فيلولوگييا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور, بەلگٸلٸ تەرمينولوگ شەرۋباي قۇرمانبايۇلى قازاق تٸلٸ تاريحىنداعى تەرمينولوگييا عىلىمىنىڭ ٶتكەنٸ مەن بٷگٸنٸ, ەرەكشەلٸگٸ تۋرالى پٸكٸرٸمەن بٶلٸستٸ, دەپ حابارلايدى "ۇلت اقپارات".
«تەرمينولوگييالىق سٶزدٸكتەرٸمٸزدٸڭ شىعۋىنىڭ ٶزٸندٸك تاريحى بار. جالپى, عىلىم دامىعان كەزەڭدەردەن باستاپ تەرمين جاساۋ - ونى كٶپشٸلٸككە تانىستىرۋ, سول تەرميندەر ارقىلى عىلىمي ۇعىمداردى بٸرٸزدەندٸرۋ ماقساتىن كٶزدەيدٸ. قازاق تٸلٸنٸڭ سالالىق تەرميندەرٸنٸڭ جاسالۋى نەگٸزٸنەن حٸح عاسىردىڭ ەكٸنشٸ جارتىسىندا باستالدى دەسەك تە, ول كەزدە ناقتى تەرمينولوگيياعا قاتىستى وقۋلىقتار جارىق كٶرە قويعان جوق. تەرمينولوگييالىق كٸتاپتاردىڭ جارىق كٶرۋٸ – حح عاسىردىڭ باس كەزٸنە سەيكەس كەلەدٸ. العاش الاش زييالىلارى تەرمينولوگييالىق سٶزدٸكتەردٸ شىعارىپ, تاراتىپ, ەنگٸزە باستادى», - دەيدٸ شەرۋباي قۇرمانبايۇلى «تٸل-قازىنا» ۇلتتىق عىلىمي-پراكتيكالىق ورتالىعى ٶتكٸزگەن «تەرمينولوگييالىق سٶزدٸكتەر جاساۋدىڭ وتاندىق جەنە حالىقارالىق تەجٸريبەسٸ» تاقىرىبىنداعى ونلاين باسپاسٶز مەسليحاتىندا.
پروفەسسوردىڭ ايتۋىنشا حح عاسىردان باستاپ قازٸرگٸ كٷنگە دەيٸن شىققان قازاق تٸلٸندەگٸ تەرمينولوگييالىق سٶزدٸكتەر ٷلكەن تالقىلاۋدان ٶتٸپ كەلەدٸ.
«وتىزىنشى جىلداردان باستاپ قازاق تەرمينولوگيياسىنىڭ دامۋ باعىتى كەڭەستٸك جولعا تٷستٸ. مەسكەۋدە ۇلت تٸلدەرٸنٸڭ تەرمينولوگيياسىنىڭ باعىت-باعدارى بەلگٸلەنٸپ وتىردى. ياعني شەت تٸلدەرٸنەن, ەسٸرەسە ورىس تٸلٸنەن ەنگەن سٶزدەردٸ ٶزگەرتپەۋ, ولاردى سول قالپىندا قابىلداۋ باعىتى بەلگٸلەندٸ. وسى وتىزىنشى جىلداردان باستاپ ەنگٸزٸلگەن تەرمينولوگييالىق سٶزدٸكتەردٸ الىپ قارايتىن بولساق, سونداعى الىنعان تەرميندەردٸڭ بەرٸ – كەڭەس حالىقتارىنا ورتاق تەرميندەر. ولار ۇلت تٸلدەرٸنە مٷمكٸندٸگٸنشە بۇرمالانبادى. وسىنداي سٶزدٸكتەر ارقىلى سوۆەت بيلٸگٸ تەرمينولوگييالىق سٶزدٸكتەرگە تالاپ قويدى. بۇل پرينتسيپ توقسانىنشى جىلدارعا دەيٸن جالعاستى», - دەيدٸ ول.
شەرۋباي قۇرمانبايۇلى 1962 جىلى عىلىم اكادەميياسىنىڭ بازاسىندا تەرمينولوگييالىق سٶزدٸكتٸڭ ٷلكەن سٶزدٸگٸ جارىق كٶرگەنٸن ايتادى.
«توقسانىنشى جىلداردىڭ باسىندا سٶزدٸك جاساۋدىڭ مەسەلەسٸنە ٶتە كٶپ مەن بەرٸلدٸ. جەكەلەگەن اۆتورلار بارلىق ۋنيۆەرسيتەتتە, عىلىمي-زەرتتەۋ ورتالىقتارىندا اۆتورلىق سٶزدٸكتەرٸن شىعارا باستادى. سەبەبٸ قازاق تٸلٸنە مەملەكەتتٸك مەرتەبەنٸڭ بەرٸلۋٸنە بايلانىستى عىلىم مەن بٸلٸم سالاسىنا تٷرلٸ مامانداردى دايارلاپ, سول سالالارعا قاتىستى وقۋلىقتاردى ەزٸرلەۋ كەرەك بولدى. وسى ٶزگەرٸستەر ۇلتتىق سالالىق تەرميندەردٸ جاساۋعا يتەرمەلەدٸ. كٶپتەگەن اۆتور قازٸرگە دەيٸن ٶز سالاسى بويىنشا تٷرلٸ تەرمينولوگييالىق سٶزدٸك جاسادى», - دەيدٸ ول.
عالىم وسى كەزدە تەرمينولوگييامىزدا جٷزدەگەن, مىڭداعان تەرمين ەنٸپ كەتكەنٸن ايتىپ ٶتتٸ.
«مەسەلەن «قارجىگەر» دەگەن تەرمين بٸزدە توقسانىنشى جىلدارعا دەيٸن بولعان ەمەس. قازٸر ەنٸپ كەتتٸ. دەمەۋشٸ, جاسۋشا, قۇجاتتاما سەكٸلدٸ سٶزدەر ەندٸ. وسىنداي جٷزدەگەن تەرميننٸڭ ەنۋٸ – تەۋەلسٸزدٸگٸمٸزدٸڭ 30 جىلدىعىنداعى جەتٸستٸگٸ دەۋگە بولادى. بٸزدٸڭ ايتايىق دەپ وتىرعانىمىز – جالپى تەرمينولوگييا لەكسيكوگرافييادان بٶلٸنٸپ شىققان جەكە سالا. بٸزدٸڭ سٶزدٸك جاساۋشى عالىمدار تەرمينوگرافييالىق ەڭبەكتەردٸ, ماقالالاردى, زەرتتەۋلەردٸ كٶبٸرەك وقىپ, تەرمينولوگييالىق سٶزدەرگە قانداي تالاپتارعا قويىلاتىنىن, تەرمينولوگييالىق سٶزدٸكتٸڭ قانداي تيپتەرٸ بار دەگەن ەرەكشەلٸكتەردٸ بٸلٸپ, تەرمينولوگييالىق سٶزدٸكتەردٸ جاساۋعا كٸسٸرٸپ جاتسا – جاسالعان سٶزدٸكتەردٸڭ جۇرتشىلىققا پايداسى زور بولار ەدٸ», - دەپ تٷيدٸ پروفەسسور.
عالىم كەز كەلگەن تەرمينولوگييالىق كٸتاپتىڭ ماقساتى مەن مٸندەتٸ ايقىن بولۋى كەرەكتٸگٸن ەسكەرتەدٸ.
