Filologiia ǵylymdarynyń doktory, professor, belgili terminolog Sherýbai Qurmanbaiuly qazaq tili tarihyndaǵy terminologiia ǵylymynyń ótkeni men búgini, ereksheligi týraly pikirimen bólisti, dep habarlaidy "Ult aqparat".
«Terminologiialyq sózdikterimizdiń shyǵýynyń ózindik tarihy bar. Jalpy, ǵylym damyǵan kezeńderden bastap termin jasaý - ony kópshilikke tanystyrý, sol terminder arqyly ǵylymi uǵymdardy birizdendirý maqsatyn kózdeidi. Qazaq tiliniń salalyq terminderiniń jasalýy negizinen HIH ǵasyrdyń ekinshi jartysynda bastaldy desek te, ol kezde naqty terminologiiaǵa qatysty oqýlyqtar jaryq kóre qoiǵan joq. Terminologiialyq kitaptardyń jaryq kórýi – HH ǵasyrdyń bas kezine sáikes keledi. Alǵash Alash ziialylary terminologiialyq sózdikterdi shyǵaryp, taratyp, engize bastady», - deidi Sherýbai Qurmanbaiuly «Til-Qazyna» ulttyq ǵylymi-praktikalyq ortalyǵy ótkizgen «Terminologiialyq sózdikter jasaýdyń otandyq jáne halyqaralyq tájiribesi» taqyrybyndaǵy onlain baspasóz máslihatynda.
Professordyń aitýynsha HH ǵasyrdan bastap qazirgi kúnge deiin shyqqan qazaq tilindegi terminologiialyq sózdikter úlken talqylaýdan ótip keledi.
«Otyzynshy jyldardan bastap qazaq terminologiiasynyń damý baǵyty keńestik jolǵa tústi. Máskeýde ult tilderiniń terminologiiasynyń baǵyt-baǵdary belgilenip otyrdy. Iaǵni shet tilderinen, ásirese orys tilinen engen sózderdi ózgertpeý, olardy sol qalpynda qabyldaý baǵyty belgilendi. Osy otyzynshy jyldardan bastap engizilgen terminologiialyq sózdikterdi alyp qaraityn bolsaq, sondaǵy alynǵan terminderdiń bári – keńes halyqtaryna ortaq terminder. Olar ult tilderine múmkindiginshe burmalanbady. Osyndai sózdikter arqyly sovet biligi terminologiialyq sózdikterge talap qoidy. Bul printsip toqsanynshy jyldarǵa deiin jalǵasty», - deidi ol.
Sherýbai Qurmanbaiuly 1962 jyly ǵylym akademiiasynyń bazasynda terminologiialyq sózdiktiń úlken sózdigi jaryq kórgenin aitady.
«Toqsanynshy jyldardyń basynda sózdik jasaýdyń máselesine óte kóp mán berildi. Jekelegen avtorlar barlyq ýniversitette, ǵylymi-zertteý ortalyqtarynda avtorlyq sózdikterin shyǵara bastady. Sebebi qazaq tiline memlekettik mártebeniń berilýine bailanysty ǵylym men bilim salasyna túrli mamandardy daiarlap, sol salalarǵa qatysty oqýlyqtardy ázirleý kerek boldy. Osy ózgerister ulttyq salalyq terminderdi jasaýǵa itermeledi. Kóptegen avtor qazirge deiin óz salasy boiynsha túrli terminologiialyq sózdik jasady», - deidi ol.
Ǵalym osy kezde terminologiiamyzda júzdegen, myńdaǵan termin enip ketkenin aityp ótti.
«Máselen «qarjyger» degen termin bizde toqsanynshy jyldarǵa deiin bolǵan emes. Qazir enip ketti. Demeýshi, jasýsha, qujattama sekildi sózder endi. Osyndai júzdegen terminniń enýi – táýelsizdigimizdiń 30 jyldyǵyndaǵy jetistigi deýge bolady. Bizdiń aitaiyq dep otyrǵanymyz – jalpy terminologiia leksikografiiadan bólinip shyqqan jeke sala. Bizdiń sózdik jasaýshy ǵalymdar terminografiialyq eńbekterdi, maqalalardy, zertteýlerdi kóbirek oqyp, terminologiialyq sózderge qandai talaptarǵa qoiylatynyn, terminologiialyq sózdiktiń qandai tipteri bar degen erekshelikterdi bilip, terminologiialyq sózdikterdi jasaýǵa kisirip jatsa – jasalǵan sózdikterdiń jurtshylyqqa paidasy zor bolar edi», - dep túidi professor.
Ǵalym kez kelgen terminologiialyq kitaptyń maqsaty men mindeti aiqyn bolýy kerektigin eskertedi.
