بيىلعى جىل جامبىلدىق ديقاندار ٷشٸن بەرەكە-مولشىلىعىمەن ەستە قالاتىن شىعار, سٸرە. جاۋىن-شاشىن مول بولعاندىقتان, بيىل جامبىل وبلىسى 250 مىڭ گەكتار جەردەن دەندٸ داقىل جيناپ, تەۋەلسٸزدٸكتٸڭ شيرەك عاسىرىندا رەكوردتىق كٶرسەتكٸشكە قول جەتكٸزدٸ. ەر گەكتاردان ورتا ەسەپپەن 23 تسەنتنەردەن ٶنٸم الىندى. بارلىعى 592 مىڭ توننا استىق باستىرىلدى. «نان بولسا, ەن دە بولادى» دەگەن, ەرينە, قامبامىزدىڭ توقتىعى مەن داستارقانىمىزدىڭ مولدىعى, ەلدٸڭ اماندىعى مەن تىنىشتىعىنا ەشتەڭە جەتپەيدٸ. لايىم, بۇل مولشىلىق ەلٸمٸزدٸڭ شارۋاسىن وڭالتىپ, بەرەكەگە كەنەلتە بەرگەي.
دەگەنمەن دە, بيىلعى جىل تابيعات-انانىڭ توسىن مٸنەز تانىتىپ, ەۋليەاتالىقتاردى ەبٸگەرگە سالۋىمەن دە ەرەكشەلەندٸ. ەرينە, قىس جۇمساق بولعانىمەن كەي كٷندەرٸ اياز كٷشٸنە مٸنٸپ, بورانداتىپ, كٷيٸك پەن قورداي اسۋلارىنان كٶلٸك ٶتە الماي, ۇزاق-سونار كەپتەلٸس بولعانى راس. بٸراق بۇل جاعداي جىل سايىن قايتالانىپ جٷرگەندٸكتەن جۇرتتىڭ بۇعان ەتٸ ەبدەن ٷيرەنگەن. مەسەلەنٸڭ بەرٸ كٷن جىلىنعان سوڭ باستالدى. جىلدا «اعىن سۋ جوق, ەگٸن قۋراپ كەتتٸ» دەپ كەتپەنٸن لاقتىرىپ, جەر تەپكٸلەيتٸن ديقاندار بيىل «قىرعىز جاقتان سۋ كٶپ كەپ قالماسا ەكەن», دەپ ٷرەيلەنۋمەن بولدى.
قىرعىز ەلٸندەگٸ «كيروۆ» سۋ قويماسى تاراز قالاسىنان نەبەرٸ 40 شاقىرىم قاشىقتىقتا ورنالاسقان. بۇل سۋ قويماسىنىڭ جالپى سىيىمدىلىعى 550 ملن تەكشە مەتردٸ قۇرايدى. بيىل جاۋىن-شاشىن مول بولعاندىقتان جازدا سۋ دەڭگەيٸ 540, 48 ملن تەكشە مەترگە دەيٸن جەتتٸ. ٶيتكەنٸ, قىرعىزستاننىڭ تالاس وبلىسىنىڭ تاۋلى ايماقتارىندا جاۋىن-شاشىن مول تٷسٸپ, سۋ قويماسىنا سەكۋندىنا 244 تەكشە مەتر سۋ قۇيىلىپ جاتتى. قىرعىز ماماندارىنىڭ ايتۋىنا قاراعاندا, مۇنداي تەلەگەي-تەڭٸز سۋدىڭ اعىپ كەلۋٸ بۇرىن-سوڭدى بولماعان ەكەن. نەتيجەسٸندە تارازدى جاناپ اعاتىن تالاس ٶزەنٸ ارناسىنا سىيماي, جامبىل اۋدانىنىڭ جاسٶركەن اۋىلىنىڭ كەي تۇستارىنا سۋ جايىلىپ, وسى ەلدٸ مەكەنگە تارتىلعان گاز قۇبىرلارىن ٷزٸپ, ودان وبلىس ورتالىعىنداعى كەيبٸر جەر ۋچاسكەلەرٸن سۋ باسىپ قالدى.
ەرينە, اعىن سۋ ارناسىن تابادى دەسەك تە, ارىقتاعى سۋدىڭ از بولعانى دا, كەنەتتەن كٶپ بولىپ كەتكەنٸ دە ٶتە قاۋٸپتٸ ەكەنٸن اڭعارعان جامبىل وبلىسىنىڭ باسشىلارى سەت سايىن ايىر قالپاقتى اعايىنداردىڭ بيلٸگٸمەن حابارلاسىپ, قاداعالاپ وتىرۋ ٷشٸن سول جاققا ارنايى ادامدار جٸبەرٸپ, جاندارىن شٷبەرەككە تٷيٸپ جٷردٸ. بۇل قاۋٸپ ەلٸ كٷنگە سەيٸلگەن جوق. سوندىقتان جەرگٸلٸكتٸ بيلٸك ٶزەن-سۋلاردىڭ مەسەلەسٸن بٸر سەت نازاردان تىس قالدىرعان ەمەس.
ال 3 قاراشا كٷنٸ تٷستەن كەيٸن باستالعان داۋىل جامبىلدىقتاردى تٸپتەن, ەسەڭگٸرەتٸپ تاستادى. جەلدٸڭ جىلدامدىعى بٸرتە-بٸرتە 35 م/سەكۋندقا جەتتٸ. جامبىل وبلىسىنىڭ ەكٸمٸ كەرٸم كٶكٸرەكباەۆ تٸلشٸلەرگە بەرگەن سۇحباتىندا تاراز قالاسى مەن بەس اۋداندا بارلىعى 1754 نىسان بٷلٸنگەنٸن ايتادى. ونىڭ 454-ٸنٸڭ شاتىرى جەلگە ۇشقان. داۋىلدىڭ كٷشتٸ بولعانى سونشالىق 53 مىڭ تۇرعىن جارىقسىز, 5 اۋىل تابيعي گازسىز قالدى. 36 ادام دەنە جاراقاتىمەن اۋرۋحاناعا تٷسٸپ, ونىڭ ٷشەۋٸن دەرٸگەرلەر باقىلاۋعا الىپ, قالعان 33 ادام العاشقى كٶمەكتەن كەيٸن ٷيلەرٸنە قايتارىلدى.
وبلىستا تٶتەنشە جاعداي جارييالانىپ, الدىن الا ەسەپ بويىنشا شىعىن 470 ملن تەڭگەنٸ قۇرادى. مۇندا دا تٶتەنشە جاعدايى بار, باسقا دا شۇعىل قىزمەتتەر, قۇقىق قورعاۋ, تٸپتٸ, مەملەكەتتٸك مەكەمەلەردٸڭ قىزمەتكەرلەرٸ, «وڭتٷستٸك» ەسكەري وكرۋگٸنٸڭ جاۋىنگەرلەرٸ جۇمىلىپ, قالپىنا كەلتٸرۋ جۇمىستارىمەن ەلٸ دە اينالىسۋدا. بٷگٸندە بٷلٸنگەن نىسانداردىڭ 65 پايىزدان استامى جٶندەلدٸ. وبلىس باسشىلارى مەملەكەتتٸك ماتەريالدىق رەزەرۆتەن كٶمەك سۇراپ, ارنايى حات جولدادى. تٶتەنشە جاعداي زارداپتارىن جويۋ ٷشٸن جەرگٸلٸكتٸ اتقارۋشى بيلٸك ورگاندارىنىڭ قورىندا 240 ملن تەڭگە بار. بارلىق كوممۋنالدىق مەنشٸكتەگٸ نىساندار جەرگٸلٸكتٸ بيۋدجەت ەسەبٸنەن قالپىنا كەلتٸرٸلەدٸ. سۋ, جىلۋ, جارىق, گاز بەرٸلدٸ.
تاعى بٸر مەسەلە – داۋىلدىڭ كەسٸرٸنەن 8,7 گەكتاردى قۇرايتىن 10 جىلىجاي بٷلٸندٸ. شىعىن 175 ملن تەڭگەنٸ قۇرايدى. بۇل جىلىجايلاردىڭ نەسيە اقشاسىنا تۇرعىزىلعانىن جەنە ناعىز ماۋسىم كەزٸندە بٷلٸنگەنٸن ەسكەرگەن جەرگٸلٸكتٸ بيلٸك بانك باسشىلارىمەن سٶيلەسٸپ, نەسيە سومماسىن تٶلەۋدٸ كەيٸنگە شەگەرە تۇرۋعا كەلٸسٸپتٸ.
ەرينە, تابيعاتتىڭ مۇنداي توسىن مٸنەزٸنە قارسى تۇرار شاما جوق. دەگەنمەن دە, ارقانى كەڭگە سالماي, كەز كەلگەن جاعدايعا دايىن بولۋىمىز قاجەت ەكەن. جۇرتتى ەبٸگەرگە سالىپ, ٷلكەن شىعىندار ەكەلگەن بۇل جاعدايلار جەرگٸلٸكتٸ بيلٸك ٷشٸن ٷلكەن ساباق بولعانداي.
«شىعاسى بولماي, كٸرەسٸ بولمايدى» دەگەن, التىن كٷزدٸڭ بەرەكەگە تولى ارايلى كٷندەرٸ ەلٸ الدا ەكەنٸنە كٷمەن جوق.
ورالحان دەۋٸت,
«ەگەمەن قازاقستان»
جامبىل وبلىسى
.jpeg)