Siriiadaǵy soǵys týraly sóz bolǵanda bizdi tolǵandyratyny – osy elde jeti jarym jyldan beri júrgen qazaqtardyń taǵdyry. Olar bul soǵys tolyq bitkennen keiin qaida barady, elge qaita ma, álde qarýlastarymen birge Aýǵanstan jerine asa ma? Bul suraqqa qatysty bir jaýapty biylǵy qyrkúiek aiynda Qazaqstan Syrtqy ister ministriniń birinshi orynbasary Muhtar Tileýberdi berdi. Ol buqaralyq aqparat quraldary ókilderine bergen brifinginde qazirgi kúnderi Siriia jerinde júrgen 23 azamatty elge qaitarý áreketi jasalyp jatqanyn jetkizdi. Birinshi vitse-ministrdiń aitýyna qaraǵanda, vedomostvo búginde Siriia men Irak jerlerinde júrgen qazaqstandyq jaýyngerlerdi anyqtaý baǵytynda jumystar júrgizýde. «Bul jóninde bizde qazir biraz aqpar bar, Iordaniiadaǵy elshiligimiz, sondai-aq Livandaǵy bas konsýldigimiz atalǵan aimaqtarda júrgen qazaqstandyqtardy izdeý máselesimen tyǵyz ainalysýda. Buǵan qosa, biz sol jaqtarǵa ketken azamattarymyzdyń ata-analaryna udaiy suraý salyp otyramyz», – dedi ministrdiń orynbasary.
Budan buryn «Habar 24» telearnasynyń tilshisine bir áiel habarlasyp, 8 aidan beri 16 balasy bar 7 áieldiń Siriiada júrgenderin jetkizgen edi. Ol Oral, Aqtóbe, Almaty jáne Jezqazǵan qalalarynan bulardyń turmys jaǵdailary nashar bolǵandyqtan, elden ketkenderin aitty. Bosqyndar lagerinde turyp jatqan olardyń balalary da túrli syrqattarmen aýyrady, bári meditsinalyq kómekke asa zárý. Áiel óziniń sózin: «Eger qoldaryńyzdan kelse, olardy sol jaqtan alyp shyǵýǵa járdem berińizder», – dep aiaqtady.
Bizge taǵy bir belgili bolǵan jait, qazirgi tańda bizdiń syrt jaqtarda júrgen otandastarymyzdy elge qaitarý máselesimen tek Syrtqy ister ministrligi ǵana emes, sonymen qatar arnaýly qyzmetter, Qorǵanys ministrligi, Ishki ister ministrligi men Tótenshe jaǵdailar jónindegi komitet sekildi quzyrly organdar da ainalysýda. «Onda júrgen bizdiń kóptegen azamattarymyz Siriia men Irak biliginiń arnaiy synaqtarynan ótkizilip, terrorlyq is-áreketterge qanshalyqty qatystary bar-joq ekenderin teksertedi. Eger osy súzgi kezinde kinálary anyqtalmaǵan bolsa, olar Qazaqstan tarapyna ótkiziledi. Sondai baqylaýda júrgen áielderdiń birqatarynyń balalary da bar. Biz bul áielderdiń lańkestik áreketterge qatystary bar dep aita almaimyz, biraq elge qaitýlary úshin kelisimdi eń aldymen osy áielderdiń ózderi berýleri kerek», – dep atap kórsetti syrtqy ister vedomstvosynyń ókili.
Birinshi vitse-ministr óz sózinde bul balalar ata-analarynyń Taiaý Shyǵystaǵy terrorlyq áreketterge qatystary bar ekeni dáleldenetin bolsa, olardy ata-analyq quqyqtarynan aiyryp, kámeletke jastary bolmaǵan jetkinshekterdiń áke-sheshelerinen alynatyn kelisimsiz-aq elge ákelinetinin bildirdi.
Jurtty osy kezge deiin Taiaý Shyǵys elderine qansha qazaq ulanynyń barǵany da tolǵandyrady. Qazaqstan Ulttyq qaýipsizdik komitetiniń málimeti boiynsha, Siriia men Irakta urys qimyldary bastalǵan kezden bul jaqtarǵa elimizdiń 800-ge jýyq azamaty, sonyń ishinde 500 shamalas kámeletke jasy tolmaǵan balalar ketip qalǵan. Jasyratyny joq, kúni keshege deiin olar týraly ártúrli málimetter berilip keldi. Máselen, 2013 jyly áleýmettik jelide munda 150 qazaqtyń otbasymen júrgeni beinejazba arqyly atap ótildi. Sonda qandastardyń Aleppo janynda shoǵyrlanǵandary belgili boldy. 2014 jylǵy qarashada «Islam memleketiniń» «Ál-Haiiat» meditsinalyq ortalyǵy qazaq tilinde sóilep júrgen balalardyń áskeri daiyndyqtan ótip jatqandary týraly bir beinesiýjet jariialady. Balalar túgel avtomattarmen qarýlanǵan eken. Sol ýaqytta respýblika Ulttyq qaýipsizdik komitetiniń sol kezdegi tóraǵasy Nurtai Ábiqaev Siriiada «Islam memleketi» quramyndaǵy «Qazaq jamaǵaty» tobynda 300-den astam sarbazdyń bar ekenin, olardyń 150-in áielder quraitynyn málimdedi. Al saiasattanýshy Erlan Qarin sol jylǵy qyrkúiekte DAISh sapynda shamamen 250-dei qazaq jastarynyń bar ekenin, olardyń jastary 30-dyń mańaiynda ekenin aitty. Sosyn 2016 jyly naýryz aiynda IM-nyń «Furat Media» meditsina ortalyǵy Ońtústik Qazaqstan oblysynan kelgen orys tildi muǵalimdi kórsetetin kelesi bir beinekórinisti usyndy. Budan keiin Siriiadaǵy qazaq sodyrlary jaily basqasha derekter berilmedi. Qazir onda barǵan qazaqtardyń qanshasy tiri ekeni jáne olardyń qaida júrgenderi jóninde naqty málimet joq.
Qazaqstan Syrtqy ister ministrligi qazirgi kúnderi naqty osy máselelermen ainalysyp jatyr. Osynyń ózi kóńilge unamdy sezim uialatady.
Serik PIRNAZAR
