Keshe aimaq basshysy Danial AHMETOVTIŃ tóraǵalyǵymen oblys ákimdiginiń keńeitilgen apparattyq keńesi bolyp ótti. Jiynda bilim berý mekemeleriniń aldaǵy oqý jylyna daiyndyǵy, mindetti áleýmettik meditsinalyq saqtandyrý júiesin engizý jáne kúzgi jiyn-terin jumystarynyń barysy talqyǵa salyndy.
Keńesti ashqan oblys ákimi Danial AHMETOV «Jumyspen qamtýdyń jol kartasy – 2020» baǵdarlamasynyń iske asyrylýynda artta qalýshylyq baiqalatynyn aityp, jinalǵandar nazaryn osy máselege aýdartty. Ásirese, osy memlekettik baǵdarlama aiasynda bólingen qarjynyń igerilý qarqyny kóńil kónshitpeidi. Dei turǵanmen, alda tórt ai ýaqyt bar, eger qolǵa alynǵan sharalardy shiratar bolsa, jospardyń oryndalýyna tolyq múmkindik bar. Bul rette aldaǵy ýaqytta aimaq basshysyna aýdan-qala ákimderi men basqarma jetekshileri tolyq esep beretin bolady.
Óńirimizde atqarylyp jatqan kelesi bir baǵdarlama – «Jańarýdyń» sheńberinde 145 densaýlyq saqtaý nysany jóndelýde. Osy baǵdarlamanyń tiimdiligin tilge tiek etken oblys ákimi ony keler jyly da jalǵastyrý qajet ekenin mindettedi.
Jiynǵa qatysýshylar aldynda aimaq basshysy Sibe men Alakól kólderindegi jaǵdai jóninde másele kóterdi. Oblys ákiminiń tapsyrmasyna sai Ulan aýdany aýmaǵynda ornalasqan Sibe kólderiniń aýmaǵyn abattandyrý boiynsha qurylǵan komissiiaǵa jumysty údete túsken jón. Bul baǵytta oblystyq Tabiǵatty qorǵaý jáne tabiǵat paidalanýdy retteý basqarmasyna artylar mindet zor. Al Alakól jaǵalaýynda qazirgi kezde 136 demalys nysany jumys istep tur. Olardyń tek 4-ýi ǵana talapqa sai ári tolyq abattandyrylǵan kórinedi. Kópshiliginde órt qaýipsizdigi múldem derlik saqtalmaidy. Sonda ondaǵy menshik ieleri tiisti organdardan qalai ruqsat alǵan jáne olarǵa kim ruqsat bergen degen zańdy saýal týyndaidy. Kóldiń jaǵasy antisanitariia, qatty lastanǵan, qoqysqa toly.
– Osy aptada arnaiy komissiia qurylyp, Úrjar aýdanyna attanýy tiis. Demalys aýmaǵyndaǵy jaǵdaidy retke keltirý isimen orynbasarym Jaqsylyq Omar jáne Úrjar aýdanynyń ákimi tikelei shuǵyldanatyn bolady. Kelesi aptada salalyq basqarma basshylaryn ertip, ózim baryp jaǵdaidy kózimmen kórip qaitamyn. Álbette, kásipkerlikti qoldaý qajet, biznes salasyna memleket tarapynan jan-jaqty kómek kórsetilip te jatyr. Biraq, sanitariia erejelerin, zań talaptaryn saqtaý – barshaǵa mindet, – dep eskertti osy rette aimaq basshysy. – Búgingi tańda Alakólde 200 myńǵa jýyq adam demalýda. Týristerdiń laiyqty demalysyn uiymdastyrý jáne qaýipsizdik sharalaryn qamtamasyz etý máselesi basty nazarda bolýy shart.
Sonymen qatar, aimaq basshysy Glýbokoe aýdanyndaǵy Zimove internat-úii ǵimaratynyń memlekettik komissiia tarapynan qabyldanýy aqylǵa qonymsyz ekenin alǵa tarty. Komissiia músheleri jyl basynda qurylysynda kóptegen kemshilikteri bar atalǵan nysandy aktige qol qoiyp, qabyldapty.
– Men ózim ol ǵimaratta úsh ret boldym. Nysanda olqylyqtar jetip artylady. Birazy jóneldi, desek te tolyq aiaqtalmaǵan bolatyn. Atap aitsaq, onyń tazartý qurylǵysy iske qosylmaǵan-dy. Atalmysh ǵimarat naýqastar men personal úshin qaýip týǵyzatyn. Men arnaiy komissiia quryp, osy jaitty túbegeili tekserýdi tapsyramyn. Aktige qol qoiǵan laýazym ieleriniń árqaisynan túsinikteme alynsyn. Kináli tulǵalar anyqtalyp, olar zańǵa sáikes jazalaryn alýy, qajet bolsa qyzmetterinen bosatylýy kerek, – dedi oblys ákimi.
Balabaqshamen qamtylý kórsetkishi 99 paiyzdan asty
Kelesi kezekte oblystyq bilim basqarmasynyń basshysy Aijan Sadyqova mekemelerdiń oqý jylyna daiyndyǵy týraly esep berdi. Basqarma basshysynyń aitýynsha, búgingi tańda oblysta 664 kúndizgi jalpy bilim beretin orta mektep bar. Biyl Ulan aýdanynda eki jáne Shemonaiha aýdanynda bir aýyldyq mektep bala sanynyń azdyǵyna bailanysty jabylǵan. Qalǵandary jumystaryn jalǵastyrady, kópshiligi ortasha jáne kúrdeli jóndeýden ótkizildi. Oblys aýmaǵynda biraqatar mektepter salynýda, onyń ishinde Kýrchatov qalasyndaǵy 600 oryndyq mektep qurylysyn atap ótýge bolady.
Mektep oqýshylarynyń sany aldaǵy oqý jylynda 6500 balaǵa kóbeiip, 183 myńdy quramaq. Mektep tabaldyryǵyn 22 981 búldirshin attaityn bolady.
Óńirde 794 mektepke deiingi bilim beretin mekeme jumys isteidi. Oblysta balabaqshamen qamtylý deńgeii 99,2 paiyzdy quraidy. Bul – respýblika boiynsha úzdik kórsetkishterdiń biri. Buǵan qosa aldaǵy qyrkúiek aiynda oblysta taǵy 29 balabaqsha ashylady. Tapshylyq tek Óskemen men Semei syndy qalalarda baiqalýda.
Oblys mektepterinde 23 myńnan astam muǵalim eńbek etedi. Mamandarǵa degen suranys áli de ótkir baiqalýda. Qazirgi kezde matematika, fizika, himiia, orys tili pánderiniń 1377 muǵalimi qajet. Bilim basqarmasy osy tapshylyqty joiý maqsatynda keshendi jumystardy qolǵa alǵan.
Tamyz aiynda oblys aýmaǵynda «Mektepke jol» qaiyrymdylyq aktsiiasy júrip jatyr. Jiynda oblys boiynsha 12 balanyń mektepke múldem barmaityny belgili boldy. Olar oqýǵa qulyqsyz, kóp jaida problemalyq otbasylardan shyqqan jetkinshekter eken. Aimaq basshysy ata-analarmen jan-jaqty jumys júrgizip, máseleni túpkilikti sheshýdi qadap tapsyrdy.
Taǵy bir másele – oqýlyqtarmen qamtý. Salalyq ministrlik tarapynan oqýlyqtar keshigip bekitilgendikten respýblika baspalary oqýlyq shyǵarýdy tek maýsymda ǵana qolǵa alǵan. Sol sebepti olar qazir kitap shyǵaryp úlgere almai jatyr. Desek te, oqý jylynyń basyna deiin tiisti oqý quraldary tolyq jetkizilýi tiis.
– Men basqarmanyń jumysyn oń baǵalaimyn. Álbette kemshilikter de joq emes. Biraq maqsattyj umys júrgizilip jatyr. Nazar aýdaratyn másele – mektep túlekteriniń kórshiles Resei eliniń joǵary oqý oryndaryna ketýi. Máselen, Máskeýdegi Baýman atyndaǵy tehnikalyq ýniversitette nemese Lomonosov atyndaǵy ýniversitette oqyp jatsa bir sári. Olarda álemdik deńgeidegi bilim beriledi. Al Barnaýldyń ýniversitetinde ózim bolǵam, bizdegi bilim ordalaryna ilese de almaidy. Sol sebepti oqýshylar arasynda túsindirý jumysyn túbegeili júrgizip, olardyń keiin jumyspen qamtylýlaryna jaǵdai jasaý kerek, – dedi Danial AHMETOV.
Meditsinalyq saqtandyrý júiesi engiziletin bolady
El Úkimeti kelesi jyldan bastap mindetti áleýmettik meditsinalyq saqtandyrý júiesi engizýdi kózdep otyr. Osy taqyryp boiynsha oblystyq densaýlyq saqtaý basqarmasynyń basshysy Ǵaliia Jýaspaeva baiandady. Onyń aitýynsha, jyl saiyn Qazaqstan meditsina salasyna jalpy ishki ónimniń 2,2 paiyzyn jumsaidy, biraq sapaly qyzmet kórsetý qosymsha qarjynyń qajet etedi. Sol sebepten keler jyldan bastap álemniń kóptegen ozyq elderinde baiaǵydan jumys istep kele jatqan osy mindetti saqtandyrý júiesi bizde de qolǵa alynbaq. Atalmysh júie talaptaryna sáikes jumysshy jalaqysynyń 1 paiyzy osy saqtandyrý qoryna túsedi, memleket ár azamatqa 4-7, jumys berýshi 5 paiyz tóleidi, azamattardyń keibir toptary, mysaly áskeriler, zeinetkerler, múgedekter men jumyssyzdar atalǵan mindetti tólemnen bosatylady.
Qazirgi kezde oblysta arnaiy jumys toby qurylǵan, ol óz jumysynyń birinshi kezeńin aiaqtady, iaǵni, meditsina salasy qyzmetkerleri arasynda túsindirý-nasihat sharalaryn júrgizdi. Media-jospar ázirlenip, baspasóz máslihaty, brifingter ótkizilgen.
– Bul oraida myna bir máselege kóńil aýdarý kerek – zań boiynsha jumyssyz azamattar mindetti meditsinalyq saqtandyrý qoryna tólem júrgizbeidi. Osy rette kópshilik azamattardyń jumyssyz statýsyn alýǵa umtylary anyq. Mundaida ne isteý kerek?! Ár aýdan ákimi eńbekpen qamtý basqarmasymen birlese otyryp, jumyssyzdar sanyn tekserip, jaǵdaidy qatań baqylaýǵa alýy tiis. Ózin-ózi jumyspen qamtyp otyrǵan azamattardyń da jumyssyzdar sanatyna qosylyp ketpeýin qadaǵalaǵan jón, – dedi oblys ákimi.
Keńes sońynda kóktemgi jiyn-terin jumystary jóninde de aityldy. Oblysta 600 myń gekter dándi daqyl, 22 myń gektar kartop alqaby bar. Boljamdar boiynsha, biylǵy túsim jaman bolmaýy tiis. Bul másele 24 tamyzda ótetin arnaiy jiynda jan-jaqty talqylanatyn boldy.
Erjan Ábish
