سمايىل سەيتبەكوۆ, قمدب-نىڭ ماڭعىستاۋ وبلىسى بويىنشا ٶكٸل يمامى
– ەرتەرەكتە «پəلەنشە دٸنگە بەت بۇرىپتى» دەگەن سٶزدٸ ەستٸسە جۇرت قۋاناتىن ەدٸ. ال, قازٸر كەرٸسٸنشە بٸرەۋ دٸنگە بەت بۇرا باستاسا جۇرت كٷدٸكتەنٸپ قارايتىن كٷنگە جەتتٸك. تٸپتٸ, كەيبٸرەۋلەرٸ «وسى سيريياعا كەتٸپ قالماي ما?» دەگەن ويدا جٷرەتٸنٸ دە جاسىرىن ەمەس. بٸز نەگە از عانا ۋاقىتتا وسىنداي كٷيگە تٷستٸك? حالىقتىڭ بۇلاي كٷدٸكتەنۋٸنە نە سەبەپ بولۋدا?
– جاسىراتىنى جوق, ەۋەلدە يماندىلىققا بەت بۇرسا, نامازعا جىعىلسا, اتا-اناسى مەن اعايىندارى قۋىنىپ جاتاتىن. بالام دۇرىس جولعا تٷستٸ, اراق-شاراپ ٸشپەيدٸ, تەمەكٸ تارتپايتىن بولدى دەيتٸن ەدٸ. ٶكٸنٸشكە قاراي, 90-شى جىلداردىڭ اياعىنا تامان ەلٸمٸزدە سەلافيلٸك اعىم كەلٸپ, ولاردىڭ قاتارى كٷن ٶتكەن سايىن كٶبەيٸپ, دەستٷرلٸ دٸنٸمٸزگە جات دٸني ۇستانىممەن ۋلانعان جاستار پايدا بولا باستادى. ولار ناماز وقىماعاندى كەپٸر دەپ, اتا-اناعا قارسى شىعىپ, بەرگەن اسىن ٸشپەي, دەستٷردٸ مانسۇقتاپ, قۇدايى اس بەرۋگە قارسى بولىپ, مارقۇمدارعا قۇران باعىشتاۋدى بيدعات ساناپ, ٶزٸ سەكٸلدٸ دٸني ۇستانىمدا بولماعاندى اداسقان ساناپ, اعايىن-تۋىسپەن ارالاسۋدى توقتاتىپ, قوعامنان وقشاۋلانا باستادى. ساقالىن قويىپ, بالاعىن قىسقارتىپ, ەشكٸمدٸ تىڭدامايتىن بولدى. ٶز ۋاعىز-ناسيحاتشىلارىن عانا تىڭداعاندىقتان قوعام ولاردىڭ ەرەكەتٸنەن شوشي باستادى. بالاسى, قىزى سونداي تەرٸس اعىمعا كٸرٸپ, وتباسىنىڭ شىرقى كەتكەن اتا-انالاردىڭ مۇڭىن ەستٸگەن جۇرتشىلىق دٸنگە ٷركە قاراي باستادى.
قوعامداعى مۇنداي قاۋٸپكە سيرييا وقيعاسى, سيريياعا كەتۋشٸلەردٸڭ ەرەكەتٸ قوسىلعان سوڭ اتا-انالاردىڭ قورقىنىشى ودان سايىن ٷدەي تٷستٸ. دٸنگە مۇنشالىقتى ٷرەيمەن قاراۋعا يتەرمەلەگەن مەسەلە بٸزدەگٸ سەلافيزمگە زاڭ بويىنشا تىيىم سالىنباۋى, ولاردىڭ ەركٸنسۋٸنە, قالا بەردٸ, قاتارلارىنىڭ كٶبەيۋٸنە مٷمكٸندٸك بەردٸ. ەندٸ, اقتٶبە وقيعاسى سەلافيزم اعىمىنىڭ قوعامعا قانشالىقتى قاۋٸپتٸ ەكەنٸن كٶرسەتتٸ.
– دٸنگە بەت بۇرا باستاعانىنا كٶپ بولا قويماعان كەي جاستاردىڭ مٸنەزدەرٸ كٷرت ٶزگەرٸپ, اعايىن-تۋىسقاندارىمەن دٸني كٶزقاراسىن قابىلداماعانىنا بايلانىستى ارالاسپاي كەتۋٸ جيٸ ورىن الىپ جاتىر. وسى مəسەلەگە قاتىستى نە ايتاسىز?
– يە, سەلافيزم اعىمىنا كٸرٸپ, شىلاۋىنا ٸلٸككەن جاستاردىڭ مٸنەزدەرٸ كٷرت ٶزگەرەدٸ. سەبەبٸ, بۇل اعىمنىڭ ۇستانىمى ٸزگٸلٸككە, سابىرلىلىقپەن, ادامگەرشٸلٸككە نەگٸزدەلمەگەن. كەرٸسٸنٸشە, قاتىگەزدٸك پەن دٶرەكٸلٸككە باعىتالىپ, جٷزدەرٸندە نۇر ەمەس, سۇس پايدا بولادى. ٶيتكەنٸ, ولاردىڭ ۇستانىمدارى شيرك, كٷفر, بيدعاتقا نەگٸزدەلگەن. جٷرەككە مەيٸرٸم ەمەس, شيرك, كٷفر, بيدعات مەسەلەسٸ بٸرٸنشٸ كەزەكتە كٸرگەن سوڭ ەربٸر مەسەلەگە وسى ٷش نەگٸز بويىنشا قاراپ, امال ەتۋگە كٶشكەندٸكتەن ولار ٷشٸن جاقىن تۋىس تٷگٸلٸ, اتا-انانىڭ ٶزٸ كەپٸرگە اينالىپ, ولاردان سىرت اينالۋدا. سوندىقتان كٶپتەگەن اتا-انا بٸزدەرگە كەلٸپ: «بالام نامازعا جىعىلماي تۇرعاندا جاقسى ەدٸ, نامازعا جىعىلعان سوڭ مٸنەزٸ ٶزگەردٸ, اشۋشاڭ بولدى, سٶز تىڭدامايتىن بولدى» دەپ شاعىمدانىپ جاتادى. راسىندا يسلام كٶركەم مٸنەزدٸ بولۋدى بۇيىرادى. «اقىرەتتە تارازىدا اۋىر باساتىن امال كٶركەم مٸنەزدٸ بولۋ» دەگەن ارداقتى پايعامبارىمىز (س.ع.س.). دەستٷرلٸ دٸنگە بەتبۇرعانداردا ونداي تەرٸس قىلىق پەن دٶرەكٸلٸك ەمەس, كٸشٸپەيٸلدٸلٸك, جۇمساقتىق كٶرٸنٸس تابادى.
– پايعامبار (س.ع.س ) ٶزگەلەرگە قالاي ٷلگٸ بولا بٸلدٸ جəنە جəھيل (نادان) قوعامدى قالاي ٸزگٸلٸك جولىنا باستادى?
– مۇحاممەد پايعامبارىمىز (س.ع.س.) ادامزاتقا ٷلگٸ تۇلعا. قۇراندا بىلاي دەگەن: «راسىندا, سەندەر ٷشٸن اللادان دا, اقىرەت كٷنٸنەن دە ٷمٸت ەتكەندەر جەنە اللانى كٶپ ەسكە العان كٸسٸلەر ٷشٸن اللانىڭ ەلشٸسٸندە كٶركەم ٶنەگەلەر بار»(33. احزاب-21).
«شىن مەنٸندە, سەن, ەلبەتتە, ۇلى مٸنەزگە يەسٸڭ», (68. قالام-4). بۇعان قوسا, پايعامبارىمىزدىڭ (س.ع.س.) ٶزٸ بىلاي دەگەن: «مەن جاقسى ەدەپتٸ تولىقتىرۋ ٷشٸن جٸبەرٸلدٸم»,(مۋسليم, سالاتۋل مۋسافيرين). پۇتقا تابىنۋشى, ساۋاتى جوق, مەدەنيەتتەن جۇرداي اراب قوعامىن يمانعا شاقىرۋ بارىسىندا كٶركەم مٸنەزدٸلٸگٸمەن ٶزگەلەردٸڭ جٷرەكتەرٸن جاۋلاي بٸلدٸ. مەسەلەن, ابدۋللا يبن سەلەم ەسٸمدٸ ياھۋدي پايعمبارىمىزدى (س.ع.س.) مەدينادا العاش كٶرگەن كەزدە: «مىنا بەينە الدامشى بولمايدى» دەپ بٸر كٶرگەننەن-اق يسلامدى قابىلداعان بولاتىن.
بٸر كٷنٸ حۋسەين ەكەسٸنە كەلٸپ, اتاسىنىڭ (س.ع.س.) مٸنەزٸ جايلى سۇراعاندا, ەلي: «پايعامبار (س.ع.س.) كٷلٸمسٸرەگەن, جاقسى مٸنەزدٸ, نەزٸك جٷرەكتٸ ەدٸ. ونىڭ اۋزىنان ەشقانداي جامان سٶز شىقپايتىن. ٶزگەلەردٸڭ ەرەكەتٸن سىنامايتىن, ايىپتامايتىن. ۇناتپاعان بٸر ەرەكەتتٸ كٶرگەندە ٷندەمەي, كٶرمەگەنسٸپ ٶتەتٸن»دەپسيپاتتاپ بەرەدٸ.
ارداقتى پايعامبارىمىز (س.ع.س.) بٸرەۋگە زەكۋ, سالعىلاسۋ, ارتىق سٶيلەۋ, ٶزٸنە قاتىسى جوق ٸسكە ارالاسۋدان الىس تۇراتىن. ەشكٸمدٸ سىنامايتىن, مٸنەمەيتٸن. سٶز العان ادامنىڭ ەڭگٸمەسٸن بٶلمەي, سٶزدٸ سوڭىنا دەيٸن تىڭدايتىن. وسىنداي كٶركەم مٸنەزٸ ارقىلى يسلامدى ناسيحاتتاعانىن بٸلەمٸز. ەرينە, ەربٸر مۇسىلمان پايعامباردىڭ (س.ع.س.) بويىنداعى جاقسى مٸنەزدٸ ٷلگٸ ەتۋٸ تيٸس.
– شىنايى مۇسىلمان قانداي بولۋى كەرەك? ول ٶزگەلەرگە قالاي ٷلگٸ بولا الادى?
شىنايى مۇسىلمان قولىمەن دە, تٸلٸمەن دە ٶزگەگە زييان تيگٸزبەيتٸن ادام بولۋى تيٸس. ونىڭ بويىنان تەك جاقسىلىقتىڭ نىشانى كٶرٸنٸپ, سٶزٸ مەن امالى ٷيلەسٸپ تۇرۋى قاجەت. ٶزگەگە قاندايدا بٸر ٸس ايتپاس بۇرىن ول ٶز بويىنان كٶرٸنٸس تابۋى كەرەك. سوندا عانا اباي اتامىز ايتقانداي «كەمٸل مۇسىلمان» بولماق.
– وقىرماندارعا ايتار اقىل-كەڭەسٸڭٸز?
– بٸز كەمشٸلٸكتٸ دٸننەن ٸزدەمەيٸك. دٸندە كەمشٸلٸك جوق, كەمشٸلٸك پەندەدە. پەندەنٸڭ جاساعان تەرٸس ەرەكەتٸنە قاراپ, دٸن سولاي ەكەن دەپ, كٸنە ارتۋ دۇرىس بولمايدى. ەربٸرٸمٸز ٶزگەگە پايداسى تيەتٸن مۇسىلمان بولايىق دەگٸم كەلەدٸ.
