«Jas Alashtyń» Ońtústik Qazaqstan oblysyndaǵy qosynyna erli-zaiypty Ótegen Sman men Gúljanar Altynbekovany Ádilhan Atemov esimdi qariia alyp keldi.
– 2014 jyldan bastap meni Shyńǵys hannyń arýaǵy mazalai bastady, – dedi áńgimege alǵashqy bolyp aralasqan Gúljanar Altynbekova. – Babamyzdyń ózi aian berip, 2014 jyldyń qarashasynda jolǵa shyqtyq. Qai jerge baratynymyzdy ózi aityp otyrdy. Ońtústik Qazaqstan oblysy Arys qalasynyń aýmaǵynda Shyńǵys hannyń qolbasshysynyń molasy bar eken. Sonyń basyna belgi salyp, arýaǵymen tildestim. 2015 jyldyń aqpanynda babamyz «jolǵa shyǵyńdar» degen aian joldady. Taǵy da Arysqa keldik. Qaida baratynymyzdy ózi kórsetip otyrdy. «Ary qarai joldy at dúbirimen tabasyńdar» degen edi. Aitqany boldy. Dittegen jerimizge jaqyndaǵanda myń shaqty attyń dúbiri estildi. Sol jerge belgi salyp, quran oqyp, 2015 jyldyń sáýirinen bastap qazba jumystaryn bastap kettik.
– Bul kisiniń (G.Altynbekovany aityp otyr – B.Á.) arǵy babalary Manas Shyńǵys hannyń zamanynda ómir súrgen eken. Shyńǵys hanmen bailanystyryp júrgen sol Manas atasynyń arýaǵy ǵoi, – dedi Gúljanardyń jubaiy Ótegen Sman. – Qazba jumystaryn óz kúshimizben bastap kettik. Biraz týysymyz kómektesti. Aýmaǵy 4h8 metrlik jerdi tórt jarym metr tereńdikke deiin qazdyq. Osy kezde qandy topyraq shyqty. Babamyz «topyraqty Almatyǵa aparyp teksertińder» dedi. Topyraqty belgili arheolog-ǵalym Karl Baipaqovqa kórsettik. Eshqandai ǵalym aitqandarymyzdy moiyndamaǵan soń, babanyń aianymen qaitadan Arysqa qaityp kettik. Molanyń ishki úiine túser kezde «Sarytóbe degen jerdi tabyńdar» degen aian keldi. Onyń qai jer ekenin babanyń jylany kórsetip otyrdy. Úsh shaqyrymdai jerde taqiia siiaqty 15 shaqty tóbe bar eken. «Birinshi tóbeniń basynda Maiqy bi jatyr» dedi. Ol Shyńǵys handy han etip sailaǵan, uly qaǵanǵa ustaz bolǵan adam bolyp shyqty. Maiqy bi bir tóbeniń basynda jubaiy, qyzy úsheýi jatyr eken. Sol kisiniń ruqsatymen Shyńǵys hannyń molasynyń ishki úiin qazýǵa kiristik. Qazý jumystaryn aian boiynsha jazǵa qarai toqtatyp, 2015 jyldyń qazanynda qaita bastadyq. Babamyz «endi toqtamańdar» dedi. On úsh metr tereńdikke jetkende babanyń úsh bulaǵy shyqty. Endi babanyń esiginiń aldyna keldik, – dedi Ótegen Sman.
Suhbat berýshilerdiń aitýynsha, qazba jumystary ońai bolmaǵan siiaqty. Qaidan ońai bolsyn, aq kerishti qatty jerdi 12-13 metr tereńdikke, odan keiin kóldeneńinen 40 metrge deiin qazýǵa qanshama kúsh-qýat, qajyr-qairat qajet emes pe?!
– Qazý jumystary kezinde aian arqyly kóptegen belgiler kórindi. Tabannyń tańbasy, arabsha jazýlar, 16 degen belgiler kezdesti. Babanyń jylany da shyqty. 1027 degen belginiń qupiiasy áli ashylǵan joq, – dedi Gúljanar Altynbekova. – Aqyr aiaǵynda Shyńǵys hannyń molasyna 30 santimetr qaldy degen belgi keldi. Aian boiynsha babamyz bul jerge atymen birge jerlengen.
– Osy 30 santimetrdi nege qazbai otyrsyzdar?
– Sebebi ol úshin joǵarydan ruqsat qajet.
– Ruqsat kimnen kerek?
– Shyńǵys han babamyz prezidenttiń ruqsatyn kútip otyr. Aianda solai degen.
Kisi ilanatyn, aqylǵa qonatyn tirlik pe? Qanshama ǵasyrlardan bergi aralyqta álemniń eń myqty degen ǵalymdary taba almai jatqan Shyńǵys hannyń molasy Arys qalasynan 2-3 shaqyrym jerdegi jurt Leshoz atap ketken aýylda jatyr degen sóz qulaqqa qona ma? Sonda bul ne? Bálkim, erli-zaiyptylar osy tirlikteri arqyly paida tabýdy maqsat etip otyr ma degen kúdik te kelgen. Biraq aitqan áńgimelerine qaraǵanda, olarǵa qarjylai járdem berip jatqan eshkim joq siiaqty. Ózderi Leshozdaǵy bir úidi jaldap turady. Taýyp jatqan tabystary da joq kórinedi. Tipti Shymkentke kelip-ketý jolaqysyn da aýyldastarynan qaryzǵa alǵandaryn aityp otyr.
Al qoǵam tarapynan buǵan nendei pikir aitylar eken?
Baqytjan ÁBDIRAShULY
Ońtústik Qazaqstan oblysy
