«جاس الاشتىڭ» وڭتٷستٸك قازاقستان وبلىسىنداعى قوسىنىنا ەرلٸ-زايىپتى ٶتەگەن سمان مەن گٷلجانار التىنبەكوۆانى ەدٸلحان اتەموۆ ەسٸمدٸ قارييا الىپ كەلدٸ.
– 2014 جىلدان باستاپ مەنٸ شىڭعىس حاننىڭ ارۋاعى مازالاي باستادى, – دەدٸ ەڭگٸمەگە العاشقى بولىپ ارالاسقان گٷلجانار التىنبەكوۆا. – بابامىزدىڭ ٶزٸ ايان بەرٸپ, 2014 جىلدىڭ قاراشاسىندا جولعا شىقتىق. قاي جەرگە باراتىنىمىزدى ٶزٸ ايتىپ وتىردى. وڭتٷستٸك قازاقستان وبلىسى ارىس قالاسىنىڭ اۋماعىندا شىڭعىس حاننىڭ قولباسشىسىنىڭ مولاسى بار ەكەن. سونىڭ باسىنا بەلگٸ سالىپ, ارۋاعىمەن تٸلدەستٸم. 2015 جىلدىڭ اقپانىندا بابامىز «جولعا شىعىڭدار» دەگەن ايان جولدادى. تاعى دا ارىسقا كەلدٸك. قايدا باراتىنىمىزدى ٶزٸ كٶرسەتٸپ وتىردى. «ارى قاراي جولدى ات دٷبٸرٸمەن تاباسىڭدار» دەگەن ەدٸ. ايتقانى بولدى. دٸتتەگەن جەرٸمٸزگە جاقىنداعاندا مىڭ شاقتى اتتىڭ دٷبٸرٸ ەستٸلدٸ. سول جەرگە بەلگٸ سالىپ, قۇران وقىپ, 2015 جىلدىڭ سەۋٸرٸنەن باستاپ قازبا جۇمىستارىن باستاپ كەتتٸك.
– بۇل كٸسٸنٸڭ (گ.التىنبەكوۆانى ايتىپ وتىر – ب.ە.) ارعى بابالارى ماناس شىڭعىس حاننىڭ زامانىندا ٶمٸر سٷرگەن ەكەن. شىڭعىس حانمەن بايلانىستىرىپ جٷرگەن سول ماناس اتاسىنىڭ ارۋاعى عوي, – دەدٸ گٷلجاناردىڭ جۇبايى ٶتەگەن سمان. – قازبا جۇمىستارىن ٶز كٷشٸمٸزبەن باستاپ كەتتٸك. بٸراز تۋىسىمىز كٶمەكتەستٸ. اۋماعى 4ح8 مەترلٸك جەردٸ تٶرت جارىم مەتر تەرەڭدٸككە دەيٸن قازدىق. وسى كەزدە قاندى توپىراق شىقتى. بابامىز «توپىراقتى الماتىعا اپارىپ تەكسەرتٸڭدەر» دەدٸ. توپىراقتى بەلگٸلٸ ارحەولوگ-عالىم كارل بايپاقوۆقا كٶرسەتتٸك. ەشقانداي عالىم ايتقاندارىمىزدى مويىنداماعان سوڭ, بابانىڭ ايانىمەن قايتادان ارىسقا قايتىپ كەتتٸك. مولانىڭ ٸشكٸ ٷيٸنە تٷسەر كەزدە «سارىتٶبە دەگەن جەردٸ تابىڭدار» دەگەن ايان كەلدٸ. ونىڭ قاي جەر ەكەنٸن بابانىڭ جىلانى كٶرسەتٸپ وتىردى. ٷش شاقىرىمداي جەردە تاقييا سيياقتى 15 شاقتى تٶبە بار ەكەن. «بٸرٸنشٸ تٶبەنٸڭ باسىندا مايقى بي جاتىر» دەدٸ. ول شىڭعىس حاندى حان ەتٸپ سايلاعان, ۇلى قاعانعا ۇستاز بولعان ادام بولىپ شىقتى. مايقى بي بٸر تٶبەنٸڭ باسىندا جۇبايى, قىزى ٷشەۋٸ جاتىر ەكەن. سول كٸسٸنٸڭ رۇقساتىمەن شىڭعىس حاننىڭ مولاسىنىڭ ٸشكٸ ٷيٸن قازۋعا كٸرٸستٸك. قازۋ جۇمىستارىن ايان بويىنشا جازعا قاراي توقتاتىپ, 2015 جىلدىڭ قازانىندا قايتا باستادىق. بابامىز «ەندٸ توقتاماڭدار» دەدٸ. ون ٷش مەتر تەرەڭدٸككە جەتكەندە بابانىڭ ٷش بۇلاعى شىقتى. ەندٸ بابانىڭ ەسٸگٸنٸڭ الدىنا كەلدٸك, – دەدٸ ٶتەگەن سمان.
سۇحبات بەرۋشٸلەردٸڭ ايتۋىنشا, قازبا جۇمىستارى وڭاي بولماعان سيياقتى. قايدان وڭاي بولسىن, اق كەرٸشتٸ قاتتى جەردٸ 12-13 مەتر تەرەڭدٸككە, ودان كەيٸن كٶلدەنەڭٸنەن 40 مەترگە دەيٸن قازۋعا قانشاما كٷش-قۋات, قاجىر-قايرات قاجەت ەمەس پە?!
– قازۋ جۇمىستارى كەزٸندە ايان ارقىلى كٶپتەگەن بەلگٸلەر كٶرٸندٸ. تاباننىڭ تاڭباسى, ارابشا جازۋلار, 16 دەگەن بەلگٸلەر كەزدەستٸ. بابانىڭ جىلانى دا شىقتى. 1027 دەگەن بەلگٸنٸڭ قۇپيياسى ەلٸ اشىلعان جوق, – دەدٸ گٷلجانار التىنبەكوۆا. – اقىر اياعىندا شىڭعىس حاننىڭ مولاسىنا 30 سانتيمەتر قالدى دەگەن بەلگٸ كەلدٸ. ايان بويىنشا بابامىز بۇل جەرگە اتىمەن بٸرگە جەرلەنگەن.
– وسى 30 سانتيمەتردٸ نەگە قازباي وتىرسىزدار?
– سەبەبٸ ول ٷشٸن جوعارىدان رۇقسات قاجەت.
– رۇقسات كٸمنەن كەرەك?
– شىڭعىس حان بابامىز پرەزيدەنتتٸڭ رۇقساتىن كٷتٸپ وتىر. اياندا سولاي دەگەن.
كٸسٸ يلاناتىن, اقىلعا قوناتىن تٸرلٸك پە? قانشاما عاسىرلاردان بەرگٸ ارالىقتا ەلەمنٸڭ ەڭ مىقتى دەگەن عالىمدارى تابا الماي جاتقان شىڭعىس حاننىڭ مولاسى ارىس قالاسىنان 2-3 شاقىرىم جەردەگٸ جۇرت لەسحوز اتاپ كەتكەن اۋىلدا جاتىر دەگەن سٶز قۇلاققا قونا ما? سوندا بۇل نە? بەلكٸم, ەرلٸ-زايىپتىلار وسى تٸرلٸكتەرٸ ارقىلى پايدا تابۋدى ماقسات ەتٸپ وتىر ما دەگەن كٷدٸك تە كەلگەن. بٸراق ايتقان ەڭگٸمەلەرٸنە قاراعاندا, ولارعا قارجىلاي جەردەم بەرٸپ جاتقان ەشكٸم جوق سيياقتى. ٶزدەرٸ لەسحوزداعى بٸر ٷيدٸ جالداپ تۇرادى. تاۋىپ جاتقان تابىستارى دا جوق كٶرٸنەدٸ. تٸپتٸ شىمكەنتكە كەلٸپ-كەتۋ جولاقىسىن دا اۋىلداستارىنان قارىزعا العاندارىن ايتىپ وتىر.
ال قوعام تاراپىنان بۇعان نەندەي پٸكٸر ايتىلار ەكەن?
باقىتجان ەبدٸراشۇلى
وڭتٷستٸك قازاقستان وبلىسى
