Shyǵasy bolmai, kiresi bolmaidy

Biylǵy jyl jambyldyq diqandar úshin bereke-molshylyǵymen este qalatyn shyǵar, sirá. Jaýyn-shashyn mol bolǵandyqtan, biyl Jambyl oblysy 250 myń gektar jerden dándi daqyl jinap, táýelsizdiktiń shirek ǵasyrynda rekordtyq kórsetkishke qol jetkizdi. Ár gektardan orta eseppen 23 tsentnerden ónim alyndy. Barlyǵy 592 myń tonna astyq bastyryldy. «Nan bol­sa, án de bolady» degen, árine, qambamyzdyń toqtyǵy men dastar­qanymyzdyń moldyǵy, eldiń amandyǵy men tynyshtyǵyna eshteńe jetpeidi. Laiym, bul molshylyq elimizdiń sharýasyn ońaltyp, berekege kenelte bergei.

Degenmen de, biylǵy jyl Tabiǵat-ananyń tosyn minez tanytyp, áýlie­atalyqtardy ábigerge salýymen de erekshelendi. Árine, qys jumsaq bolǵanymen kei kúnderi aiaz kúshine minip, borandatyp, Kúiik pen Qordai asýlarynan kólik óte almai, uzaq-sonar keptelis bolǵany ras. Biraq bul jaǵdai jyl saiyn qaitalanyp júrgendikten jurttyń buǵan eti ábden úirengen. Máseleniń bári kún jylynǵan soń bastaldy. Jylda «Aǵyn sý joq, egin qýrap ketti» dep ketpenin laqtyryp, jer tepkileitin diqandar biyl «Qyr­ǵyz jaqtan sý kóp kep qalmasa eken», dep úreilenýmen boldy.

Qyrǵyz elindegi «Kirov» sý qoi­masy Taraz qalasynan nebári 40 shaqy­rym qashyqtyqta ornalasqan. Bul sý qoimasynyń jalpy syiymdylyǵy 550 mln tekshe metrdi quraidy. Biyl jaýyn-shashyn mol bolǵandyqtan jazda sý deńgeii 540, 48 mln tekshe metrge deiin jetti. Óitkeni, Qyrǵyzstannyń Talas oblysynyń taýly aimaqtarynda jaý­yn-shashyn mol túsip, sý qoimasyna sekýndyna 244 tekshe metr sý quiylyp jatty. Qyrǵyz mamandarynyń aitýyna qaraǵanda, mundai telegei-teńiz sýdyń aǵyp kelýi buryn-sońdy bolmaǵan eken. Nátijesinde Tarazdy janap aǵatyn Talas ózeni arnasyna syimai, Jambyl aýdanynyń Jasórken aýylynyń kei tustaryna sý jaiylyp, osy eldi mekenge tartylǵan gaz qubyrlaryn úzip, odan oblys ortalyǵyndaǵy keibir jer ýchaskelerin sý basyp qaldy.

Árine, aǵyn sý arnasyn tabady desek te, aryqtaǵy sýdyń az bolǵany da, kenetten kóp bolyp ketkeni de óte qaýipti ekenin ańǵarǵan Jambyl oblysynyń basshylary sát saiyn aiyr qalpaqty aǵaiyndardyń biligimen habarlasyp, qadaǵalap otyrý úshin sol jaqqa arnaiy adamdar jiberip, jandaryn shúberekke túiip júrdi. Bul qaýip áli kúnge seiilgen joq. Son­dyq­tan jergilikti bilik ózen-sýlardyń máse­lesin bir sát nazardan tys qaldyrǵan emes.

Al 3 qarasha kúni tústen keiin bas­talǵan daýyl jambyldyqtardy tipten, eseńgiretip tastady. Jeldiń jyl­damdyǵy birte-birte 35 m/sekýndqa jetti. Jambyl oblysynyń ákimi Kárim Kókirekbaev tilshilerge bergen suhbatynda Taraz qalasy men bes aýdanda barlyǵy 1754 nysan búlingenin aitady. Onyń 454-iniń shatyry jelge ushqan. Daýyldyń kúshti bolǵany sonshalyq 53 myń turǵyn jaryqsyz, 5 aýyl tabiǵi gazsyz qaldy. 36 adam dene jaraqatymen aýrýhanaǵa túsip, onyń úsheýin dárigerler baqylaýǵa alyp, qalǵan 33 adam alǵashqy kómekten keiin úilerine qaitaryldy.

Oblysta tótenshe jaǵdai jariia­lanyp, aldyn ala esep boiynsha shyǵyn 470 mln teńgeni qurady. Munda da tótenshe jaǵdaiy bar, basqa da shuǵyl qyzmetter, quqyq qorǵaý, tipti, memlekettik mekemelerdiń qyzmet­kerleri, «Ońtústik» áskeri okrýginiń jaýyngerleri jumylyp, qalpyna keltirý jumystarymen áli de ainalysýda. Búginde búlingen nysandardyń 65 paiyzdan astamy jóndeldi. Oblys basshylary memlekettik materialdyq rezervten kómek surap, arnaiy hat joldady. Tótenshe jaǵdai zardaptaryn joiý úshin jergilikti atqarýshy bilik organdarynyń qorynda 240 mln teńge bar. Barlyq kommýnaldyq menshiktegi nysandar jergilikti biýdjet esebinen qalpyna keltiriledi. Sý, jylý, jaryq, gaz berildi.

Taǵy bir másele – daýyldyń kesi­rinen 8,7 gektardy quraityn 10 jyly­jai búlindi. Shyǵyn 175 mln teńgeni quraidy. Bul jylyjailardyń nesie aqshasyna turǵyzylǵanyn jáne naǵyz maýsym kezinde búlingenin eskergen jergilikti bilik bank basshylarymen sóilesip, nesie sommasyn tóleýdi keiin­ge shegere turýǵa kelisipti.

Árine, tabiǵattyń mundai tosyn minezine qarsy turar shama joq. Degenmen de, arqany keńge salmai, kez kelgen jaǵdaiǵa daiyn bolýymyz qajet eken. Jurtty ábigerge salyp, úlken shyǵyndar ákelgen bul jaǵdai­lar jergilikti bilik úshin úlken sabaq bolǵandai.

«Shyǵasy bolmai, kiresi bolmaidy» degen, altyn kúzdiń berekege toly araily kúnderi áli alda ekenine kúmán joq.

Oralhan DÁÝIT,

«Egemen Qazaqstan»

Jambyl oblysy