Latynǵa kóshý máselesin bizdiń bilik nege kúrdelendiredi? Keshegi májilistegi jiynnan keiin qoǵam arasynda qyzý talqy bastalyp ketti. Jańa álipbidi asyǵa kútken halyqtyń senimine selkeý tústi. Kútkeni kóńildegidei bolmai, úmiti aldaǵandai boldy. Mynaý bir júiesiz jumys kirill qarpinen qutylýǵa qushtar kóńilderdi keri itermese bolǵany.
Osyndai mańyzdy sheshim qabyldanar tusta jaýapty tulǵalar jarǵa jyqpasa kerek-ti. Al, jańa álipbi jasaýshylar áli tolyq pispegen, shalajansar dúnieni jurt aldyna jariialai saldy. Qazir qazaq qoǵamynyń belsendiligi artqan. Kez kelgen oqiǵaǵa ýaqytyly pikir bildirip, óz kózqarasyn ashyq aityp júr. Ony keshegi jer daýy kezinde de kórdik. Áleýmettik jelilerde bastalǵan narazylyq áleýmetti qozǵap jiberýi múmkin.
Áýelgide talqyǵa tastalǵan bir nusqa shyǵar dep topshylap edik. Áli de saralanyp, kem-ketigi túzele me desek, qurastyrýshylardyń qarqyny qatty. Ile-shala uiymdastyrylǵan baspasóz májilisinde «unady, unamaidy deitindei bul kólik ne páter emes» depti taǵy tótesinen. Áńgime aýanyna qaraǵanda osy nusqanyń bekitilýi úshin jan sala kúrespek. Bul jobanyń negiz retinde tańdalǵanyn da joqqa shyǵarmady.
«Latynǵa kóshý – zaman talaby, jahandyq básekege qabilettilik» dedik. Ishimizge bir barmaǵymyzdy búgip, «kirill qarpinen qutylý – orystan on qadam ári jyljý» dep kúbirledik. Sol arqyly Reseidiń yqpalynan birjola bosaityndai baiyz tappadyq. Al, endi senim artqan serkelerimiz onsyz da alań kóńil halyqty ári-sári kúige salyp qoidy.
«Qazaq jazýynyń tarihy men teoriiasy» atty oqý quralynyń avtory, oqytýshy-professor Quralai Kúderinova da bul álipbidiń eń tiimsiz, soraqy nusqasy ekenin kesip aitty.
Narazy jurttyń kóbisi kóptańbalyqty qolai kórmei otyr. Onyń ústine dybystardyń joǵalý qaýpi taǵy bar. Sol sebepti «bir dybys - bir ərip» printsipin ustanýdy jón sanaidy. Keibir kirme dybystardy ("v", "f", "ts", "ch", "h") qaita qaraý qajettiligin de talap etýshiler kóp.
Qalai bolǵanda da, usynylǵan álipbidi tez arada qaita qaramai, máseleni ýshyqtyryp alamyz. Onsyz da árkim ózinshe dolbarlap, san túrli pikir sapyrylysyp ketti. Buny qazaqtyń latynǵa kóshýin qoldamaityn toptar óz múddesine paidalanyp ketýi de múmkin.
Taǵdyrsheshti kezeńde Shaiahmetov atyndaǵy ortalyq halyqty shatastyrmasyn. Álipbi aýystyrý – ulttyq tarihi qadam. Táýekelge bailanǵan taǵdyrly sát. Biliktiń sońy belgili kezekti sahnalyq qoiylymy emes. Ultty uiystyratyn, bir múddeniń tóńiregine toptastyratyn oqiǵa. Álipbidiń ár árpi, tańba-belgisi biz úshin mańyzdy.
Qazir biz jańa álipbige jatyrqai qarap, qyryqpyshaq bop qyrqysyp jatatyn ýaqytta emes edik. Biz qazir jas pen jasamystyń jańa álipbidi qalai úireneri týraly bas qatyrýǵa tiisti edik. Al, endi myna tartys - qai tartys?!.
Sherhan Talap
.jpg)