Keshe aimaq basshysy Danial AHMETOVTIŃ tóraǵalyǵymen ótken oblystyq ákimdiktiń májilisinde birneshe mańyzdy másele talqyǵa salyndy. Atap aitsaq, jiynda aldaǵy qazan aiyna josparlanyp otyrǵan «Altai Invest-2016» investitsiialyq forýmyn ótkizýge ázirliktiń barysy, sheteldik kompaniialar qatysqan kásiporyndar men uiymdardaǵy eńbek zańnamasy talaptarynyń oryndalýy, kele jatqan jylytý maýsymyna daiyndyq jáne ózge de ózekti máseleler qarastyryldy.
«Altai Investtiń» baǵyttary keńeiedi
Alǵashqy másele boiynsha oblys ákiminiń birinshi orynbasary Nurymbet Saqtaǵanov baiandama jasady. Osy jyly óńir basshylyǵy investitsiialyq forýmnyń baǵyttaryn keńeitýdi uiǵaryp otyr. Byltyr atalmysh aýqymdy is-shara tek agrarlyq sektordy ǵana qamtyǵan bolatyn. Qazannyń 21-22 kúnderi Óskemende ótetin «Altai Invest-2016» forýmy aiasynda 84 joba usynylmaq. Onyń 41-i aýylsharýashylyǵy, 8-i ónerkásip, 3-i energetika jáne 10-y týrizm salalary boiynsha. Sondai-aq, áleýetti investorlarǵa memlekettik-jekemenshik seriktestik sheńberindegi 22 sony joba usynylady. Atalmysh forýmǵa 10 eldiń investorlary keledi dep kútilýde.
– Barlyq joba boiynsha tólqujattar ázirlengen, olar qazaq, orys, aǵylshyn jáne qytai tilderinde bolady. Forýmǵa qatysýshylar úshin týrizm jáne memlekettik-jekemenshik áriptestik, aýylsharýashylyǵy, ónerkásip jáne energetika baǵyttary boiynsha roýd-shoý ótkzilmek. Sharaǵa daiyndyq bektilgen kestege sai oryndalýda, bári de meniń jeke baqylaýymda, – dedi Nurymbet Saqtaǵanov.
Aimaq basshysy forýmǵa Aspan asty elinen 300-den astam kásipker keletinin aityp, viza máselesin tiisti vedomstvolar arqyly sheshý isine jiti kóńil bólýdi tapsyrdy.
– Bul – óńir ekonomikasy úshin óte mańyzdy jiyn, sol sebepten daiyndyq joǵary deńgeide bolýy tiis, biz bul sharany barynsha tiimdi ótkizemiz dep senemin, – dedi Danial AHMETOV.
Sheteldik jumys kúshi tartylǵan kompaniialarǵa tekseris kúsheiedi
Sheteldik jumys kúshin tartatyn kásiporyndarda daý-damailardy boldyrmaý jónindegi ótken jyldyń 20-shildesinde Úkimet bekitken is-sharalar josparyna sáikes, oblystyq jospar da ázirlenip, jedel jumys toby qurylǵan-dy. Jalpy, osy jyldan beri oblystaǵy 55 uiymǵa 974 sheteldik maman tartylǵan. Olardyń basym bóligi Aqtoǵai taý-ken baiytý kombinatyna tiesili.
Memlekettik eńbek inspektsiiasy basqarmasynyń basshysy Baqytbek Qizatovtyń aitýynsha, byltyr eńbek inspektorlary prokýratýramen birlese, sheteldik kompaniialar qatysqan kásiporyndarda 44 tekserý júrgizgen. Atalmysh tekserý nátijesinde eńbek zańnamasynyń 199 buzylý faktisi anyqtalypty. Olardyń basym bóligi eńbek qarym-qatynasyna, eńbek qaýipsizdigine qatysty bolǵan. Anyqtalǵan zańbuzýshylyqtar boiynsha 13,1 million teńgeniń 60 ákimshilik isi qozǵalǵan. Qazirgi kezde barlyq eskertýler tolyq oryndalyp otyr.
Aqtoǵai kentindegi «NFC Qazaqstan» JShS-de bir adamǵa alty sharshy metrden kelýi tiis degen gigienalyq normativti saqtaý maqsatynda qosymsha segiz modýldyq tiptegi ǵimarat salynyp, turǵyn aýdan toǵyz myńnan 13 myńǵa deiin ulǵaitylǵan.
Kásiporyndarmen qaýipsiz ári jaily eńbek jáne turmys jaǵdailaryn jasaý boiynsha 25 memorandýmǵa qol qoiylypty. Aiagóz aýdany ákimi men 12 kompaniia arasynda eńbek-áleýmettik qatynastardy retteý boiynsha kelisim jasaldy, atalǵan kásiporyndarda ujymdyq sharttar bekitildi.
– Tekserýler udaiy júrgizilip otyrýy tiis. Bul iske eńbek inspektsiiasy basqarmasymen qatar, tutynýshylar quqyǵyn qorǵaý jónindegi depatament te belsendi aralasýy kerek. Baqylaýdy kúsheitý qajet. Qytailyq áriptesterimiz bizdiń taraptan baqylaýdyń álsizdigin sezdi. Sol sebepti zańbuzýshylyqtarǵa jol berildi. Al endi olar bizdiń barlyq talaptarymyzdy oryndap otyr. Aldaǵy jeltoqsan aiynda atalmysh kásiporyndarǵa taǵy da tekserý júrgizilýi tiis, – dep tapsyrdy oblys ákimi.
Aldaǵy qys maýsymyna daiyndyq barysy týraly esep bergen energetika jáne turǵyn úi-kommýnaldyq sharýashylyq basqarmasynyń basshysy Rinat Omarov qazirgi kezde óńirdegi qýatty 623 qazandyqtyń 612-si
ázir ekenin jetkizdi. Bilim berý, densaýlyq saqtaý jáne áleýmettik qorǵaý salalarynyń nysandary qysqa 100 paiyz daiyn. Ortalyqtandyrylǵan jylytý júielerine qosylǵan 4 256 turǵyn úidiń 4 185-i (98 paiyz) jylý qabyldaýǵa tolyq qaýqarly.
– Semeidegi «Teplokommýnenergo» kásiporny 250 million teńge shamasyndaǵy óz qarjysyna jóndeý jumystaryn júrgizýde. Qalalyq biýdjetten qosymsha 105 million teńge qarjy bólý máselesi qarastyrylýda. «Nurly jol» baǵdarlamasy aiasynda byltyrdan beri Semeidiń jylýmen qamtý nysandaryn damytýǵa qatysty 1 milliard 129 million teńgeniń 10 jobasy iske asyrylyp jatyr. Qazir qarajattyń 74 paiyzy igerilgen, – dedi Rinat Omarov.
Jylytý maýsymyna daiyndyq boiynsha negizgi másele – Semei, Kýrchatov qalalary men Zyrian, Shemonaiha aýdandaryndaǵy kommýnaldyq kásiporyndardyń 877 million teńgeni qurap otyrǵan debitorlyq qaryzy. Onyń basym bóligi «Teplokommýnenergo» (377 million teńge) men «Semei sý arnasy» (396 million teńge) kásiporyndaryna tiesili.
Oblys ákimi Danial AHMETOV Semei qalasynyń basshysyna bereshekter boiynsha jumys isteý kerektigin qatań eskertti.
– Burynǵy orynbasarym Dimitrii Garikov osy ispen shuǵyldanyp, nátijesinde qaryz kólemi 250 million teńge qysqarǵanyn bilesiz. Birinshi orynbasarym Nurymbet Saqtaǵanovqa ai saiyn Semeidiń ózinde bir jáne selektorlyq rejimde eki ret osy másele boiynsha jiyn ótkizip, jumys isteýdi júkteimin. Semei qalasynyń ákimi men kommýnaldyq kásiporyndar basshylary esep berýi tiis, – dep tapsyrdy aimaq basshysy.
Jiynda sondai-aq, oblystyq aýyl sharýashylyǵy basqarmasy basshysynyń orynbasary Arman Turysbekov «Altai Agroinvest-2015» halyqaralyq forýmynda jasalǵan memorandýmdardyń oryndalýy týraly aqparat berdi. Byltyr ótken osy aýqymdy sharanyń nátijesinde birqatar tiimdi kelisimge qol jetkizilgen. Atap aitsaq, osy forým nátijesinde Aiagóz aýdanynda qytailyq kompaniia «Eýraziia Agroholding» kombinatyn salýda, Kókpekti aýdanynda balyqty óńdeitin «Kýzmich» JShS Qytai eksporterlarynyń tizimine engizildi. Zaisan qalasynda «Ertis» shaǵyn traktorlary qurastyryla bastady. Alǵashqy 35 traktordyń 11-i «Jumyspen qamtýdyń jol kartasy» baǵdarlamasy aiasynda satylǵan. Sondai-aq, Ulan aýdanynda jylyna 100 million dana jumyrtqa shyǵaratyn fabrika salý boiynsha joba josparlanyp otyr.
– Forýmnyń nátijesi bar. Ár investor qarjy quiar aldynda bizderdi muqiiat zerdeleidi. Sondyqtan olarǵa qajetti aqparatty usynyp, isterine septesýlerimiz qajet, – dep mindettedi Danial AHMETOV.
Máseleniń mánisin zerdelegen jón
Semei qalasynyń ákimi Ermak Sálimov pen Aiagóz aýdany ákiminiń mindetin atqarýshy Darhan Jórgekbaev dini ekstremizm men terrorizmge qarsy memlekettik baǵdarlamanyń iske asyrylý barysy týrasynda baiandady. Semeide aqparattyq-nasihat toptary jyl basynan beri halyq arasynda 215 is-shara ótkizipti. Olarǵa 16 myńnan astam adam tartylǵan. Aiagóz aýdanynda 23 dini birlestik pen filial tirkelgen. 20 imamnyń ekeýi joǵary bilimge ie, beseýi medreseni támamdaǵan, 13-i biliktilik arttyrý oqýlarynan ótken.
– Ókinishke qarai, biz osy másele boiynsha durys jumys júrgizbeimiz. Keńes kezindegidei nasihat toptaryn quramyz, olarǵa elge qadirli bolǵanymen, máseleni jete bilmeitin adamdar engiziledi. Bizge máseleniń sebebin bilý kerek? Nege azamattar dástúrli emes dini aǵymdardyń jeteginde ketedi, olardy buǵan ne itermeleidi? Mine, osymen shuǵyldaný qajet. Naqty is-sharalar baǵdarlamasy kerek. Máselen, teris aǵymdarǵa ileskenderdiń 53 paiyzy jumyssyz azamattar eken. Iaǵni, sebepter ekonomikalyq-áleýmettik, ideologiialyq jáne saiasi bolady. Oblysta 432 salafit bar bolsa, onyń 73-i Aiagóz aýdanynda. Olardy «baisaldy» nemese «baisaldy emes» dep bólip, óz-ózimizdi aldaýdyń qajeti shamaly. Imamdarymyzdyń Almatyda oqytylýyn qoǵamdyq qorlar arqyly qarjylandyrýdy qarastyrǵan jón, – dep túiindedi oblys ákimi. Atalmysh másele aldaǵy jeltoqsan aiynda taǵy bir márte arnaiy qarastyrylatyn boldy.
Densaýlyq saqtaý basqarmasy basshysynyń mindetin atqarýshy Ǵaliia Jýasbaeva balalar ólimin azaitý boiynsha qolǵa alynyp jatqan sharalar týrasynda baiandady. Búgingi tańda oblysymyzda 334 myńnan astam bala bar. Olarǵa túrli deńgeide meditsinalyq kómek kórsetiledi. Asa aýyr naýqastar Astana men Almatydaǵy klinikalarǵa jiberiledi. Óńirdegi meditsinalyq mekemeler balalar dárigerlerimen tek 78 paiyzǵa qamtylǵan. Tapshylyqty azaitý úshin bas dárigerler kadrlar jármeńkelerine qatysady.
– Bizdiń oblys bala ólimi jóninen elimizde aldyńǵy qatarlarda ekenin nege aitpadyńyz? Bul – on jyl boiy jalǵasyp keletin jaǵymsyz kórsetkish. Aýrýhanalarymyzdyń bazasy myqty, zamanaýi quraldarmen jabdyqtalǵan. Bári de bar. Nelikten bala ólimi azaimai tur?! Bul máseleni aldaǵy qańtar aiynda ákimdik otyrysynda keńinen talqylaityn bolamyz. Men salalyq ministrmen kezdestim, endi vedomstvo ókilderi jaǵdaiǵa saraptama júrgizý úshin bizge kelip, osy máselemen tiianaqty shuǵyldanatyn bolady, – dedi aimaq basshysy.
Erjan Ábish
