Smaiyl Seitbekov, QMDB-nyń Mańǵystaý oblysy boiynsha ókil imamy
– Erterekte «pəlenshe dinge bet burypty» degen sózdi estise jurt qýanatyn edi. Al, qazir kerisinshe bireý dinge bet bura bastasa jurt kúdiktenip qaraityn kúnge jettik. Tipti, keibireýleri «osy Siriiaǵa ketip qalmai ma?» degen oida júretini de jasyryn emes. Biz nege az ǵana ýaqytta osyndai kúige tústik? Halyqtyń bulai kúdiktenýine ne sebep bolýda?
– Jasyratyny joq, áýelde imandylyqqa bet bursa, namazǵa jyǵylsa, ata-anasy men aǵaiyndary qýynyp jatatyn. Balam durys jolǵa tústi, araq-sharap ishpeidi, temeki tartpaityn boldy deitin edi. Ókinishke qarai, 90-shy jyldardyń aiaǵyna taman elimizde sálafilik aǵym kelip, olardyń qatary kún ótken saiyn kóbeiip, dástúrli dinimizge jat dini ustanymmen ýlanǵan jastar paida bola bastady. Olar namaz oqymaǵandy kápir dep, ata-anaǵa qarsy shyǵyp, bergen asyn ishpei, dástúrdi mansuqtap, qudaiy as berýge qarsy bolyp, marqumdarǵa Quran baǵyshtaýdy bidǵat sanap, ózi sekildi dini ustanymda bolmaǵandy adasqan sanap, aǵaiyn-týyspen aralasýdy toqtatyp, qoǵamnan oqshaýlana bastady. Saqalyn qoiyp, balaǵyn qysqartyp, eshkimdi tyńdamaityn boldy. Óz ýaǵyz-nasihatshylaryn ǵana tyńdaǵandyqtan qoǵam olardyń áreketinen shoshi bastady. Balasy, qyzy sondai teris aǵymǵa kirip, otbasynyń shyrqy ketken ata-analardyń muńyn estigen jurtshylyq dinge úrke qarai bastady.
Qoǵamdaǵy mundai qaýipke Siriia oqiǵasy, Siriiaǵa ketýshilerdiń áreketi qosylǵan soń ata-analardyń qorqynyshy odan saiyn údei tústi. Dinge munshalyqty úreimen qaraýǵa itermelegen másele bizdegi sálafizmge zań boiynsha tyiym salynbaýy, olardyń erkinsýine, qala berdi, qatarlarynyń kóbeiýine múmkindik berdi. Endi, Aqtóbe oqiǵasy sálafizm aǵymynyń qoǵamǵa qanshalyqty qaýipti ekenin kórsetti.
– Dinge bet bura bastaǵanyna kóp bola qoimaǵan kei jastardyń minezderi kúrt ózgerip, aǵaiyn-týysqandarymen dini kózqarasyn qabyldamaǵanyna bailanysty aralaspai ketýi jii oryn alyp jatyr. Osy məselege qatysty ne aitasyz?
– Iá, sálafizm aǵymyna kirip, shylaýyna ilikken jastardyń minezderi kúrt ózgeredi. Sebebi, bul aǵymnyń ustanymy izgilikke, sabyrlylyqpen, adamgershilikke negizdelmegen. Kerisinishe, qatygezdik pen dórekilikke baǵytalyp, júzderinde nur emes, sus paida bolady. Óitkeni, olardyń ustanymdary shirk, kúfr, bidǵatqa negizdelgen. Júrekke meiirim emes, shirk, kúfr, bidǵat máselesi birinshi kezekte kirgen soń árbir máselege osy úsh negiz boiynsha qarap, amal etýge kóshkendikten olar úshin jaqyn týys túgili, ata-ananyń ózi kápirge ainalyp, olardan syrt ainalýda. Sondyqtan kóptegen ata-ana bizderge kelip: «balam namazǵa jyǵylmai turǵanda jaqsy edi, namazǵa jyǵylǵan soń minezi ózgerdi, ashýshań boldy, sóz tyńdamaityn boldy» dep shaǵymdanyp jatady. Rasynda islam kórkem minezdi bolýdy buiyrady. «Aqyrette tarazyda aýyr basatyn amal kórkem minezdi bolý» degen ardaqty paiǵambarymyz (s.ǵ.s.). Dástúrli dinge betburǵandarda ondai teris qylyq pen dórekilik emes, kishipeiildilik, jumsaqtyq kórinis tabady.
– Paiǵambar (s.ǵ.s ) ózgelerge qalai úlgi bola bildi jəne jəhil (nadan) qoǵamdy qalai izgilik jolyna bastady?
– Muhammed paiǵambarymyz (s.ǵ.s.) adamzatqa úlgi tulǵa. Quranda bylai degen: «Rasynda, sender úshin Alladan da, aqyret kúninen de úmit etkender jáne Allany kóp eske alǵan kisiler úshin Allanyń elshisinde kórkem ónegeler bar»(33. Ahzab-21).
«Shyn máninde, sen, álbette, uly minezge iesiń», (68. Qalam-4). Buǵan qosa, paiǵambarymyzdyń (s.ǵ.s.) ózi bylai degen: «Men jaqsy ádepti tolyqtyrý úshin jiberildim»,(Mýslim, Salatýl Mýsafirin). Putqa tabynýshy, saýaty joq, mádenietten jurdai arab qoǵamyn imanǵa shaqyrý barysynda kórkem minezdiligimen ózgelerdiń júrekterin jaýlai bildi. Máselen, Abdýlla ibn Sálám esimdi iahýdi paiǵmbarymyzdy (s.ǵ.s.) Mádinada alǵash kórgen kezde: «Myna beine aldamshy bolmaidy» dep bir kórgennen-aq islamdy qabyldaǵan bolatyn.
Bir kúni Hýsein ákesine kelip, atasynyń (s.ǵ.s.) minezi jaily suraǵanda, Áli: «Paiǵambar (s.ǵ.s.) kúlimsiregen, jaqsy minezdi, názik júrekti edi. Onyń aýzynan eshqandai jaman sóz shyqpaityn. Ózgelerdiń áreketin synamaityn, aiyptamaityn. Unatpaǵan bir áreketti kórgende úndemei, kórmegensip ótetin»depsipattap beredi.
Ardaqty paiǵambarymyz (s.ǵ.s.) bireýge zeký, salǵylasý, artyq sóileý, ózine qatysy joq iske aralasýdan alys turatyn. Eshkimdi synamaityn, minemeitin. Sóz alǵan adamnyń áńgimesin bólmei, sózdi sońyna deiin tyńdaityn. Osyndai kórkem minezi arqyly islamdy nasihattaǵanyn bilemiz. Árine, árbir musylman paiǵambardyń (s.ǵ.s.) boiyndaǵy jaqsy minezdi úlgi etýi tiis.
– Shynaiy musylman qandai bolýy kerek? Ol ózgelerge qalai úlgi bola alady?
Shynaiy musylman qolymen de, tilimen de ózgege ziian tigizbeitin adam bolýy tiis. Onyń boiynan tek jaqsylyqtyń nyshany kórinip, sózi men amaly úilesip turýy qajet. Ózgege qandaida bir is aitpas buryn ol óz boiynan kórinis tabýy kerek. Sonda ǵana Abai atamyz aitqandai «kámil musylman» bolmaq.
– Oqyrmandarǵa aitar aqyl-keńesińiz?
– Biz kemshilikti dinnen izdemeiik. Dinde kemshilik joq, kemshilik pendede. Pendeniń jasaǵan teris áreketine qarap, din solai eken dep, kiná artý durys bolmaidy. Árbirimiz ózgege paidasy tietin musylman bolaiyq degim keledi.
