سوڭعى ەڭگٸمەشٸ...

وسىنداي سəتتەردە جəكەڭدٸ سوڭعى əڭگٸمەشٸ دەپ ويلاعانىم راس. بٸراق ول ويىمدى بەكەن اعامەن əڭگٸمەلەسكەننەن كەيٸن قايتىپ العانداي بولىپ ەدٸم. بٸر جىلى بەكەن اعاعا ارنايى بارىپ əڭگٸمەلەستٸم. Əڭگٸمە اباي مەن ونىڭ زامانى جايلى بولدى.

بەكەن اعا "ەتەكتەن شاپسا, تٶسكە وزعان, ەرتەدەن شاپسا, كەشكە وزعان" قاس جٷيرٸكتەي ەرەن كٶسٸلگەن ەدٸ سول جولى. سول ساپار قازاقى əڭگٸمەگە قارىق بولىپ, مارقايىپ قايتقان ەدٸم.

قازاقى əڭگٸمە دەگەننەن شىعادى. بۇل زاماندا قازاقى əڭگٸمەشٸلەر ازايدى, ەستيتٸن قۇلاق تا كەمٸدٸ. Əڭگٸمەشٸنٸڭ əسەرلٸ əڭگٸمەسٸن تىڭداعان ادام قۇسادان - دەپرەسسييادان ارىلادى. بۇرناعى قازاقتىڭ كٶڭٸلٸن كٸر باسسا, ەستٸ əڭگٸمە, اسقاق əن, تəتتٸ كٷي تىڭدايتىن. سٶيتٸپ كٶڭٸل كٸرٸن جۋىپ قايتاتىن. بۇل كٷندە مۇنىڭ بٸرٸ دە قالمادى. ەفير بٸتكەندٸ الباستى باستى, تەلەديداردى جىن-شايتان جايلادى.

"سٶز سٶزدەن شىعادى, سٶيلەمەسە نەدەن شىعادى" دەيدٸ قازاق. بٸراق سٶزدٸ سٶزدەن شىعارۋ وڭاي ەمەس. ول ەر داناسىنىڭ قولىنان عانا كەلەتٸن ٶزگەشە ٶنەر. كەيدە كٶك ەزۋ بٸر مىلجىڭداردى əڭگٸمەشٸ دەپ əسپەتتەپ جاتامىز. Əڭگٸمەشٸ جوق بولعان سوڭ قايتەمٸز ەندٸ.

وسى جاسىما دەيٸن تالاي əڭگٸمەشٸنٸ تىڭدادىم. سٶيتٸپ جٷرٸپ əڭگٸمەشٸ بولۋدىڭ سىرىنا دا ٷڭٸلٸپ كٶردٸم. سوندا əڭگٸمەشٸلەرگە ورتاق بٸرنەشە قاسيەت بولاتىنىن بايقادىم. سونىڭ ٸشٸندە əڭگٸمەشٸنٸڭ بويىندا بولاتىن تٶرت قاسيەتتٸ ەرەكشە اتاپ ايتقىم كەلەدٸ. بٸرٸنشٸ: əڭگٸمەشٸنٸڭ "قۇلاعىنىڭ تەسٸگٸ, كەۋدەسٸنٸڭ ەسٸگٸ" بولادى, ياعني قۇلاقپەن ەستٸگەنٸن, كٶزبەن كٶرگەنٸن ەشقاشان ۇمىتپايتىن, جادى ٶتە مىقتى كەلەدٸ جəنە كٶرگەن بٸلگەنٸن "كەۋدەسٸنٸڭ ەسٸگٸمەن" ەستيدٸ ياعني جٷرەكپەن تىڭداپ, كٶكەيٸنە توقىپ الادى. "كەۋدەسٸنٸڭ ەسٸگٸ" جوق, قاراۋ نيەت, تومىرىق ادام ەشقاشان əڭگٸمەشٸ بولا المايدى.

ەكٸنشٸ قاسيەت: əڭگٸمەشٸنٸڭ - ٶزٸ əڭگٸمە قىلۋشى زامانعا, سول زاماننىڭ اياۋلى تۇلعالارىنا دەگەن كٸرشٸكسٸز ماحاباتى.

ٷشٸنشٸ قاسيەت: جٷرەگٸندەگٸ ەلگە, جەرگە دەگەن سٷيٸسپەنشٸلٸگٸ. مۇنداي قاسيەتٸ جوق ادام əڭگٸمەشٸ بولا المايدى. تەكاپپار, مەنمەن, ٶزٸمشٸل, پايداكٷنەم ادامنان əڭگٸمەشٸ شىقپايدى.

تٶرتٸنشٸ: جەرٸ əڭگٸمەشٸ بولۋى شارت. جەرٸ əڭگٸمەشٸل ەمەس ەلدٸڭ ەرٸ əڭگٸمەشٸ بولا المايدى.

Əڭگٸمەشٸ ادام كٶڭٸلٸ سəبيدەي تازا, ٶشپەندٸلٸكسٸز (اگرەسسيياسىز), كٶپ كٶرٸپ, كٶپ توقىعان, ەڭ باستىسى كەمەل پاراسات يەسٸ بولۋى شارت.

وسى قاسيەتتەردٸڭ بارلىعى بەكەن اعادا بار ەدٸ.

بەكەن اعا سوڭىندا "ۇلىلار مەكەنٸ" دەگەن عاجايىپ شىعارما جازىپ قالدىرىپ كەتتٸ. "ۇلىلار مەكەنٸمەن" بەكەن اعانىڭ ەسٸمٸ اقىردىڭ كٷنٸنە دەيٸن جاساي بەرمەك. مۇحتار Əۋەزوۆتٸڭ "اباي جولى" ەپوپەياسى كەڭ قۇلاشتى ەپيكالىق كٶركەمدٸگٸمەن قۇندى بولسا, اباي جəنە ونىڭ زامانى سۋرەتتەلگەن بەكەن يساباەۆتىڭ "ۇلىلار مەكەنٸ" ٶزٸنٸڭ دەرەكتٸلٸگٸمەن, تاپتىق قايشىلىقتارسىز, ازات كٶزقاراسپەن جازىلعانىمەن ماڭىزدى.

بيىلعى جىلى ابايدىڭ 175 جىلدىعى, بەكەن اعانىڭ 90 جىلدىعى ەدٸ. سول تويىنىڭ تٶرٸندە اباي زامانىنىڭ ەلشٸسٸندەي بولىپ, بەكەن اقساقال وتىرادى, سوندا بəرٸمٸز ابىز اقساقالعا جاپىرلاپ سəلەم بەرٸپ جاتامىز, بۇل دا تويدىڭ بٸر سəنٸ بولادى دەپ قييالداپ ارمانداۋشى ەدٸم. كٸمنٸڭ دەگەنٸ بولىپ جاتىر...

باقۇل بول, بەكەن اعا. بٸز سٸزدٸ ۇمىتپايمىز! نۇرىڭىز پەيٸشتە شالقىسىن!

ەرلان تٶلەۋتايدىڭ فەيسبۋكتاعى جازباسىنان