Qazir «aralas nekege» etimizdiń úirengeni sonshalyq, ony qalypty jaǵdai retinde qabyldaityn deńgeige jettik. Al, buǵan islam dini qalai qaraidy? Jalpy, ózge din ókilderimen qudalasýǵa bola ma? Bul týraly Astana qalasyndaǵy «Əl-Ǵani» meshitiniń bas imamy Baǵdat AHMETƏLIULYMEN bolǵan áńgime barysynda suraǵan edik.
– Qazir qoǵamda qyzdarymyzdyń ózge dindegi azamattarǵa turmysqa shyǵýy týraly túrli narazylyqtar aitylýda. Al, islam ózge din ókilderimen qudalasýǵa qalai qaraidy?
– Shariǵat boiynsha ózge din ókilderimen qudalasýǵa bolady. Biraq olar kitap ielerinen bolýy kerek. Iaǵni, oidan shyǵarylǵan din emes, kitap túsken din ókilderiniń qyzdaryna quda túsip alýǵa bolady. Alaida, qudalasý máselesine kelgende myna nárseni anyqtap aitý kerek: Musylman adam kitap ielerinen qyz alýǵa bolady, al, kitap ieleri bolsyn, bolmasyn ózge dindegi azamatqa musylman qyzyn berýge bolmaidy. Shariǵat ózge din ókiline musylman qyzdy berýge qatań tyiym salady.
– Sondai-aq, kópten beri aitylyp júrgen máseleniń biri kóp áiel alý máselesi. Jalpy, shariǵat jaǵdaiy jaqsy er azamattarǵa tórt áiel alýdy mindetteidi ma?
– Keide ózge din ókilderiniń ardaqty paiǵambarymyzdy (s.ǵ.s.) «áiel qumar bolǵan, kóp áiel alǵan» dep kelekege ainaldyryp jatatyn tustary bar. Biraq, Alla elshisi eshbir áieldi nápsiqumarlyqtan almaǵanyn biz jaqsy bilemiz.
Ras, Alla Taǵala Quran kárimde er adamdarǵa tórt áiel alýǵa deiin ruqsat etti. Biraq, muny da óte durys túsiný kerek. Bul birinshiden, ózińniń urpaǵyńdy kóbeitý úshin bolsa, ekinshi jaǵy, qoǵamdaǵy nápsiqumarlyqty, zina jasaýdy azaitý úshin berilgen múmkindik. Qazaqtyń basynan san túrli zaman ótti. Keshegi keńestik úkimettiń solaqai saiasaty bizdiń sanamyzǵa úlken ózgeris engizip ketti. Sonyń saldarynan atalarymyz júrgen joldan ajyrap qaldyq. Apalarymyz, qyzdarymyz ekinshi, úshinshi áiel degenge shoshyp qaraityndai jaǵdaiǵa jetti. Tipti «Áiel men erdiń quqy teń. Onda biz de eki-úsh adamǵa turmysqa shyǵaiyq» degen sekildi adam shoshyrlyq oilar aityp qalyp jatty.
Alla Taǵala áý basta Adamdy (ǵ.s) topyraqtan jaratty daǵy, Haýa anamyzdy Adamnyń (ǵ.s) qabyrǵasynan jaratty. Sondyqtan da, áiel adam er adamǵa qaraǵanda bir saty tómen turady.
Árine, eki úsh áiel alǵan jaqsy. Ony barlyq er adam qalaidy. Biraq, munyń jaýapkershiligi eki-úsh ese kóp bolady. Barlyǵyna birdei ádil bolý kerek. Báibisheni bólek úi qylyp qoiyp, jas toqaldyń janynan shyqpai qoiýǵa bolmaidy. Alla Taǵala kóp áiel alýǵa ruqsat bergende, barlyq sharttardy oryndai alatyn er adamdarǵa berdi. Eger, barlyq áielderge birdei ádil bola almasa, bir áieldiń aqysyn jese, ondai erkektiń aqyrette suraýy ońai bolmaidy. Eger, áielderge ádil bola almaityn bolsa, ár áielden dúniege kelgen urpaǵynyń aýyzbirshiligin saqtai almaityn bolsa, barlyǵyn birdei dúniemen qamtamasyz ete almaityn bolsa onda bir ǵana áielmen turyp, sonymen kóktep-kógergen abzalyraq. Sondyqtan bul máselede jan-jaqty oilanyp, qabyrǵasymen keńesip, jeti ret ólshep baryp sheshim qabyldaǵan durys.
– Eger tórt áieli bar erkektiń bir áieli dúnieden ótse nemese ajyrasqan jaǵdaida onyń ornyna taǵy bir áiel alýyna bolady ma?
– Mundai jaǵdaida taǵy áiel alýǵa shariǵatta ruqsat bar. Sen Alla ruqsat etken tórt áiel alyp qoidyń, sonymen seniń múmkindigiń taýsyldy degen sóz joq. Eger joǵaryda aitqandai bir áieli qatys bolǵan nemese ajyrasqan jaǵdaida onyń orynyna basqa áiel alýyna bolady.
Biraq, taǵy da aitaiyn, bul máselege de óte jaýapkershilikpen qaraý kerek.
– Áńgimeńizge rahmet!
Suhbattasqan Oljas SÁNDIBEK
e-islam.kz
