Qaraǵandy oblysy Jańaarqa aýdany Atasý aýylynyń imamy Maqsat Kákimjanov. (Sýret Qainar Tolqynulynyń áleýmettik jelidegi paraqshasynan alyndy).
Joǵary dini bilimdi jastardyń alystaǵy shaǵyn aýyldarǵa imam bolǵysy kelmeitini aityldy. Din isteri jáne azamattyq qoǵam ministrligi dereginshe, úkimet aýyl imamdaryn qarjylai qoldaý joldaryn qarastyryp jatyr.
Facebook qoldanýshysy Qainar Tolqynuly aýyldyq jerlerdegi meshitterge imam bolatyn adam tabý qiyn ekenin aitady. Ol «imamdardyń aýyldarǵa barǵysy kelmeitinine qarjylyq tapshylyq sebepker» dep biledi. Qainar Tolqynulynyń sózinshe, Qaraǵandy oblysy Jańaarqa aýdanyndaǵy Atasý aýylynyń turǵyndary imamdy basqa jaqtan shaqyrtqan.
– Óz aýylymyzdan imam taba almaǵan soń Maqsat Kákimjanov degen kisini qalap shaqyrdyq. Shaqyrǵan soń jaǵdai jasaý kerek, – deidi ol.
Qainar Tolqynuly aýylyndaǵy 100-ge jýyq otbasynyń shamasy keletin 30-y aiyna 1 myń teńgeden jinap, imamǵa járdemdesip turatynyn aitady.
«HALYQ BERGEN TIYN-TEBEN JOL-PULDAN ARTYLMAIDY»
Qainar Tolqynuly sóz etken 51 jastaǵy Maqsat Kákimjanovtyń meshit imamy bolyp júrgenine 13 jyldan asqan. Atasý turǵyndarynyń ótinishimen ondaǵy meshitke imamdyq qyzmetke aýysqan Maqsat Kákimjanov basqa aýylda turady. Ol aptasyna bir ret juma namazyn ótkizýge Atasýǵa barady. Ákimdik tapsyrmasymen dástúrli emes dini aǵymdarǵa qarsy udaiy ýaǵyz aitý, úgit-nasihat jasaý, aýyldaǵy dini rásimderdi ótkizý de bul kisiniń moinyna júktegen.
– Týǵannan ólgenge deiingi dini dástúrdi atqarý úshin aýyl adamdary shaqyrǵan soń oǵan da barýǵa mindettimin. Atasýda úiim joq. Árkimniń úiine túsemin. Halyqtyń bergen tiyn-tebeni ári-beri júrgen jol-puldan artylmaidy. Áielimniń 50 myń teńge jalaqysy kómek bop tur. Mektepte oqityn úsh balama kiim-keshek alý úshin kreditke urynǵanbyz, – deidi imam.
Ol ózine aýyl adamdary azyn-aýlaq kómektesetinin, hal-jaǵdaiyn biletin aǵaiyn-týystary járdemdesetinin aitady.
– Keide surai almai men, kómektese almai olar uialady, – deidi aýyl imamy.
Maqsat Kákimjanov turmysy qiyn bolsa da, «aýyl ótinishin tastamaitynyn, meshitti imamsyz qaldyrýǵa bolmaitynyn» aitady. Imamnyń sózinshe, shaǵyn aýyldardaǵy meshit imamdary otbasyn asyraýda qinalady, sondyqtan joǵary dini bilim alǵan jastar shalǵaidaǵy shaǵyn aýyldarǵa imamdyqqa barmaidy.Ol taiaýda «ókimet imamdarǵa jalaqy berýi múmkin» degen habardy estip, sodan úmittenip júr.
«SADAQAǴA QARAǴAN» IMAM JÁNE «DEMEÝShI TAPQAN» IMAM
Turǵyndary az shalǵai aýyldar ǵana emes, halqy kóp Almaty qalasynyń mańyndaǵy meshitterdiń imamdary da kúnkóristeri qiyn ekenin aitady. Imamdardyń kóbi «múftiliktiń ruqsatynsyz sóilese almaitynyn» aityp bas tartqan kezde Azattyq tilshisimen tildesýge kelisken bir imam aty-jónin atamaýdy ótindi. Ol kisi «alqam-salqam meshit qulyptaýly turǵanda imam bop kelip, kúzetshisi de, aýla sypyrýshysy da, azanshysy da, býhgalteri de ózi bolǵanyn» aitady.
– «Imamdar sadaqaǵa túsken aqshamen baiyp jatyr» degendi biz de estimiz. Sadaqa túsetin jáshikti aýyl aqsaqaldaryna ashtyrdym. Aqyry olardyń ózderi uialatyn boldy. Túsken aqsha ásirese qysta meshittiń kommýnaldyq qyzmetine de jetpei qalady keide. Aýyl meshitterinen góri qala meshitterinen kóbirek túsim bar. Keler aida qansha aqsha túsetinin jergilikti meshit imamdary da, múftilik te bilmeidi, – deidi imam.
Onyń sózinshe, «ár meshit kommýnaldyq qyzmet aqysynan artylǵan aqshanyń 30 paiyzyn ortalyqqa jiberedi». Uly joǵary dini bilim alsa da, imam bolǵysy kelmei, basqa kásipke ketkenin aitqan suhbattasymyz qazirgi jaǵdaiyna shúkirshilik etedi.
– Áielim mektepte muǵalim. Bir jaqsysy – kómektesetin týystarym, jora-joldastarym kóp. Kóligimen taksiletetin, jazda bireýge jaldanyp, qurylysqa shyǵatyn jas imamdardy da bilemin. Imamnyń kúnkórisi óziniń biliktiligine de, halyqtyń turmysyna da bailanysty. Elge tanylǵan imamdarǵa demeýshi de tabylady, – deidi ol.
Azattyq tilshisi «elge tanylǵan, demeýshi tapqan» din qyzmetkerleriniń birimen de sóilesip kórdi. Jurtshylyq arasynda «Veb-molda» atalyp ketken ol kisini tanymal adamdar dini rásim oryndaýǵa kóbirek shaqyrady. Dini oqýdan buryn filologiia fakýltetin bitirgen ol kópshilik aldynda sóileý men ýaǵyz aitýdy sheber meńgergen.
– Joǵary bilik pen biznes mańyndaǵy adamdardyń, ataqty aqyn-jazýshylardyń birnesheýiniń janazasyn shyǵarǵannan keiin meni suraityndar kóbeidi. As berip, Quran oqytatynyn bylai qoiǵanda, úiine aldyryp, birer kún ýaǵyz tyńdaityndary da bar. Arasynda bar máseleńdi bir-aq sheship beretinderi de bolady, – deidi ol.
Iri qalalardaǵy turmys jaǵdaiy ońdy mundai din qyzmetkerleri teris aǵymdarmen kúresýdi mindetteitin ákimdik jinalystaryna barmaidy, aýyl imamdary sekildi jalaqydan dámelenbeidi.
LAMA ShARIFTIŃ ORYNDALMAǴAN ÝÁDESI
Aýyl imamdaryna jalaqy tóleý máselesi Qazaqstanda birneshe jyldan beri aitylyp keledi. 2012 jyly kúzde din isteri jónindegi agenttik tóraǵasy Qairat Lama Sharif: «Aýyl mektebiniń direktory qansha jalaqy alsa, aýyl imamynyń jalaqysy da sonymen birdei bolýy kerek» dep málimdep, meshittegi sadaqa jáshikteriniń ornyna elektrondy terminal qoiylatynyn, sol arqyly qala meshitterine túsetin qarjydan aýyl imamdaryna jalaqy bólinetinin habarlaǵan. Bul bastama júzege aspady, Lama Shariftiń ózi qyzmetinen ketip, sadaqa jáshikteri sol kúii qala berdi.
Biraq jańadan qurylǵan din isteri jáne azamattyq qoǵam ministrliginiń qyzmetkeri Jánibek Darhanbaev «bul bastamadan áli de úmit úzbeimiz» deidi.
– Imamdarǵa qarjylai qoldaý joldaryn úkimet qarastyryp jatyr. 2017 jyldyń kókteminen bastap ai saiyn kómek bere bastaýy múmkin. Al meshitterden túsetin aqshany jinap-bólýdi dini basqarma (Qazaqstan musylmandarynyń dini basqarmasy – QMDB) ózderi sheshýi tiis, – deidi ol.
Jánibek Darhanbaevtyń sózinshe, bul kómek Almaty men Astana qalasynyń imamdaryna berilmeidi, óitkeni olar «ózderin asyrai alady dep baǵalanǵan».
Almatydaǵy jas qarilardyń qurandy jatqa aitý saiysyna jinalǵandar. Almaty 26 qazan, 2013 jyl (Kórneki sýret)
Aýyl imamdarynyń turmys qiyn ekenin QMDB-nyń dini bilim bóliminiń meńgerýshisi Baqtybai Beisenbaev ta rastaidy.
– Imamdardyń kúnkórisi halyqtyń ózine bailanysty bolyp turǵany ras. Bolashaqta sadaqanyń aqshasyna kún kórýden qutylatyn, sadaqany tek muqtaj jandarǵa taratatyn kúnge de jetermiz, – dep úmittenedi QMDB ókili.
Baqtybai Beisenbaevtyń dereginshe, eldegi 2500-den astam meshitte 3600 dini qyzmetker jumys isteidi. Olardyń 50 paiyzynyń bilimi tómen bolǵandyqtan dini basqarma oqýdy jańa bitirgen jastardy da aýyldarǵa imam etip jiberýge májbúr. QMDB-dan imam suraǵan óńirler ol azamattyń áleýmettik jaǵdaiyn jasaýǵa ýáde beredi.
QMDB-nyń málimetinshe, basqarmanyń «Zeket» qory ózin-ózi qamtamasyz ete almaityn 94 aýyldyń imamyna 20-60 myń teńge aralyǵynda jalaqy tóleidi. Dini basqarma byltyrdan bastap toǵyz medrese men eki qariler daiyndaý ortalyǵynyń jáne imamdar bilimin jetildirý institýtynyń ustazdaryna 20 myń teńge jalaqy bere bastaǵan. Aqtóbe, Atyraý, Jambyl, Qaraǵandy, Qyzylorda, Mańǵystaý, Pavlodar oblystary qoǵamdyq qorlar arqyly imamdarǵa kómek uiymdastyrǵan.
Asylhan Mamashuly, "Azattyq"
