Soqyr senimdegiler áreketi - zańǵa tompaq

Soqyr senimdegiler áreketi - zańǵa tompaq

Qazaqstan Respýblikasy óziniń Ata Zańy boiynsha memleket qurylymynyń zaiyrlylyq sipatyn bekitti, iaǵni Konstitýtsiia arqylymemlekettiń zaiyrly, ashyq, quqyqtyq memleket retinde ornyqtyratynyn, onyń eń qymbat qazynasy - adam jáne adamnyń ómiri, quqyqtary men bostandyqtary ekenin aishyqtady. Konstitýtsiialyq negizdegi «zaiyrlylyq» uǵymy azamattardyń ar-ojdan bostandyǵyn qamtamasyz etetinin, din men memlekettik saiasatty aralastyrmaitynyn, zaiyrlylyqtyń dinsizdik ne bolmasa dindi teristeýshilik emes ekenin, memlekettiń quqyqtyq qaǵidattarmen basqarylýyn bildiredi. Konstitýtsiia barlyq zańnamanyń bastaý kózi bolyp tabylatyndyqtan oǵan baǵyný - barsha azamattyń mindeti.

Alaida sońǵy jyldary elimizdiń aýmaǵynda oryn alǵan dini sipattaǵy keleńsiz oqiǵalardyń memleketimizdiń konstitýtsiialyq qurylymyna, zańda kórsetilgen zaiyrlylyq qaǵidattaryna qarsy baǵyt alǵanyn bilemiz. Bul oqiǵalarǵa sebep bolyp, zańsyz áreketke barǵandardinimiz ben dástúrimizge jat, teris piǵyldy aǵym ókilderi bolatyn.   

Osyndai teris piǵyldy aǵymdardyń biri bolyp tabylatyn salafizm ideologiiasyn ustanýshylar Konstitýtsiiamyzda kórsetilgen memlekettiń zaiyrlylyq qaǵidattaryn moiyndamaidy. Olar adamdardy islamdyq zańdarmen basqarylmaityn barlyq qoǵamnan oqshaýlanýǵa shaqyrady. Iaǵni, el tek islamdyq zańdarmen basqarylýy kerek gen qaǵidany ustanyp, ózderin ǵana shynaiy islam dininiń ustanýshylary dep sanaidy. Osylaisha, qoǵamnyń etno-mádeni jáne konfessiialyq úilesimin buza otyryp, úkimetke qarsy shyǵýǵa, memleketti qulatýǵa baǵyttalǵan kózqarastardy qalyptastyrady.

Olardyń ideologiiasynyń yqpalyna túsken azamattar óz eliniń dini-rýhani muralarynan bas tartyp, adamgershilik, kishipeiildilik, janashyrlyq, otansúigishtik sekildi qasietterden alshaqtai bastaidy. Olar ózderi ómir súretin qoǵamdaǵy basqa konfessiianyń ókilderine, basqa dini kózqarastaǵy adamdarǵa tózimsizdikpen, jek kórýshilikpen qarai bastaidy. Tipti, olar óz otbasynan, elinen oqshaýlanyp, memlekettiń zaiyrlylyq qaǵidattaryna negizdelgen qurylymyn qulatýdy maqsat tutady. Iaǵni, olardyń qatarynan óz Otanynan baz keship, oǵan qarsy shyǵýǵa, ne bolmasa Otanyn tastap basqa jaqty «jumaq» sanaityn adamdardyń tabylýy tańdanarlyq jaǵdai emes.

 Salafizmniń basty ideology Muhammad ibn Abdýl Ýahhab islamǵa jatpaityn zańdar men quqyqtyq júielerge baǵynýdy kúpirlik dep, ondai zańdar arqyly úkim etetinderdi «kápir» sanaǵan. Tákfir úkimi úkimi tek jeke adamdarǵa ǵana emes, sonymen qatar bilik ókilderine, onyń ishinde memleket qyzmetkerlerine, qarýly kúshter men quqyq qorǵaý organdary ókilderine de qatysty shyǵarylady. Salafilerdiń túsiniginshe shariǵat zańdarymen basqarylmaityn memleket «taǵut» memleketi dep atalady.

Salafilik ideologiiany ustanýshylardyń zaiyrlylyq qaǵidattaryna qatysty kózqarastaryn bylai kórsetýge bolady:

-zaiyrly memleket basshysyn kápir dep aiyptaidy;

- kez kelgen zaiyrly bilikti «taǵut» dep qabyldaidy. Zaiyrly memleket biliginiń barlyq ókilderin jáne zańǵa baǵynýshy qarapaiym azamattardy «kápir» nemese «putqa tabynýshy» dep aiyptaidy;

- dini kózqarasqa bailanysty keibir azamattyq mindetterden (mektepke barý, áskeri boryshty óteý t. b. ) bas tartady;

- zaiyrly ómir saltyna tán úrdisterden (teledidar qaraý, mýzyka tyńdaý, sýretke túsý, merekeler men týǵan kúndi atap ótý t. b. ) bas tartady.  

Búkil qoǵamdy kápirge shyǵarǵannan keiin olar «kápir» dep aiyptalǵan óz eline qarsy «jihad» jariialaý nemese naǵyz islam memleketine «hijret» jasaý ádisteriniń birin qoldanady. Alaida, olardyń bul ádisteri dástúrli islam qaǵidattarymen esh janaspaidy. Sebebi, memleket qurylymy islam qundylyqtaryna negizdelmese de, dini qulshylyq pen dini joralǵylardyń  júzege asýyna ruqsat beretin saiasi júie «darýl-sýlh», iaǵni, dinge beibit ustanymmen qaraityn memleket dep atalady. Al, dini ǵuryptardyń oryndalýyna memlekettik turǵyda tiym salatyn saiasi júieni kápirstan dep aitady. Alaida, musylmandyq qulshylyq pen rásimderdiń júzege asýyna ruqsat beretin qazirgi zaiyrly Qazaqstanda dinniń ózindik orny bar. Din memleketten bólingenimen, qoǵamnan, halyqtyń bolmysynan, turmys-tirshiliginen bólinbeidi. Din – ishki saiasattaǵy jáne qoǵam azamattarynyń rýhani ómiri men mádenietindegi asa mańyzdy faktorlardyń biri. 2011 jyly qabyldanǵan «Dini qyzmet jáne dini birlestikter týraly Zańnyń preambýlasynda da hanafi baǵytyndaǵy islamnyń jáne pravoslavtyq hristiandyqtyń halyqtyń rýhani ómirindegi tarihi róli moiyndalatyndyǵy atap kórsetildi.

Sondyqtan da dini bilim alýǵa da, dini rásimder men qulshylyqtardyń atqarylýyna da shek qoiylmaǵan Qazaqstandy tastap, «taza islam elin» izdep, elden aýa kóshýge esh negiz joq. Sebebi, Qazaqstan islamdyq turǵydan jiktegende «darýl-ahd», iaǵni konstitýtsiialyq zańdary dini birlestikterdiń qyzmetine shekteý qoimaityn memleket bolyp tabylady.

Dini uǵymdardy burmalaýǵa, negizsiz aiyptaýlarǵa jol beretin kózqarastardyń barlyǵy Ata zańymyzda kórsetilgen zaiyrlylyq ustanymynyń mánin túsinbeýshilikten, onyń eldiń jarqyn bolashaǵy úshin, halyqtyń kelisim men beibitshilikte ómir súrýine negizdelgen qaǵida ekenin túsinbeýshilikten týyndaǵan kózqarastar dep baǵalaýǵa bolady. Munyń negizi dini saýatsyzdyqta jatyr. Salafilik aǵym ókilderi de osyndai dini bilimi taiaz azamattardy joǵaryda kórsetilgen ustanymdarǵa sendire otyryp, óz qatarlaryna tartýda. Shyn máninde munyń barlyǵy islam qaǵidattary men ustanymdaryn qate túsindirýden jáne uǵymdardy burmalaýdan týyndaidy.

Sondyqtan da qazirgi kezdegi eń ózekti másele dini saýattylyqty arttyryp, Atazańymyzda atap kórsetilgen memleketimizdiń negizgi basym baǵyty sanalatyn zaiyrlylyqty durys uǵyndyrý bolyp otyr.

Qazaqstannyń zaiyrlylyq sipaty dini bólinýshilik pen jiktelýge tosqaýyl qoiyp, Qazaqstan qoǵamynda toleranttylyq pen kelisimniń ornaýyna, ulttar men konfessiialardyń beibit ómir súrýin qamtamasyz etetin qundylyq. Memleket pen din arasyndaǵy bailanystar zaiyrly jáne rýhani-dini qundylyqtardyń araqatynasy negizinde ornyqqan.

 Elimizdiń barlyq salada damyp-kórkeiýiniń, biik belesterge jetip, quqyqtyq memleket retinde qalyptasýy - Ata Zańymyzdyń arqasy. Ata Zań árbir memlekettiń ustanymyn, ulttyq qundylyǵyn aiqyndaityn negizgi qujat bolyp tabylady. Batyr babalarymyzdyń bileginiń kúshimen, naizasynyń ushymen qorǵalyp jetken jerimizdi, elimizdi, Otanymyzdy qorǵaý -árbirimizdiń qasietti boryshymyz. Islam dininde Otandy, týǵan jer men eldi qorǵaý qasietti uǵym bolyp sanalady. «Otandy súiý - imannan» degen sózdiń ózi osyny aiǵaqtaidy. Sondai-aq, «Eki kóz aqyrette tozaqqa kúimeidi: birinshisi kúnásyna ókinish bildirip, ońashada egilip jylaǵan kóz, ekinshisi Otandy qorǵap shekara kúzetken kóz» degen hadis te kóp nárseni ańǵartsa kerek. Al, basqa jerdi óz elinen artyq kórip, óz Otanyn tastap, jumaq izdep jelikkenderdiń áreketin asyra silteýshilik nemese adasýshylyq dep baǵalaǵan jón bolar.

 Qazirgi qol jetkizip otyrǵan egemendigimiz ben jerimizdiń saqtalyp qalýy jolynda bizge deiingi býyn qanshama eren eńbekter atqardy, osy jolda qanshama alash ziialylary kúres júrgizdi. Olardyń qazaq elin, qazaq jerin joqqa shyǵarýǵa baǵyttalǵan qanshama áreketterge toitarys berip, ulan baitaq jerimizdi qalai qorǵaǵanyna tarih kýá. Endigi jastar osy «táýelsizdik» jáne Elbasymyz kórsetken «máńgilik el» uǵymdaryn sanalaryna sińirip, qasterleýge mindetti. Óitkeni, árbir adamnyń japyraq jaiyp, órkendeitin jeri - óz Otany. Sondyqtan da táýelsiz elimiz ben jerimizdi, onyń zańdaryn qurmetteýge mindetti ekendigimizdi sezine otyryp, halyq arasyna búlik salyp, arandatqysy keletinderge osy qundylyqtarymyzdy aiaq asty taptatpaýǵa kúsh salýymyz kerek.

Teńlibaeva Janar Qantemirqyzy,

QR Din isteri jáne azamattyq qoǵam ministrligi Din isteri komiteti Din máseleleri jónindegi ǵylymi-zertteý jáne taldaý ortalyǵynyń jetekshi ǵylymi qyzmetkeri

Ult portaly