Óz ómirimde qazaqta eki əńgimeshini kórdim. Olar: biri - marqum Jaiyq Bekturov, ekinshisi - Beken Isabaev aǵamyz edi.
Jaiyq aqsaqal Qaraǵandyda ǵumyr keshkendikten, jii əńgimelesip turý baqytyna ie bolǵam. Alashorda erleri men keńes qairatkerleriniń kózin kórip, Qiyr Shyǵysta stalindik lagerlerde azap shekken qart tarlannyń talai-talai tushymdy əńgimelerine kenelip baǵyp edim. Jəkeńniń əńgimeshildigine marqum Aqań, Aqseleý Seidimbekov te tənti bolýshy edi. Qos alypty qatar otyrǵyzyp qoiyp ta, əńgimesin tyńdadyq qoi. Bul kúnde barlyǵy kórgen tústei...
Osyndai sətterde Jəkeńdi sońǵy əńgimeshi dep oilaǵanym ras. Biraq ol oiymdy Beken aǵamen əńgimeleskennen keiin qaityp alǵandai bolyp edim. Bir jyly Beken aǵaǵa arnaiy baryp əńgimelestim. Əńgime Abai men onyń zamany jaily boldy.
Beken aǵa "etekten shapsa, tóske ozǵan, erteden shapsa, keshke ozǵan" qas júiriktei eren kósilgen edi sol joly. Sol sapar qazaqy əńgimege qaryq bolyp, marqaiyp qaitqan edim.
Qazaqy əńgime degennen shyǵady. Bul zamanda qazaqy əńgimeshiler azaidy, estitin qulaq ta kemidi. Əńgimeshiniń əserli əńgimesin tyńdaǵan adam qusadan - depressiiadan arylady. Burnaǵy qazaqtyń kóńilin kir bassa, esti əńgime, asqaq ən, tətti kúi tyńdaityn. Sóitip kóńil kirin jýyp qaitatyn. Bul kúnde munyń biri de qalmady. Efir bitkendi albasty basty, teledidardy jyn-shaitan jailady.
"Sóz sózden shyǵady, sóilemese neden shyǵady" deidi qazaq. Biraq sózdi sózden shyǵarý ońai emes. Ol er danasynyń qolynan ǵana keletin ózgeshe óner. Keide kók ezý bir myljyńdardy əńgimeshi dep əspettep jatamyz. Əńgimeshi joq bolǵan soń qaitemiz endi.
Osy jasyma deiin talai əńgimeshini tyńdadym. Sóitip júrip əńgimeshi bolýdyń syryna da úńilip kórdim. Sonda əńgimeshilerge ortaq birneshe qasiet bolatynyn baiqadym. Sonyń ishinde əńgimeshiniń boiynda bolatyn tórt qasietti erekshe atap aitqym keledi. Birinshi: əńgimeshiniń "qulaǵynyń tesigi, keýdesiniń esigi" bolady, iaǵni qulaqpen estigenin, kózben kórgenin eshqashan umytpaityn, jady óte myqty keledi jəne kórgen bilgenin "keýdesiniń esigimen" estidi iaǵni júrekpen tyńdap, kókeiine toqyp alady. "Keýdesiniń esigi" joq, qaraý niet, tomyryq adam eshqashan əńgimeshi bola almaidy.
Ekinshi qasiet: əńgimeshiniń - ózi əńgime qylýshy zamanǵa, sol zamannyń aiaýly tulǵalaryna degen kirshiksiz mahabaty.
Úshinshi qasiet: júregindegi elge, jerge degen súiispenshiligi. Mundai qasieti joq adam əńgimeshi bola almaidy. Tákappar, menmen, ózimshil, paidakúnem adamnan əńgimeshi shyqpaidy.
Tórtinshi: Jeri əńgimeshi bolýy shart. Jeri əńgimeshil emes eldiń eri əńgimeshi bola almaidy.
Əńgimeshi adam kóńili səbidei taza, óshpendiliksiz (agressiiasyz), kóp kórip, kóp toqyǵan, eń bastysy kemel parasat iesi bolýy shart.
Osy qasietterdiń barlyǵy Beken aǵada bar edi.
Beken aǵa sońynda "Ulylar mekeni" degen ǵajaiyp shyǵarma jazyp qaldyryp ketti. "Ulylar mekenimen" Beken aǵanyń esimi aqyrdyń kúnine deiin jasai bermek. Muhtar Əýezovtiń "Abai joly" epopeiasy keń qulashty epikalyq kórkemdigimen qundy bolsa, Abai jəne onyń zamany sýrettelgen Beken Isabaevtyń "Ulylar mekeni" óziniń derektiligimen, taptyq qaishylyqtarsyz, azat kózqaraspen jazylǵanymen mańyzdy.
Biylǵy jyly Abaidyń 175 jyldyǵy, Beken aǵanyń 90 jyldyǵy edi. Sol toiynyń tórinde Abai zamanynyń elshisindei bolyp, Beken aqsaqal otyrady, sonda bərimiz abyz aqsaqalǵa japyrlap səlem berip jatamyz, bul da toidyń bir səni bolady dep qiialdap armandaýshy edim. Kimniń degeni bolyp jatyr...
Baqul bol, Beken aǵa. Biz Sizdi umytpaimyz! Nuryńyz peiishte shalqysyn!
Erlan Tóleýtaidyń feisbýktaǵy jazbasynan
