Búgingi qazaqtardyń sol ejelgi ǵun, túrik, Shyńǵys qaǵan qurǵan alyp imperiianyń tikelei urpaǵy ekendigin ustanǵan dininen de kóremiz. Barlyq aýyzsha, jazbasha derekter sonaý kún zamanynan beri barlyq túrik tildi taipalardyń Táńirge (Kúnge, Kókke) tabynǵanyn aitady. Kókten keiin otbasynyń jáne balalardyń qamqorshysy Umai ana kieli sanalǵan.
Búgingi bizdiń ustanyp júrgen islam dini Qazaq eline IH-H ǵ.ǵ. keń tarai bastady. Islamdy qazaq dalasynda eń birinshi memlekettik din etip jariialaǵan Shyńǵyshannyń arǵy atalary Qarahandar áýleti bolyp tabylady. Shyńǵys handa, onyń búkil álemge patsha bolyp taralǵan san myńdaǵan urpaqtary da islam dinin ártúrli elder men ulystar arasyna taratýda eleýli ról atqardy. Shyńǵys hannyń ózi de jany qysylyp ádilettilik izdegen sátterinde Kóktegi Jaratýshy Táńirge jalbarynyp, qurbandyq shalyp, minájat etip, Allataǵaladan tilek tilegen. Sol zamanda jazylǵan «Muńaldyń qupiia shejiresi» men «Altan Tobysh» bizge Shyńǵyshannyń birneshe ret, Merkitter shabýyl jasap Bórteni olja etip alyp ketkende, elin qaita-qaita shaýyp, atasyn óltirgen Qytaiǵa jáne kerýenin tonap, elshilerin eki márte jazyqsyz óltirgen Horezmge (sartaýyl eline) joryq bastarda «moinyna burshaq salyp, Táńirden tilek tilegenin» jetkizdi. Bir keremeti Shyńǵys hannyń tilekteriniń bári qabyl bolyp, degenine jetken. «Qupiia shejirede» Shyńǵyshannyń tilegi bylai beriledi:
«Pysyqtyqpen osy men,
Patsha aǵzam bolǵam joq.
Jaratqan TÁŃIR jebeýmen,
Jurt iesi boldym men.
Jasaǵan iem demeýmen,
Joidym bógde jaýdy men.
Alǵyrlyqpen, sirá, men
Abzal qaǵan bolǵam joq.
Arýaq-babam qoldaýmen,
Halyq iesi boldym men.
Qasietti TÁŃIR qorǵaýmen,
Qatal jaýdy joidym men», - dep syiynady. (Muńaldyń qupiia shejiresi" 87 bet). Ózderińiz kórip otyrǵandai Shyńǵys qaǵan týra bizder siiaqty «Ata-Babalarymyzdyń arýaǵy qoldaidy, Qasietti TÁŃIR qorǵaidy» dep otyr.
Túsinikteme: Moiynǵa burshaq salý.
a. Qazaqtyń erteden kele jatqan ǵurpy, yrymy. Áýlie-ánbiege syiynyp, tilek tileý. á. Ertede balasy joq adamdar nemese balaǵa zar bolyp júrgen adamdar moinyna kógenniń burshaǵyn salyp Alla Taǵaladan perzent surap jalbarynǵan, jylaǵan. Moiynǵa burshaqty bala tilegende ǵana salady. b. Ertede balasy joq adamdar moinyna kógenniń burshaǵyn salyp, Allataǵaladan perzent surap jylap, jalbarynǵan. Moiynǵa burshaqty bala tilegende ǵana salady, ainalyp 10 ret, sol jaqqa, jáne oń jaqqa. g. «Burynǵy kezde basyna qatty qaiǵy túsken adam tilek tilep, moinyna tas burshaq bailaityn ádet bolǵan: qaiǵysy joiylǵanda moinyna salǵanyn alady eken» («Qambar batyr», Almaty. 1957, 112-bet). Tolyǵyraq: https://massaget.kz/mangilik_el/tup_tamyir/asyil_soz/34873/.
Túrkolog-ǵalym L.Gýmilev «Egemen Qazaqstan» gazetiniń 27.02.2000 jylǵy sanyndaǵy «Kóńilde júrgen kóp oilar» atty eńbeginde «Qazaqtar bir mámilege kele almai ózara qyrqysqanda «Senderdi Shyńǵystyń arýaǵyna tapsyrdym! Shyńǵystyń arýaǵy atady!» degende, barlyǵy da jym bolyp, bir týdyń astyna jinalyp, yntymaqqa keledi eken» dep jazdy.
«Jalpy, Shyńǵyshan din adamdaryna erekshe qurmetpen qaraǵan. «Uly Iasa (Jasaq M.Q.» boiynsha Muhammedtiń (s.ǵ.s.) úrim-butaǵy, sol siiaqty Quran oqýshy hafizder jáne faqihter, emshiler, ǵulama ǵalymdar, dárýish-kezbeler, azanshylar memleketke alym-salyq tólemegen. Sondai-aq, dini birlestikterdiń menshigindegi ýaqftyq jerler de salyqtan bosatylǵan». Tolyǵyraq: http://kazislam.kz/qazaqstandagy-islam/ishki-kategoriyalar/aza-standa-y-islam-tarikhy/item/13626-shy-ys-khan-m-sylman-ba
Bul jerde arnaiy atap ótetin jaǵdai, Shyńǵys qaǵan eshbir eldiń dinine qysymshylyq jasamaǵan. Ol jaily búkil álem elderiniń tarihshylary jazǵan.
Shyńǵys handy ózinen keiingi urpaqtary da asqan áýlie dep moiyndaýmen ótti. Nemeresi Móńke han Rýbrýkke «Aspanda – bir jaratýshy, jerde bir bileýshi bolýy – Máńgilik TÁŃIR qalaýy; Temýchin – TÁŃIRI perzenti, ony Temir (Er Dáýit) qorǵaidy» dep hat jazyp, qolyna ustatqan.
Túsinikteme: Er Dáýit (Eýropalyqtarsha David) temirshi – ustalardyń piri, on segiz myń ǵalamdy bilegen áigili Súleimen (Eýropalyqtarsha Solomon) patshanyń ákesi. Alladan túskendigi búkil álem elderiniń ǵulama-ǵalymdarymen tolyqtai moiyndalǵan tórt kitaptyń (Torat (Taýrat), Zabýr, Injil, Quran) ekinshisi «Zabýr jyrlary» osy Dáýit paiǵambarǵa túsken. «Zabýr jyrlary» tap-taza Qazaqtyń Ana tilinde jazylǵan. Senbei jatsańyzdar, taýyp alyp oqyp kórińizder. Mátini internette de bar.
«1206 jyly Shyńǵys han memleketiniń el tańbasynda «Kókte TÁŃIR, jerde qaǵan bar. Álem iesiniń tańba móri» dep jazylǵan (Erenjen Hara-Davan, Chirgis – haan kak polkovodets i ego nasledie. Almaty 1991, 19 bet).
«1. Shyńǵys qaǵannyń tegi. TÁŃIRI baqytty etip jaratqan Bórte Bóri zaiyby Maral sulýmen birge talai teńiz-dariiany keship kelip, Onyn ózeni bas alǵan Burhan-qaldun taýyn turaq etken kezde, Batshaǵan degen bir ul týady» (26 bet). Sonda Bórte Bóri degenimiz, Alshyn-Kókbóriniń urpaǵy Bórte degen maǵyna da qoldanylǵan. Bórte óz aty, Bóri tegi bolyp tabylady. Al, «talai teńiz-dariiany keship kelip» degeninen, olardyń ol jerge Kaspii-Aral óńirinen qonys aýdaryp barǵanyn da baǵamdaýǵa bolady.
Kazirgi Mongoliia jerinde «Qazaqtyń TÁŃIR taýy», Baiuly, Kentaý atty taýlar, Baiulynyń qara dalasy atty dala, Kerilgen atty ózen men Qazaq kóli jáne «Naimannyń kindik kóli» atty kól bar.Osy ataýdyń ózi sóz túsingen adamǵa kóp zattardy ańǵartsa kerek. Ata-babalarymyz taý men kólge kindik jurttyń atyn qoiǵan. Bul degen sóz, sol kezdegi Altai óńiri, Muńal dalasyn mekendegen barlyq taipalar, dál qazirgi qazaq jerindegi qazaq taipalary siiaqty, qazaq taipalary dep atalǵandyǵyn bildiredi. Sonda Shyńǵys han qurǵan alyp memlekette Qazaq memleketi bolyp shyǵady.
Sol siiaqty Qashaǵan Kúrjimanuly (1841-1929) óziniń «Adai tegi» atty jyrynda:
«...On tórt qabat jer men kók,
Jaratylǵan nurdan, - dep –
Atamyz Sapi, Sapiolla,
Jaralǵan topyraq, qumnan,-dep,
Hazireti Sheiish paiǵambar!
O da jaratylǵan
Bir allanyń ishinen,
Raqym etken kúshimen,
Bir tamshy tamǵan sýdan, - dep,-
Ár nárse solai bolatyn,
Allanyń etken isimen,
Estýińiz joq pa edi;
Haziretti Aisany
Mariiam ersiz týǵan, - dep,-
Ol kúndegi pendege
Ǵaiyptan talai bala kelipti
Mezgilsiz týǵan bir kúnnen,
Jaltyraǵan sáýlege
Jeti qabat jer astynda
Saraidyń ishi tolypty
Onan Dúiim Baian han
Bizge kelip jolyqty
Onyń týǵan anasy... dese, taǵy bir kóne jyrda:
«Dúiin Baian – Shyńǵys han,
Násiliń nurdan jaralǵan» dep, arýaǵyn atap, bas iip, taǵzym etip júretin bolǵan. Dúiim Baian degeni – Shyńǵystyń arǵy atasy, jazba derekterde Dýbý Baian delinedi. Nur dep Áleýke (Alan-gýa) ananyń nurdan bala týǵanyn aityp otyr.
Týra osyndai derekti, iaǵni Shyńǵys qaǵannyń tegi qazaq, onyń «násiliniń nurdan jaralǵandyǵyn» Kishi Júz – Alshyn - Adai -Tobyshtyń Zorbaiy Báiimbet Teleýuly «Zamananyń qulqyna» atty jyrynda:
«Ertede ótken erlerden
Noǵailynyń Edige,
Shyńǵystyń ótken zamany
Asyly nurdan jaralǵan,
Taimaǵan joldan tabany» dep jyrlaǵan, iaǵni olar sopylyq ilimniń tarihat jolyn ustanyp Allanyń Haq jolynan aýytqymai júrgender dep otyr.
Túsinikteme: Barlyq Mańǵystaýlyq áýlieler, sonyń ishinde Áýlie Beket - Pir Atada «tarihat» jolyn ustanýshylar ekenine nazar aýdarsaq, 360 áýlie ataýynyń da ótken tarihqa qatysty ekeni daýǵa jatpasa kerek. Sebebi, adam balasyn «áýlie» dárejesine jetkizetin tórt satysynyń (shariǵat, tarihat, aqiqat pen maǵripattyń) ekinshi satysy osy tarihat. Maǵynasyna qysqasha sholý jasar bolsaq, birinshi shariǵatty (musylmandyqty, iaǵni Allanyń haqtyǵyn) moiyndaýyń, ekinshi ata-babamyzdyń basynan ótken shejiresi - tarihyn bilýiń shart. Osy eki satydan ótkennen keiin Allanyń aq joly «Aqiqatqa» jetesiń, iaǵni Ádilettiń ne ekenin túsinetin bolasyń. Sosyn sońǵy saty ǵylym men bilimge de keń jol ashylady. Áýlie atanǵandardyń barlyǵy da osy tórt satydan ótkender. Óitpegen de she? Olardyń adamnyń jan-dúniesin zertteitin «Haq ilimi (Hal ilimi, Ar ilimi dep te atalady)» men Adam ata urpaqtarynyń shejiresin sonaý Adam atadan bastap taratatynyn Mańǵystaýlyq aqyn-jyraýlardyń barlyq shyǵarmalarynan tabamyz. Shyndyǵynda da «ǵylym men bilimniń» tóresi, búgingiler aityp ta, jazyp ta júrgendei «raketa» jasaý emes, Adam janynyń múmkinshilikterin zerttep, shynaiy mahabbat pen shyn baqyttyń máni men maǵynasyn sezindirý ǵoi.
Al, Qazaqtyń aqyn qyzy Aisulý Qadyrbaeva jaqynda ǵana jaryq kórgen «Shyńǵys» atty dastanynda, Shyńǵyshan atamyzdy jer betine ádilettilik ornatý úshin kelgen áýlie retinde somdap, dúniege taǵy bir osyndai ul kelse eken dep armandaidy. Qaǵannyń adamzatty imandylyq jolyna úndegen uly kúresker ekendigin jyrlap, Shyńǵys handy qanisher, jaýyz, órkenietti qiratýshy, alys Muńaliiada turatyn jabaiy beinesinde jazyp júrgenderge «Ei, kázzáptar, arýaqty qorladyń, bul súiekke daq, imanyma tiisken shimaiyńa túkirdim! dep, qatal da, ádil shyndyqty, eshkimniń de bet júzine qaramai jaiyp salady. Shyndyǵynda da, ejelgi uly ata-babalarymyz ustanǵan táńir men islam dininiń bir-birine anaý aitqandai qaishylyǵy joqtyqtan, biri-birine sińisip ketti. Osylaisha, islam dinin qabyldaǵanymyzǵa san ǵasyrlar ótse de, táńirdi de umytqanymyz joq. Kúni búginde de «O, Qudaiym!» degen sózdiń ornyna «O, Táńirim!» dep te jatamyz.
Túsinikteme: Jaratýshy, Qudai, Táńir, Alla -sinonim. Bul uǵymdardyń bári Qazaqtyń ejelgi Ata-Babalarynyń arasynda dúniege kelgen.
Shyńǵyshannyń: «Táńirim ózi jar bolsyn!» – dep sóileýi de, («Mońǵoldyń qupiia shejiresi», Pekin, 138-bet) «men qazaqpyn» dep tur emes pe? Biz kázir de solai sóileimiz ǵoi.
Endi osynyń ústine Shyńǵys hannyń ózi alys joryqtarǵa shyǵarda, keide bir tótenshe jaǵdailar bolǵanda, biik tóbege shyǵyp, qazaqtarsha moinyna burshaq salyp Kók Táńirge jalbarynatyn bolǵanyn qosyńyz. Mysaly, Shyńǵys han áskeriniń batysqa uzaq joryq jasar aldyndaǵy osyndai sáti qytailyqtar shyǵarǵan «Shyńǵys han» telehikaiasynda kórinis tapqan.
Tarihi derekterge qarasaq, Shyńǵys hannyń muragerimiz dep júrgen búgingi Mońǵol memleketi men baiyrǵy mońǵoldar arasynda tarihi sabaqtastyq joq. Óitkeni, Orta ǵasyrdaǵy «mońǵoldardyń» barlyǵy keiin islam dinin qabyldap, musylmansha at aldy. Máselen, Úndistandy jaýlap alǵan Babyrdyń patshalyǵyn da aǵylshyndar keiin «Uly moǵoldar» memleketi dep ataǵany belgili. Biraq sol «Uly moǵoldar» memleketin qurǵandardyń túgeli Deshti-Qypshaqtyń týmalary bolatyn. Al qazirgi mońǵolmyz dep júrgender býdda dinin ustanady, esimderi de basqa.
Shyńǵyshannyń qazirgi mońǵoldar siiaqty Býddaǵa emes, kóshpendi qazaqtar siiaqty Kók Táńirine syiynǵanyn eshkim joqqa shyǵara almaidy. Bul mańyzdy. Qazir jer betindegi halyqtardyń ishinde jalǵyz qazaqtar ǵana Kók Táńirge tabynady. Mine, osydan kelip qazir qazaqtyń dinshildigi qaqysynda Táńirshil me, álde Islam dinin ustana ma dep daý týyp júrgeni sondyqtan. Qazaqtyń bir basynda eki dinniń de senimi bar.
Oiyl da Qiyl, Jem, Saǵyz,
Qairan salanyń jatqan ańǵary-ai.
Aq shalmaly pirlerdiń
Meshitke jaqqan shamdary-ai!
Kápirden teńdik alýǵa,
Qaityp ta keler deimisiń,
Musylmannyń balasy,
Shyńǵystan týǵan handar-ai… dep Murat aqynnyń jyrlaityny osydan.
Murat Móńkeuly (1843-1906) - aitysker aqyn, jyraý. Qazirgi Atyraý oblysy Qyzylqoǵa aýdany Qarabaý aýylynda dúniege kelgen. Otarshyldyqqa qarsy kóptegen óleńder shyǵarǵan. Biz budan búkil qazaqtyń 700-800 jyl boiy, Shyńǵys qaǵandy áýlie dep qadir tutqanyn kóremiz.
«Sovet zamanynda Shyńǵys hannyń atyn atamaý kerek boldy. Ataityn bolsań, tek jamandaý kerek. Shyńǵys han – búkil álemge tanylǵan tulǵa. Uly tulǵa, uly qolbasy. Uly memleket, uly imperiia qurǵan adam. Ony Tsezarmen de, Napoleonmen de, Atillamen de salystyrýǵa bolmaidy. Ol bárinen joǵary. Shyńǵys han qazaqtyń uǵymynda áýlie, uly han. Ańyz boiynsha, Táńiriniń nurynan jaralǵan. Óziniń asyl týmysyn dáleldeý úshin halyqtyń aldynda sheshesi «sadaǵyńdy kúnniń sáýlesine ildir» deidi. Kiiz úide shańyraqtan túsip turǵan sáýlege sadaǵyn atqanda, jebesi sol sáýlege ilinip turyp qaldy desedi. Al qalǵan bilikke talasqan Shyńǵystyń týystarynyń oqtary ilinbeidi. «Sadaǵyn saǵymǵa ildirgen Shyńǵys han» dep aitatyny sodan. Bul, árine, ańyz. Biraq, Shyńǵys hanǵa degen senimniń kórinisi». (M.Maǵaýin).
«Qupiia shejireniń» 147 taraýynda taraqtylarmen bolǵan sońǵy urysta Temir hanǵa jebe tiip jaralanady. Urys bitkennen keiin handy atyp jaralaǵan taraqtynyń mergenin hannyń aldyna ákeledi. Mergen shyndyqty aitqan soń Temir han – «Jaý jaǵynyń adamy istegen zulymdyǵyn jasyrýshy edi, al sen jasyrmai aityp otyrsyń. Mundai adammen dos bolýǵa bolar. Seniń Zurǵadai (Jyrǵa Adai M.Q.) atyńdy ózgertip, soǵysta mingen qula atymnyń moinyn sadaq jebesimen jaralaǵandyqtan saǵan Jebe degen at bereiin, janymda bolyp jebeden saqta» - deidi.
Qalmaq – Mońǵol tilinde sadaq jebesin – harvýýl deidi, endeshe Shyńǵystyń taza qazaq tilinde sóilegeni osydan kórinip tur. Jebe – Jyrǵa Adai mergenniń laqap aty. Ertede qazaq handarynyń báriniń laqap aty bolǵan. Óz atymen birge laqap aty birge júrgen. Mysalǵa Temir aty atalmai – Shyńǵys aty dúniege jariia boldy. Batý han – Saiyn han, Kúiik han – Dalai han, Ábilmansur – Abylai han, Ábýsaǵit – Jánibek han, Temike (Shyńǵystyń inisi) – Otshy noian.» (Aqylbekov Sh. M. «Shyńǵyshan - Ańyz ben aqiqat»).
«...Qoja Ahmet Iasaýidiń sopylyqtyń túrkilik baǵytyn jasaýy, túrkilerdiń rýhani derbestikke umtylýy islam áleminiń barlyq jerinde qoldaý taba qoiǵan joq. Ásirese, Horasan men Úrgenish ǵulamalary Iasaýi jolyna qatty shúilikti. «Diýani Hikmet» pen «Nasab-namanyń» Qoqan nusqasynda Horasannan Baba Machin men Úrgenishten Imam Marǵýzi kelip, bul joldan qaitýdy talap etkendigi, biraq ózderi Iasaýimen bolǵan ilim jarysynda jeńilip, ózderiniń sońynda Iasaýige shákirt bolǵandyǵy aitylady. Bul rýhani tike-tirestiń sońy XIII ǵasyr basynda Horezm shah Muhammedtiń Túrkistan men Maýarannahrdy bilegen Qarahandyqtar biligin joiyp, óz memleketi quramyna qosyp alýmen aiaqtaldy. Arab tarihshysy Iaqýt Hamaýi óziniń «Mý'jam al-býldan» atty eńbeginde Muhammed bin Tekeshtiń Túrkistan men Maýarannahrdy jaýlap alǵanyn, Qarahandyqtar biligin tolyǵymen joiǵanyn jazsa, al, «Nasab-nama» nusqalarynda Otyrardyń Qarahandyq bileýshisi Hasan ibn Abd al-Halyq Bilge handy Úrgenish sultany Muhammed sultan kelip óltirgeni, onyń ornyna Qaiyr handy han qoiǵany, Qaiyr hannyń násili qańly ekeni jazylǵan.
Budan keiingi kezeńniń Shyńǵys han shapqynshylyǵyna ulasqany, ol búkil Evraziia qurlyǵyn túbegeili ózgeristerge ushyratqany tarihtan belgili. Osy sheshýshi kezeńde Iasaýiia shaihtary Shyńǵys han jaǵynda boldy. Oǵan dálel retinde Qoja Ahmet Iasaýi shákirti Muhammed Danyshmand Zarnýqidyń Shyńǵys han keńesshisi bolǵanyn, óziniń týǵan qalasy Zarnýqty Shyńǵys han áskerine qarsylaspai berilýge kóndirgenin aitýǵa bolady. Shyńǵys han ol qalaǵa "Qutlyǵ balyǵ"- dep, at qoiady.
Osydan araǵa júz jyl salyp, Iasaýi joly Altyn Orda memleketiniń memlekettik ideologiiasyna ainalady. Ol memlekettiń tek memlekettik ideologiialyq baǵyt-baǵdaryn ǵana emes, sonymen birge memlekettiń búkil qurylymdyq júiesine ózgerister engizedi (Z.Jandarbektiń «Qoja Ahmet Iasaýidiń túrki tarihyndaǵy róli» atty eńbeginen).
«Táýke han, jahandy dirildetken Shyńǵys hannyń tikelei urpaǵy bolyp tabylady. Al onyń uly babasy Shyńǵys qaǵan álemniń jartysyn jaýlap alǵanmenen, ondaǵy el-jurttardyń jan-dúniesine zorlyq jasamaǵan. Ol ózi syiynatyn kók Táńirine tabynýdy eshkimge tyqpalamaǵan. Sondai tártipti jihanger uldary men nemerelerine de ósiet etken» (Beibit Qoishybaev http://abai.kz/post/view?id=5256).
Qanshama joryqshylar men jaýlap alýshylardy Uly Jaratýshynyń keshirmegenin, ómiriniń sońynda qinalyp jan tapsyrǵanyn aityp taýysý múmkin emes. Eskendir Zulqarnai 33 jasynda Vavilionda belgisiz sebeptiń saldarynan qaitys bolǵan soń qyzmetshileri onyń otbasy múshelerin qyryp, ieligindegi jerlerin tartyp alǵan. Iýli Tsezardy óz serikteri men burynǵy jaqtastary Rim senatynyń saraiynda pyshaqtap óltirgen. Napoleon Bonapart qyrýar qastandyq pen zulymdyqty, kóterilis pen qaqtyǵystardy jeńse de ómiriniń aqyrǵy sátinde dúnieniń qaisy bir túkpirindegi ien aralda japadan jalǵyz jipsiz bailanyp, ishqusa bolyp kóz jumǵan. Lenin men Stalinde jáne olardyń eń jaqyn áriptesteri de solardyń jolyn qýdy, myna dúnieniń qyzyǵyn kórmei ketti. Al, Shyńǵys han alpystyń asqaryn baǵyndyryp jetpiske taiaǵan shaǵynda ózi úshin jan berýge serttesken, batyr tekti adal sarbazdary men sardarlarynyń arasynda, et-jaqyn týystary men qimas dos-jarandarynyń ortasynda, «óz úii óleń tóseginde» (kóshpeli han ordasynda) Táńirden tikelei kelgen ajalymen qaitys bolǵan.
Ol qurǵan alyp qaǵanat «Ádildik» pen «Adaldyqty» tý etip kóterip san ǵasyrlar boiy búkil álemge biligin júrgizdi. Onyń ádildigi men adaldyǵy sonshalyq, onyń ainalasynan birde-bir adam satqyndyq jasamaǵan, qaramaǵyndaǵy birde-bir el qarsy shyqpaǵan. Urpaqtary búkil álem elderine patsha bolyp taraldy. Ósietteri 800 jyl boiy el aýzynan túspei keledi.
Osy sózime Shyńǵys qaǵan ósietinen bir-aq dálel keltireiin:
«Jasandy gúl jańbyr sýymen joǵalady,
Jaǵympaz jandar syn estise qýarady» (Shyńǵys qaǵan).
Al, qazirgi tarihshylar jazyp júrgendei, Shyńǵys hannyń tól jurty delinetin Mongoliianyń tili de, salt-dástúri de, ádet-ǵuryptary da, dili men dini de basqa. «Mońǵoldardyń kópshiligi býdda dininiń lamaizm tarmaǵyn ustanady» (Entsiklopediiadan alynǵan málimet).
OSY JOLDARDY OQYǴAN BARShAŃYZǴA ULY JARATÝShY - ALLA IMAN BERGEI!
Qojyrbaiuly Muhambetkárim
.jpg)