Jańa ǵana aiaǵymdy basyp, tilim jańa shyqqan kezde, ózime qurby balalardy baýyrymnan jaqsy kórip, oinaýshy edim. Oinap júrip qarnym ashqanyń, kúnniń, batqanyn bilmei qalýshy edim. Sol, tipti, súiikti oiyn ám janymdai kóretin jas qurbylaryma mahabbatym, úige kelgendegi ata-anam saqtap qoiyp bergen tátti tamaq pen álpeshtep erkeletken, ah, sol ólsheýsiz qyzyq baǵym! Qaidasyń? Qaida kettiń?.. Ol kezde ózimizden jasy úlkenderden qorqyńqypap, imenetuǵynymyzdyń, aýlaq júrgimiz keletuǵynymyzdyń sebebi ne edi? Tipti, bilmeýshi edim. Endi shyn bildim. Nanbasańyz tómengi jazylǵan ómirimniń syrynan baiqaiyz.
...Biraz ýaqyttan soń qarasam, bizden jasy úlkenirekter asyr salyp, asyq oinap utysyp jatyr. Ai jaryqta «aq súiek» oinap, jarysyp, kúres salyp alysyp jatyr. Ony kórgen soń, burynǵy jer shuqyp «qudyq» dep, tas úiip «qora» degen oiynymnan mynaý tipti qyzyń kórinip, men de solarǵa aralasyp ketkenim ǵoi. Mineki! Meniń «6agga» qarai basqan alǵashqy adymym... Árine, munan oiyn da shyqty, urys ta shyqty. «Ákeme aitam» dep, kei nashardyń balalaryn qorqytý da shyqty...
Áke, aǵam kim edi? El bilegen bai! Olardan kim qoryqpaidy?! Taǵy birazdan soń áp-ádemi kiingen, dombyra tartyp, án salyp, neshe túrli oiyn oinaǵan «bozbalalar» kózime elestedi. «Oipyrai! Shyn 6ag mynaý eken ǵoi!», ne qylsam da solardai bolmaqqa tyrystym da, solarǵa aralastym. Keibireýlerinen anaǵúrlym astym da. Árine, «bozbala» kúndegi neshe túrli qumarlyq pen istegen isterdi aityp taýysa almaimyn.
Biraq onan da ári kóringen «bak» oǵan da turaqtatpady. Sebebi: birazdan soń, jiylysqa kelip, bolystar ámir júrgizip, biler bilik quryp, sheshender tilin bezep jatqanyn degendei, áldeneshe túrli «adamshylyq» atty bir «bak» kez boldy. Mundai nárse adamdy qyzyqtyrmai tura ma? Endi qamshylap, qalyń jaýǵa kirgendei-aq ózimdi-ózim qairattandyryp kirdim de kettim.
Onyń da neshe túrli aqyl-ádisin bilip alsam da, myna jaqtaǵy «dáýlet» degen bir tipti keregindei «baq» shyǵa keldi. Ol bolmasa eshqaisysynyń óńi de kirmeituǵyn boldy, joly da bolmaituǵyn boldy. Oi, táńiri-ai! Adam qylǵandy adam qylmaituǵyn nesi bar dep, belsene qimyldap, onyń da mánisin taptym.
Baǵana jas balalyqtan asyq oinaýǵa aiaq basqan kezimde kez bolǵan bir is bar-dy. Ony aitpai ketkenim: kóńilim súimei, zorlyqpen bolǵan is edi. Jáne ata-anama janymdai kórip qylǵan mahabbatym alǵash buzyla bastaýyna sebep bolǵan da sol edi. Ol ne deseńiz — oqý. «Balam asyq oinama, sabaq oqy», — degen eki aýyz sóz súigenimnen aiyryp, óz súimegenime zorlaǵan syqyldanyp edi. Iaǵni meniń «baq» izdeimin dep, shyn mahabbattan airylýǵa bet qoiǵanymnyń basy.
Endi joǵarǵy sózime qaitaiyn. Súitip tamam «baqty» taýyp aldym da, ózimnen tómendegilerdi «baqpen» kózge uryp, kózin aǵartyp, aldyńǵylarǵa, aiaǵynan alsam da jetpek boldym. Jettim de. Munan basqa talai «baqtarym» aitylmai da qaldy. Sebebi: sizderdi zaryqtyrmai, aqyrǵy «baǵymdy» aitpaqpyn. Súitip «baktan» «baqqa» qonyp júrgenimde, bir kúni, qurǵyrdyń qaidan kelgenin bilmeimin, «ótken ómirińdi oilashy» degen bir oi sap ete tústi. Amalsyz oiladym, sondaǵy oiym mynaý: Men jastyqtan balalyqqa qyzyqtym, odan bozbalalyqty «bak» dep bildim. Onan ári adamshylyq atty «baqqa» qyzmetker boldym. Aqyrynda malǵa qul boldym. Sebebi, jasaǵan saiyn aldyńǵy buzylyp, artqy «bak» túzý syqyldandy.
Endi oilasam, ólmegim haq. Já, sol baqtarymnyń eń jaramdysyn ustap qana ólgennen basqa ne bar dep oiladym. Baiqasam, jas bala kúnimdegi baǵymnan artyǵy joq. Sebebi: onda qaiǵy da joq ar-imannan taiǵyzatyn isi de joq. Biraq oǵan qol jete alatyn emes, baq» emes, sebebi onda qaiǵy da kóp, kater de kóp, ar-imannan bezý de kóp.
Adamshylyq degen aldamshy at qoiylǵan anturǵan, aitpai-aq qoiylsyn. Atyna zaty tipti kelmeidi. «Mal — bailyq» degen kerek te bolsa, boqtyń arasynan bylǵanbai alý, ar-iman ketirmei saqtaý múmkin emes. Já, eriksiz jańadan bir «bak» izdeý kerek boldy. Ne qylarymdy bilmei, qur sandalyp, kózimdi jumyp júrdim de kettim. Ne zamanda mańdaiym bir nársege saq ete tústi. Qarasam, bir úlken aina. Betin qara perdemen jaýyp qoiypty. Basyndaǵy taqtaiǵa «Shyn bak ainasy» dep jazylypty. «Qudai taǵala shyn tilese beredi eken ǵoi», — dep, qýanǵannan perdesin qaiyryp tastap qarasam, beli búkireigen, kózi qyzarǵan, aýzy opyraiǵan, bet terisi qatpar-qatpar qasy túksigen, saqaly qudai bir shal tur!.. Aldy-artyn oilamai: «Siz kim?» dep edim, álgi shal (ári meni mazaq qylǵandai) aýzyn jybyrlatyp sóilegendei boldy. Anyqtap qarasam, ezimniń ainadaǵy kóleńkem. «A! EN! Aldamshy baqtar, ókinishpen ótken ómirim!» — deppin de etbetimnen qulappyn... Bir zamanda kózimdi ashsam, aq kiimdi, túsi sup-sur bir adam basymdy súiep otyr eken. Meniń esim kirgenin bilip: «Aqsaqal, ainaǵa taǵy bir qara! Biraq óz kóleńkeńe de, odan arǵylarǵa da alan, bolmai, eń arǵy balalaryn álpeshtep otyrǵan erli-qatyndy kisi men eki balaǵa qara!» — dedi. Ainaǵa qarasam, óz kóleńkemnen ary bailar, adamshylyqtar, bozbalalar, asyq oinaǵan balalar birinen-biri ári, eń áride azar kóringen erli-qatyndy adam eki balasyn álpeshtep súiip, balalary da moiyndarynan qushaqtap, ata-anasyn aimalap túr. Sonda álgi aq kiimdi súr kisi aitty: «Aqsaqal, «shyn bak» sol ainanyń eń túbindegi ata-anadaǵy shyn mahabbat pen balalardaǵy shyn taza júrek edi. Sol mahabbat ám taza júrek sizge de bitken edi. Sony qaldyrmai, buzbai ala júrip, barsha adam balasyn óz balań, óz baýyryndai kórip, mahabbat, ǵadalat qylsań, shyn baqyt sol edi. Ony izdep júrip kórgen beinet, tartqan qaiǵy, ańshynyń qansha beinetpen izdegen aqyn alǵanda qýanyshqa ainalǵany syqyldy, sáýdegerdiń paida izdegendegi beineti kóp paida tapqanda qyzyqqa ainalǵany syqyldy bolýshy edi.
Siz ol mahabbat pen aq júrekti joldaǵy jalǵan ataqtarǵa aiyrbastap ketkensiz. Budan bylaiǵy túrli ómirińizde osyny qatty eskerersiz. Ókinishten paida joq endi imanyńyzdy aityńyz!» — degende, talyp qalyppyn.
Shákárim Qudaiberdiuly
