Qanat Qojamuratov - Qazaqstannyń soltústik óńiriniń jeri qunarly ekenine kózi jetken dihannyń biri. Ol 15 sotyq jerinen jylyna 5-6 tonna kartop jinap alady.
Soltústik Qazaqstanda Ózbekstannan kóshken oralmandar sany kóbeie túsken. Olar sýyq ólkeniń aýa-raiyna da, kásibine de boi úiretip alǵandaryn aitady.
43 jastaǵy Qanat Qojamuratov – tórt balasymen Ózbekstannyń Jizaq oblysynan Soltústik Qazaqstan oblysynyń Mamliýt aýdanyna kóship kelgen oralmannyń biri. Qujattarymyz tez rásimdelip, azamattyqty jyldam alǵan oralman otbasyna jersiný qiynǵa túsken. Elge oralǵan 12 jyldyń ishinde endi ǵana turmysy túzele bastaǵan otaǵasy kóship-qonyp júrip, biraz qiyndyq kórgen.
- 2004 jyly Soltústik Qazaqstan oblysynyń Aqqaiyń aýdanyna kóship keldik. Sol kezde el siiaqty úkimettiń otbasyndaǵy jan basyna bergen 100 myń teńge shamasyndaǵy kómekti biz de aldyq. Buǵan deiin jiǵan-tergenimiz bar, úkimettiń kómegi bar, bárin qosqanda baspana alýǵa múmkindigimiz boldy. Biraq almadyq. Úireniskenshe aǵaiyndardyń úiinde turdyq. Soltústikti jersinbei, kóp turaqtamadyq, - deidi otaǵasy.
Ózin «sharýa adamymyn» dep sipattaǵan Qanat Qojamuratov Ózbekstannan Soltústik Qazaqstanǵa kóship kelgen alǵashqy jyldary jersinbei Ońtústik Qazaqstan oblysyna kóship ketken. Jumystyń reti bolmaǵandyqtan araǵa 4 jyl salyp qaita kóship kelgen.
Bir jyldan soń ózbekstandyq oralman otbasy ózderine úirenshikti klimat beldeýine – Ońtústik Qazaqstan oblysynyń Maqtaral aýdany Qazybek bi aýylyna qaita kóshedi. Qanat Qojamuratov úi alyp, birjola ornyǵýǵa niettenedi. Ózbekstanmen shekaralas aimaqqa kóship barǵanymen Qanat Qojamuratovtyń otbasy ol jerde tórt jyl ómir súrip, jumyssyzdyq qatty batqan soń, qaita Soltústik Qazaqstan oblysyna qonys aýdarady.
- Bir elden ekinshisine kóship, turaqtaý úshin kemi eki jyl ýaqyt kerek eken. Alǵashqy jyldary aýa-raiyna, turǵyndaryna úirenisý ońai bolǵan joq. Negizi bul jaq (Soltústik Qazaqstan oblysyn aitady - red.) ómir súrý úshin yńǵaily. Qazir bul jerge kóship kelýshilerdiń qarasy kóbeidi. Jersinbei ketip, jaǵdaiyn túzei almaǵan soń qaityp kelip jatqandar da bar, - deidi ol.
Qanat Qojamuratovtyń áieli Almagúl Álibekova Azattyq tilshisi barǵanda qysqa azyq retinde nársý daiyndap otyrdy. Al otaǵasy aǵaiyndarymen asarlatyp mal qorasynyń qazyǵyn qaǵyp jatty.
- Úlken ulym men qyzym Petropavl qalasyndaǵy mektep-internatta sabaq oqidy. Eki kishkentai ulym osy aýyldaǵy mektepte bilim alady. Qazir bári demalysta. Úi tirligine kómektesip júr, - deidi Almagúl Álibekova.
Qanat Qojamuratov kóship kelgen Mamliýt aýdany Pakrovka aýyly turǵyndary aýyz sýdy satyp alady. Ortalyq kóshede ornalasqan sý satatyn dúkende on litr sý 75 teńge turady.
Soltústik Qazaqstanda is ashyp, kásip qylýdy ońaiyraq kórse de, Almagúl ońtústiktegi ata-anasy, men týǵan-týysyn saǵynyp, «únemi bir búiiriniń sol jaqqa buryp turatynyn» aitady.
Ózin «mamandyǵy joq, sharýa adamy» dep sipattaityn Qanat Qojamuratov áielimniń mamandyǵy esepshi ekenin erekshe ekpinmen aitady. Biraq Almagúl mamandyǵy boiynsha jumys istemegen, úi sharýasymen shuǵyldanyp, bala baqqan.
Qanat Qojamuratov jańa mekendi jersiný adamnyń óz tabiǵatyna, sharýaqorlyǵyna bailanysty dep oilaidy.
- Aýa-raiy salqyn bolsa da, ońtústikke baryp kúnkóris qamy odan mańyzdy ekenin túsindik. Munda turmysqa qajetti degen jemis-jidek, kókónistiń bárin egemiz. Kartop, qiiar, qyzanaq, sábiz, qyzylsha pisedi. Qazirge qoramyzda alty bas siyrymyz, on bas qoiymyz bar. Qus ta asyraimyz. Jazda qysqa qamdanamyz. Qurt, maiymyzdan bólek kúnine litrin 55 teńgeden 40-50 litr sút ótkizemiz. Sóitip súttiń ózinen aiyna otbasy biýdjetine 50-60 myń teńge túsedi, - deidi ol.
Aýa-raiy sýyq, qysy qatty ári uzaq soltústikte Almagúlge jaz maýsymyn barynsha tiimdi paidalanýdy úirenýge týra kelgen. Otyn-kómirdi jaz kezinde-aq túsirtip alatyn oralman áiel tańqýrai, qaraqat, búldirgen, qulpynai men shieden tosap jabady eken.
Soltústik Qazaqstan oblysy mal ustaýǵa yńǵaily aimaq. Sharýanyń kózin tapqan Qanat Qojamuratov qoradaǵy qarasyn kóbeitý úshin 30 siyrǵa shaqtalǵan mal qoranyń qazyǵyn qaǵyp jatyr.
- Ońtústikte jumys tappai qinaldyq. Al bul jaqta qoramyzda qaramyz (malymyz – red.) bar, qusymyz bar, iship-jemimiz toq. Qara asyraýǵa yńǵaily. Biz qonystanǵan Maqtaralda kóbi maqta egedi. Maqtaǵa qurt túsken jyldary nan tappai qinalasyń. [Al munda] jaǵdaiymyzǵa, turmysymyzǵa qarai tóselip otyrmyz, - deidi Almagúl.
Soltústik Qazaqstan oblysy ákimdiginiń baspasóz qyzmetiniń Azattyqqa habarlaýynsha, 2016 jyldyń tamyz aiyna deiin aimaqqa shet memleketterden 122 jany bar 59 qazaq otbasy kóship kelgen. Onyń ishinde 23 otbasy – Ózbekstannan, segiz otbasy – Mońǵoliiadan, jeti otbasy – Reseiden, 19 otbasy – Qytaidan, bir otbasy – Tájikstannan, bir otbasy – Qyrǵyzstannan qonys aýdarǵan.
Baspasóz qyzmeti kóship kelgen oralman otbasylardyń oblystyń segiz aýdany men Petropavl qalasyna qonys aýdaryp, ómir súrip jatqanyn aitady.
Resmi habarlamaǵa sáikes, Soltústik Qazaqstan oblysyna kóship kelgen oralmandardyń 79-y jumysqa qabiletti, onynyń joǵarǵy bilimi bar, 17-si jumyspen qamtylǵan, altaýy bala kútimimen úide otyr, 18-i stýdent. Ákimdik «oralman statýsyn alý úshin memlekettik qyzmetke júgingen barlyq adamǵa ýaqtyly tiisti kómek kórsetilip, (biylǵy tamyzdyń 3-ine deiin) 77adamǵa oralman kýáligi berildi» dep málimdegen.
Oralmandar máselesi týraly jii jazatyn jýrnalist Esengúl Kápqyzynyń Azattyqqa aitýynsha, Qazaqstannyń soltústigine kóbine mońǵoliialyq oralmandar qonystandyrylyp kelse de, sońǵy ýaqytta bul aimaqta Ózbekstannan kóshkender de kóbeigen.
Jol shetinde qara jumysqa jaldaný úshin jumys berýshilerdi kútip otyrǵan oralman analar. Almaty oblysy Talǵar aýdany, Jalǵamys aýyly, 17 qazan 2011 jyl. (Kórneki sýret)
- Soltústik Qazaqstan oblysynda Ózbekstannan kelgen qazaqtardyń kóp ekenin kórdim. Oblystaǵy bir aýdanda Ózbekstannan kelgen qazaqtardyń kóptiginen arnaiy qazaq mektebi ashylǵan. Jer igerýge ikemi bar qazaqtardyń basym bóligi sonda. Aimaqty jersiný, jersinbeý adamnyń ózine bailanysty, - deidi jýrnalist.
Mal sharýashylyǵymen ainalysý maqsatynda jeke sharýashylyq ashyp, nesie alǵan Qojamuratovtar otbasy soltústikten endi kóshpeitinderin aitady. Saýyn siyrdyń basyn kóbeitip, iri qarany bordaqylaý týraly jospar qurǵan.
- Oǵan qosa, úidiń aldynda 15 sotyq jerimiz bar. Jylda kartop egip, 5-6 tonna ónim alamyz. Kartop egý kóp eńbekti qajet etpeidi. Óitkeni jer qunarly. Tuqymyn tastap, bir-eki ret aram shóbin julsaq, jetkilikti. Saýdagerler izdep kelip, mysaly, ótken jyly kelisin 40 teńgeden satyp aldy. Osy jerdiń ózinen jylyna 200-300 myń teńge paida tabamyz. Jalpy bul jerge úirenisip qaldyq. Qaita kóshý oiymyzda joq, - deidi Qanat Qojamuratov.
Dilara Isa, "Azattyq"
