Keshe 25 mamyr ótti. Keńes dáýirinen qalyptasqan úrdis boiynsha orta bilim júiesindegi bilim ordalarynda sońǵy qońyraý soǵylady. Shákirtter men ustazdar úshin qýanyshty kún. Oqýshylar uzaq ýaqytqa sozylatyn jazǵy demalysqa shyǵatyn bolsa, ustazdardyń júktemesi azaiyp, qoly bosaityn kezeń. Qysqasy, orta bilim salasyna qatysty kisilerdiń úlken qýanyshy. Syrttai qarasań, bári jaqsy siiaqty. Biraq bul «qońyraýdyń» ózindik kemshiligi bar. Birinshiden, bul mektep oqýshylaryn jazǵy ailarynda uzaq demalýyna jol ashyp, kúzde mektep qabyrǵasyna qaita jinalǵanda, jyl boiy jinaǵan bilimderinen qaraiyp qalýyna ákep soqtyrady. Bir jyl tókken eńbektiń jemisi mardymsyz bolyp qaita oralady.
Ekinshiden, jaz ailarynda jasóspirim oqýshy balalardyń qoly bosap, túrli keleńsiz jaǵdailar, buzaqylyq, kezbelik syndy kórinister oryn ala bastaidy. Ásirese, qalalyq jerlerde. Abaidyń sózimen aitsaq, «Kóilegi – kóktik, qarny – toqtyq// Azdyrar adam balasyn».
Bul máseleni sheshýdiń joly qandai? Bizdińshe, onyń tóte joly - jazǵy demalys merzimin qysqarta otyryp, jańa oqý jylyn, qyrkúiekte emes, tamyzda bastaý. Osylaisha, aýa-raiy qolaily, mamyrajai jaz ben qońyr kúz ailarynda eki toqsandy igerip alyp, qys ailarynda molyraq demalys berý kerek. Sebebi Qazaqstannyń soltústiginde qys ailarynda kúnniń sýyqtyǵynan mektep oqýshylary aptalap sabaqtan qalyp qoiatyn kezderi jii bolyp turady. Basqasha aitsaq. «Bir oqpen eki qoian atyp alýǵa» bolady. Elektr, jylý energiiasyn qajet etpeitin jaz aiynda oqý merzimin eńserip alyp, qys ailarynda ony únemdeýge múmkindik týady. Al jaz aiynda bizde elektr energiiasyna degen suranys azaiady.
Bul usynys kezinde «Abai.kz» portalynda jariialanǵan bizdiń maqalamyzda aitylǵan bolatyn. Sol kezde kóp kisiler, ásirese, ońtústik óńirdiń turǵyndary, tamyz aiynda kúnniń ystyq bolatynyn tilge tiek etip, bul usynystyń orynsyz ekendigin aitqan bolatyn. Shyndyǵynda da, , ońtústikte tamyz aiynda ystyqtyń beti qaitpaityny belgili. Biraq qazirgi tehnologiialar damyǵan kezeńde tabiǵattyń mundai qolaisyzdyǵyn ońai sheshýge bolady. Álemniń kóptegen elderi tropikalyq nemese sýbtropikalyq ystyq óńirlerde ómir súredi. Olardyń turmysynda kádimgi jeldetkishter keńinen qoldanylady. Olai bolsa, bizder de tamyzdyń ystyǵynda mektepke zamanaýi jeldetkishter ornatý arqyly qolaily jaǵdai týǵyzýǵa bolady. Bul kezde jeldetkishterge suranys artady. Qazaqstanda jeldetkish jasaityn «Alma com» atty firma bar. Osy firamnyń ónimine suranys artyp, otandyq óndiris jańa qarqynmen dami alar edi.
Jańa oqý jylyny tamyzda bastaý tek qana ekonomikalyq turǵydan ǵana tiimdi emes, sonymen qatar qoǵamdyq sanada bilim kýltiniń keńinen ornyǵýyna áser eteri sózsiz. Óitkeni urpaǵynyń qamyn oilap, olardy jas kúninen bilim-ilim izdeý jolyndaǵy eńbekqorlyqqa baýlý – bolashaqta elimizge mol tabystar ákeletin tirlik. Elbasy N. Nazarbaev óziniń «Bolashaqqa baǵdar: rýhani jańǵyrý» atty baǵdarlamalyq maqalasynda qazaqstandyq qoǵamda bilimniń saltanat qurýy faktoryna erekshe nazar aýdarǵan bolatyn. Ol bylai deidi: «Tabysty bolýdyń eń irgeli, basty faktory bilim ekenin árkim tereń túsinýi kerek. Jastarymyz basymdyq beretin mejelerdiń qatarynda bilim árdaiym birinshi orynda turýy shart. Sebebi, qundylyqtar júiesinde bilimdi bárinen biik qoiatyn ult qana tabysqa jetedi».
Bilim salasy arqyly tabysqa jetý úshin bizder keńestik dáýirden qalǵan keibir tiimsiz úlgilerden bas tartyp, jas urpaqtyń boiyna bilim kýltiniń dánin naqty ister arqyly sebýimiz qajet dep sanaimyz. Bilimdegi jetistikter arqyly ǵana bizder básekege qabilettilikti arttyra alamyz. Bilim jáne ǵylym ministrligi jańa oqý jylyn bastaý merzimine jańasha kózqaraspen nazar aýdarady dep oilaimyz.
Almasbek Ábsadyq,
A.Baitursynuly atyndaǵy Qostanai memlekettik ýniversitetiniń professory, filologiia ǵylymdarynyń doktory
.jpg)