Shekara shetindegi el údere kóshpesin desek...

Shekara shetindegi el údere kóshpesin desek...

Osydan bes jyl buryn Qazaqstan-Resei shekarasynda «bir tereze» amaly engizilip, eki tarap jolaýshylar men júkterdi birigip tekseretin bolǵan-dy. Biraq áli kúnge deiin bir elden ekinshisine qatynaǵan adamdy eki tarap birge teksergenin kórmedik. Qazaqstannan shyqpai turyp ta, shyqqannan keiin de jeke qujat kórsetip, kirý-shyǵý qaǵazdaryn toltyryp, alashapqyn bolyp jatqan jolaýshy. Reseige aiyna-jylyna bir baratyn adamdar bul sabylysqa kóp qinala qoimas, al soltústik kórshimen aýyly aralas, qoiy qoralas jatqan Atyraý oblysy Qurmanǵazy aýdanynyń turǵyndary úshin taiaq tastam jerde turatyn jaqyn-juraǵatymen qatynasý qiiametke ainaldy.

Qurmanǵazy aýdanynyń ortalyǵy Ganiýshkino selosynan 280 shaqyrym qashyqtyqta jatqan Súiindik, Balqudyq, Azǵyr aýyldyq okrýgterine 11 eldi meken kiredi jáne 7000-dai halyq turady. Qazirgi kúni shekaralas osy aýyldarǵa gaz, sý júrgizilip, barynsha jaǵdai jasalyp jatyr. Bul shalǵaidaǵy aýyl turǵyndarynyń qalaǵa údere qonys aýdarýynyń aldyn alyp, shekara beldeýiniń jalańashtaný qaýpin seiiltkendei.

Osy shekara shetindegi aýyl turǵyndary aýyzeki tilde qala dep Atyraýdy emes, Astrahandy ataidy. Óitkeni geografiialyq jaǵynan olarǵa Resei qalalary jaqyn. Degenmen zańdaǵy olqylyqtan azǵyrlyqtarǵa jaqyn qalalary óte alys bolyp tur. Sebebi bar-joǵy 60 shaqyrymdaǵy Qarabaily aýdanyna baryp-kelý qiyndap ketti. Bul úshin aldymen aýdan ortalyǵy Ganiýshkinge, odan ári Kotiaevka beketi arqyly Astrahanǵa barý kerek. Onda da Resei jerine kirgen soń úsh kún ishinde tirkelip, 36 keliden artyq júk alyp kirmeýi talap etiledi.

Osyndai talaptar shekara shetindegi turǵyndarǵa qolbailaý, kedergi bolyp tur. Birinshiden, bul eki jaqtyń kásipkerleri men sharýalarynyń bir-birine taýar, azyq-túlik ónimderin shyǵaryp, paida tabýyna kedergi. Máselen, shekaradaǵy aýyldarǵa mal men mal ónimin, qoldan jasaityn buiymyn Qarabaily beketi arqyly ótip, sondaǵy bazarǵa shyǵarǵan anaǵurlym tiimdi bolar edi. Ekinshiden, alys-beristi aitpaǵannyń ózinde, shekaranyń eki jaǵyndaǵy turǵyndar bir-birimen aǵaiyn-týma, quda-jekjat. Qarǵa tamyrly qazaqqa endi toi-qýanyshty, túrli kádeni birge ótkizý bas aýrýǵa ainaldy.

Budan basqa, Reseide úsh kún ishinde tirkelip úlgerý, salmaǵy 35 keliden asatyn júkti alyp ótpeý siiaqty shekteýler de jolaýshynyń paidasyna sheshilip turǵan joq. Sondai-aq eki el birdei Kedendik odaqqa kirse de, Reseige zatty tonnalap alyp kirýge bolady da, ol jaqtan Qazaqstanǵa shyqqanda 35 keliden aspaýy qadaǵalanady.

Qazirgi tańda shekaranyń eki qaptalyndaǵy kórshi aýyl-poselok turǵyndarynyń bir-birimen Balqudyq-Qarabaily ótkizý orny arqyly qatynap turýyna jaǵdai jasaǵan jón. Jalpy, Qazaqstan jaqtyń beketine qatysty qolǵa alýdy, jaqsartýdy qajet etetin máseleler bar. Mysaly, byltyr Atyraýdyń Qurmanǵazy aýdanynda maldan «nodýliardy dermatit» derti tirkelgen-di. Teksere kelgende onyń Resei men Daǵystan malynan juqqany belgili boldy. Resei jaqta veterinarlyq sanitarlyq beket burynnan jumys isteidi. Al bizde ony ashýǵa osy tosyn jaǵdaidan keiin usynys berildi.

Ras, shekara beldeýindegi aýyl-aimaqty turaqtandyrý máselesi de jailap bolsyn sheshimin taýyp keledi. Qazir Azǵyr aýyldyq okrýginiń toǵyz eldi mekenine 11 mlrd teńgege gaz júrgizilip jatyr. Jol, aýyzsý problemalary qolǵa alynyp, birtindep sheshimin taýyp keledi. Biraq shekara shetindegi turǵyndardyń Reseidegi týystarymen qarym-qatynasy jeńildemese, onda olar úshin alys eldi mekende tirshilik etken ekonomikalyq jaǵynan tiimsiz. Osyndai turmystyq qajettilikter men barys-kelis jaǵdaiy jasalǵan jaǵdaida tarihi máni zor, Bókei hannyń inisi Shyǵaidan taraǵan, Dáýletkerei kúishi bolystyq etken ataqonystan adamdar údere kóshpei, aýyl-aimaqtyń ajary qaita kireri anyq.

Quralai QÝATOVA
Atyraý oblysy

"Jas Alash" gazeti