» degen tamasha ataýdy maiyn tamyzyp jazar edi ǵoi. Osy ispetti kóptegen qyńyr-qisyq, qotyr-myljyń sóz-sóilemder qazaq tiliniń tunyq aidynyn lailap bitirdi.
Tabiǵatpen etene jaqyn aralasyp, keń baitaq dalany mekendegen qazaq sekildi ult pen bir saidyń boiynda ný ormanda paida bolǵan halyqtardyń sóileý ǵana emes oilaý júiesinde de eleýli aiyrmashylyqtar bolady. Belgili bir ideiany biz ártúrli baǵytpen jetkize alamyz, astarlap, beinelep, tuspaldap degendei. Al, sóileý jaǵynan kelgende, qazaqtan asqan sheshen de sheber ult joq. Qazaq jyr-dastandarynyń qanshalyqty tereń mán-mazmunǵa negizdeletinin munda dáleldep jatýdyń ózi artyq dep bilemin. Qazaqtyń biraýyz maqal-máteliniń, qysqa da nusqa qanatty sóziniń ózi Batys oishyldarynyń birneshe tom týyndylarynda aitylǵan ǵahliiasyna tatityn tustary bar. Qazaq maqaldarynyń kóńilge qonymdylyǵy, umytylmai este saqtalatyndyǵy, dálme dál, utqyr bolyp keletindigi bizdiń tilimizdiń qanshalyqty shuraily ekendigin dáleldeidi.
Biz qazaq tilin túzep, óz mártebesin ielendirýimiz úshin aldymen, buqaralyq psihologiiany jónge keltirýimiz kerek. Resei otarshylary jaýlap alǵan kezden bastap biz ulttyq oilaý ereksheligimizden aiyryla bastadyq. Handyq dáýirde, tipti, odan da buryn qazaq qoǵamynda dala demokratiiasy boldy. Túrmesiz, sotsyz, politseisiz mamyrajai beibit qoǵam qura bildik. Jer qaiysqan qoi men myńǵyrylǵan jylqy aidaǵan qazaqta materialdyq muqtajdyq bolǵan joq. Bai men kedeige bólingen taptyq kúres te atymen bolmady. Qazaqtyń tentegi men sotqarynyń ózi bi-sheshender aitqan biraýyz sózge toqtaityn aqyldy edi. Sóz qadirin qazaqtai bilgen halyq álemde sanaýly shyǵar, sirá! Ol tusta shynymen de, qazaq qoǵamynyń rýhani sanasy óte joǵary deńgeide bolǵanyn tarih betterindegi derekterden anyq ańǵarýǵa bolady. Qysqasy, tarihi sana oianyp, azattyq ideiasy qalyptaspaiynsha tildiń de taǵdyry óz jónimen sheshim tabýy neǵaibyl.
Búgingi tańda biz ǵana emes, jalpy adamzattyń oilaý júiesi azǵyndyqqa qarai quldilap, anaiylyqqa beiimdelip barady. Álemde adam aitsa nanǵysyz úreili qylmystar jasalyp jatyr. Onyń neshe atasy Internet arqyly keńinen tarap, jas urpaqtyń sanasyn ýlap barady. Oǵan qarsy jasalatyn basty tosqaýyldyń ózi ainalyp kelgende, ana tilimizdegi qundy ádebi muralarymyzdy igerý, jastardy ejelgi jáne qazirgi ádebietimizdiń ozyq úlgilermen tárbieleý bolmaq. Ol úshin jastardy óz ultynyń bolmysymen tárbieleitin, ana tilimen sýsyndatatyn memlekettik júieli saiasat kerek. Biraq, til saiasatyn ushy-qiyrsyz ótip jatatyn jiyndar, til janashyrlarynyń joǵary jaqqa mezgil saiyn joldaityn ashyq hattarymen belgilei almaimyz. Onymen is bitpesi anyq.
Qazaq tiliniń aqy iesi ainalyp kelgende, til mamandary men til bilimi salasynyń ǵalymdary. Olardyń artynda ózderi oqytyp, tárbielegen qazaq tili men ádebietiniń muǵalimderi degen iri kúsh tur. Eń aldymen, sol kúshke jatatyn mamandar sapaly daiyndalýǵa tiis. Olardyń izin basqan jýrnalister qaýymy degen taǵy bir zor kúsh ieleri bar. BAQ túrleriniń barlyq qurylymdary solardyń qolynda. Gazet-jýrnal, televiziia, FM radiolar, baspasóz hatshylary, PR-menedjerler, keńse isin júrgizýshiler, aýdarmashylar, diplomattar, filosoftar, mádeniettanýshylar, ónertanýshylar, jazýshylar, sahna men ekran óneriniń qairatkerleri ártister, synshylar, saiasattanýshylar sekildi san myńdaǵan qandastarymyz óz ana tilin kózdiń qarashyǵyndai saqtaýǵa qabiletsiz deýge bola ma?! Osynshama kúshimiz ben múmkindigimiz bola tura táýelsizdiktiń shirek ǵasyrlyq merziminde tym quryǵanda jarymjan jarnamalar men dúbára aýdarmadan qutyla almai-aq qoidyq. Kóshe tolǵan «Biz ashyldyq» degendei kúlki týdyratyn jarnama esti tandyrsa, ár mekemeniń esiginiń tutqasyn ustai alsańyz «Ózińe», «Ózińnen» degen byldyr-batpaq sóz óńmenińnen ótedi. Qazaqta «ary-beri», «tart-iter» degen kóńilge qonatyn ádemi sózder jyrtylyp aiyrylatyn edi ǵoi. Jas jýrnalisterimiz ulttyq ádebietimizdiń injý-marjandaryn oqysa tilderi túzeler edi. Qazaqtyń eń keń taraǵan bir maqalyn jiyrma jyl boiy aityp-jazyp uqtyra almadyq. Bári kelisip alǵandai-aq «bylai tartsań arba synady, bylai tartsań ógiz óledi» dep bura sóilep turady. Durysy, «ary tartsań arba synady, beri tartsań ógiz óledi» dep úndestigimen úilesim tapqan tamasha bir qanatty sóz. Aita almasaq nesine qoldanyp, kieli sózdiń qutyn qashyramyz?
Qazir halyq arasyndaǵy yqpaly asa zor jandar shoý-biznes ókilderi men ázil-syqaq teatr ártisteri bolyp otyr. Sahna men toidaǵy asabalyq «ónerlerin» midai aralastyryp jibergen, onysyn esh daiyndyqsyz sahnaǵa súirep ákelip, kórermenge esh uialmastan usynatyn osy saiqymazaqtar da tildi shubarlaýdyń, qorlaýdyń neshe atasyn kórsetip júr. Sahnaǵa esh qysylmai-qymtyrylmai «bettiń aryn beldeýge túiip» shyǵa kelip, oilaryna ne kelse, sony aitýdy bekzat ónerdi qorlaý demeske ózge lajy joq. Eki sóziniń biri oryssha, qazaqshasynyń ózi turpaiy bolyp keletin ázil-syqaq teatrlardyń kóbeigeni sonshalyq, sońǵy kezde attarynyń ózi adam jańyldyratyn boldy. Óner oshaǵynyń ataýynyń ózi «Bazar joq» degendei qulaqqa túrpidei tietin tym turpaiy bolǵanyn buryn-sońdy estimesek, endi, kúnde kórip, máre-sáre bolatyn jaǵdaiǵa jettik. Biz qazaqsha bilmeitinderden buryn qazaqtildilerdiń arasyndaǵy til buzýshylyqty jónge salýdy da esten shyǵarmaýǵa tiispiz degen turǵydan munyń bárin sóz ettik. Endi, qazaq tiliniń memlekettik mártebesin tolyqtai qamtamasyz etý, óz tuǵyryna qondyrý sekildi óte ózekti máselege qatysty keibir oilarymyzdy ortaǵa salaiyq.
Ultymyzdyń rýhani-tarihi murasy ári baiyrǵy jurttyń qazirgi kúnge deiin qarym-qatynas quraly retinde qazaq tiline Konstitýtsiia arqyly memlekettik til mártebesi berilgen. Ata-babadan asyl mura bolyp qalǵan ana tilimiz bizdiń ǵana emes jalpyadamzattyq rýhani mádeniettiń ajyramas bóligi jáne asyl qundylyqtarynyń biri. Onsegiz myń ǵalamda til ataýly kóp. Milliondaǵan, tipti, milliard adam sóileitin iri tildermen qatar sanaýly jandar ǵana ózara qatynas jasaityn taipalyq deńgeide qoldanylatyndary da bar. Alaida, másele tildiń úlken-kishiliginde emes, ár til adam balasy úshin ózinshe qundy. Ár tildiń artynda adamzat mádenieti, tarihy, óneri, án-jyry, aýyz ádebieti, aqyl-oiy, erkindigi sekildi qundylyqtary bar. Álemdegi myńdaǵan tildiń bir bólshegi ári eleýli ókili árine, bizdiń qazaq tilimiz.
Zertteýlerge qaraǵanda, búgingi kúni álemde ár 14 ai saiyn bir til joiylady eken. Tildiń ólýi búkil bir mádeniettiń, turmystyq salt-sananyń qurdymǵa ketýi degen sóz. Árbir eldiń memlekettik saiasatyndaǵy ana tiliniń, ulttyq mádenietiniń orny erekshe. Sebebi, adamzat mádenietiniń ózi belgili bir memlekettiń eń negizgi saiasatyn, resmi kózqarasyn, ulttyq pozitsiiasyn onyń óz tiline degen qurmetine qarap tanidy. Sondyqtan da, el basqarǵan tulǵalar neshe jerden poliglot bolsa da, resmi saparmen barǵan barlyq elde óz memleketiniń ana tilinde ǵana sóileidi. Álemde táýelsiz derbes elder men halyqtar bar kezde sol memleketterdiń ana tili men mádenieti máselesi eshqashan kún tártibinen túspek emes. Árine, belgili bir eldiń tildik ortasynyń qamtityn aýmaǵyna qarai óz erekshelikterine sai tildik saiasaty aiqyndalary málim. Aitalyq, 1990-jyldardan beri qarai aǵylshyn tilin óziniń tól mádenieti retinde qabyldaǵandardyń sany 350 million adamǵa jetse, ekinshi tili retinde sanaityndar 400 millionǵa jýyqtaǵan. Olai bolsa, adam resýrstary men ekonomikalyq ál-aýqaty jaǵynan aldyńǵy qatardaǵy elder óz tilderin barshaǵa taratyp, jahandandyrýǵa tyryssa, kerisinshe, turǵyndar sany az shaǵyn memleketter óz tilderi men mádenietterin ǵalamdanýdyń nópirinen qorǵaýǵa baryn salyp jatqanyn ańǵarý qiyn emes.
Biz úshin de mańyzdysy, ulttyq ereksheligimizdi joǵaltpaý, tarihymyzdy, mádenietimizdi, ana tilimizdi qaimaǵyn buzbai saqtaý. Qazirgi kúni aǵylshyn, orys, qytai tilderine túrli deńgeide qajettilik týatyny ras. Ǵylym-bilim, tehnika, biznes degendei áleýmettik qarym-qatynastyń barlyq salasyn qamtyǵan kóptildilik máselesiniń elimiz úshin shynaiy talapqa ainalǵanyn da joqqa shyǵarýdan aýlaqpyz. Biraq, munyń bári qazaq tilin qurbandyqqa shalý esebinen júrilýine túbegeili qarsymyz.
Jahandaný úderisinde shet tildik bilim berý saiasatyn júzege asyrǵanda memlekettik ári ana tilimiz – qazaq tiliniń mádeni tutastyǵyn buzbaýdy jáne qoǵamdyq damýdyń shynaiy baǵyt-baǵdaryna sai tilderdiń tepe-teńdigin saqtaityn ahýaldy qalyptastyrý Qazaq úkimetiniń basty saiasaty bolýy tiis. Til týraly zańdarymyzdyń ózi jat tilderdiń interventsiiasynan ana tilimizdi qorǵaityn tetikke negizdelgeni abzal bolmaq. Zańda memlekettik til aiasynda ustanýǵa tiis basty baǵyt qazirgi qazaq tiliniń ádebi normasyn saktai otyryp, túrli ataýlardy ǵylymi negizde laiyqty taǵaiyndaý, resmi túrde bekite otyryp, júzege asyrǵanda til organdarynyń kásibi keńesine júginýdi qalyptastyrýy kerek. Azamattyq, qylmystyq kodeksterdi buzǵandar zań aldynda qalai aiyptalsa, til zańyn buzǵandar da dál solai jaýap berýi mindettelgeni qajet dep bilemiz.
Elimizde qazaq tilinen ózge eshbir shet tiline basymdyq berilmegeni abzal bolar edi. Ol úshin aýdarma isi mamandaryn tek qazaq tiliniń bazasynda ǵana daiyndap shyǵarýdy menshik nysandaryna qaramastan barlyq JOO basshylarynan, ǵylymi keńesinen talap etý kerek. Bizde ǵylymi-praktikalyq máslihattar ótip, til jaiynda túrli qararlar qabyldanyp jatady. Biraq, júzege asyrylýy ilýde biri ǵana shyǵar. Ǵasyrlar boiy ata-babalarymyz ózge eldiń bodandyǵynda bolsa da kóziniń qarashyǵyndai saqtap kelgen ana tilimizdi táýelsizdik alǵan soń óz tuǵyryna qondyra almasaq eldigimizge syn.
Jyl saiyn aqpan aiynyń 21-in IýNESKO tarapynan «Halyqaralyq ana tili kúni» etip atap ótedi. Qyrkúiek aiynyń sońǵy aptasynda biz de tilder merekesin toilaimyz. Kóptegen igi sharalar uiymdastyrylady, qalyptasqan jaqsy dástúrlerimiz de barshylyq. Endi, onyń tiimdiligin arttyrý, yqpalyn kúsheitý máselesin ýaqyt ozdyrmai qolǵa alýymyz ózekti bolyp otyr. Ol úshin eń aldymen, jalpy bilim beretin orta mektepter men joǵary oqý oryndaryna arnalǵan oqýlyqtar, nusqaýlyqtar, kitap, quraldarda qazaq tiliniń erejeleri, stildik talaptary, ádebi tildiń normasy qatań qadaǵalanýy bárinen mańyzdy dep esepteimiz. Ana tilimizdiń tektiligin, ásemdigin, kórkemdigin dál osy nysandarda barynsha saqtap, sheshendigi men sheberligin meilinshe jetkize bilsek, jas býynnyń tildik áleýetiniń arttyrylýyna baǵa jetpes úles qosqan bolar edik.
Elimizdiń qoǵamdyq-ekonomikalyq turaqty damýyn jáne ulttyq qaýipsizdigin qamtamasyz etý úshin memlekettik til saiasatyn qalyptastyratyn ǵalymdar keńesin quryp, Prezident janynda jumys istetýdi usynys etkimiz keledi. Atalmysh keńes memlekettik til týraly zańdylyqtarǵa tolyqtyrýlar men ózgerister engizýdi, tildi qorǵaýǵa qatysty quqyqtyq aktilerdi daiyndaýdy, ana tilimiz ben shet tilderi arasyndaǵy máselelerdi, saiasatty sabaqtastyrýmen, úilestirýmen ainalyssa, qaneki! Sondai-aq, ony keiin Til saiasaty jónindegi ulttyq keńes etip keńeitip uiymdastyrsaq, tipti de, nur ústine nur bolar edi. Sol arqyly til uiymdarynyń fýnktsiialaryn, is-qyzmetteriniń baǵyt-baǵdarlaryn belgilep, ana tilimiz ben shet tilderiniń oqý standarttarynyń mazmunyn ulttyq ereksheligimiz ben álemdik normalarǵa sai jetildirse. Memlekettik til týraly jańadan arnaiy zań qabyldap, onyń oryndalý barysyn Parlament palatalaryndaǵy turaqty komitetter arqyly talqylap, elimizde ana tilimizdiń basymdyǵy men biliginiń ústemdigin arttyratyn ózgerister engizilgeni abzal. Jaryqqa shyǵarylatyn barlyq basylymdar men qujattardyń tildik, stildik sapasyn jańa satyǵa kóterý úshin menshik nysandaryna qaramastan barlyq baspahanalarda bilikti baspa redaktorlaryn jumys istetetin ereje bekitilýi qajet. Ana tilimizdiń qundylyǵyn arttyrý, jas býynnyń tildik bilimin jetildirý úshin JOO-ǵa, «Bolashaq» baǵdarlamasy arqyly sheteldik oqý oryndaryna jáne memlekettik qyzmetterge qabyldanatyn úmitkerlerdiń jappai qazaq tilinde aýyzsha jáne jazbasha emtihannan ótýin zańdastyrsaq.
Qala jáne eldi mekenderdegi uiym, mekemelerdiń ataýlary, kúre joldar boiyndaǵy jazbalar tek qazaq tilinde ǵana bolýyn da qalyptastyrýymyz kerek. Jarnama, túrli ataýlar, aqparat quraldary mátinderinen bastap, oqýlyqtar, ádebi basylymdarǵa deiingi barlyq jazbalardyń tildik sapasyna, stiline turaqty baqylaý jasap, ketken qatelerdi der kezinde jónge keltirip otyratyn til saqshylary da aýadai qajet-aq.
Qýandyq ShAMAHAIULY,
QR mádeniet qairatkeri,
halyqaralyq jýrnalist
