قاراعاندى وبلىسى جاڭاارقا اۋدانى اتاسۋ اۋىلىنىڭ يمامى ماقسات كەكٸمجانوۆ. (سۋرەت قاينار تولقىنۇلىنىڭ ەلەۋمەتتٸك جەلٸدەگٸ پاراقشاسىنان الىندى).
جوعارى دٸني بٸلٸمدٸ جاستاردىڭ الىستاعى شاعىن اۋىلدارعا يمام بولعىسى كەلمەيتٸنٸ ايتىلدى. دٸن ٸستەرٸ جەنە ازاماتتىق قوعام مينيسترلٸگٸ دەرەگٸنشە, ٷكٸمەت اۋىل يمامدارىن قارجىلاي قولداۋ جولدارىن قاراستىرىپ جاتىر.
Facebook قولدانۋشىسى قاينار تولقىنۇلى اۋىلدىق جەرلەردەگٸ مەشٸتتەرگە يمام بولاتىن ادام تابۋ قيىن ەكەنٸن ايتادى. ول «يمامداردىڭ اۋىلدارعا بارعىسى كەلمەيتٸنٸنە قارجىلىق تاپشىلىق سەبەپكەر» دەپ بٸلەدٸ. قاينار تولقىنۇلىنىڭ سٶزٸنشە, قاراعاندى وبلىسى جاڭاارقا اۋدانىنداعى اتاسۋ اۋىلىنىڭ تۇرعىندارى يمامدى باسقا جاقتان شاقىرتقان.
– ٶز اۋىلىمىزدان يمام تابا الماعان سوڭ ماقسات كەكٸمجانوۆ دەگەن كٸسٸنٸ قالاپ شاقىردىق. شاقىرعان سوڭ جاعداي جاساۋ كەرەك, – دەيدٸ ول.
قاينار تولقىنۇلى اۋىلىنداعى 100-گە جۋىق وتباسىنىڭ شاماسى كەلەتٸن 30-ى ايىنا 1 مىڭ تەڭگەدەن جيناپ, يمامعا جەردەمدەسٸپ تۇراتىنىن ايتادى.
«حالىق بەرگەن تيىن-تەبەن جول-پۇلدان ارتىلمايدى»
قاينار تولقىنۇلى سٶز ەتكەن 51 جاستاعى ماقسات كەكٸمجانوۆتىڭ مەشٸت يمامى بولىپ جٷرگەنٸنە 13 جىلدان اسقان. اتاسۋ تۇرعىندارىنىڭ ٶتٸنٸشٸمەن ونداعى مەشٸتكە يمامدىق قىزمەتكە اۋىسقان ماقسات كەكٸمجانوۆ باسقا اۋىلدا تۇرادى. ول اپتاسىنا بٸر رەت جۇما نامازىن ٶتكٸزۋگە اتاسۋعا بارادى. ەكٸمدٸك تاپسىرماسىمەن دەستٷرلٸ ەمەس دٸني اعىمدارعا قارسى ۇدايى ۋاعىز ايتۋ, ٷگٸت-ناسيحات جاساۋ, اۋىلداعى دٸني رەسٸمدەردٸ ٶتكٸزۋ دە بۇل كٸسٸنٸڭ موينىنا جٷكتەگەن.
– تۋعاننان ٶلگەنگە دەيٸنگٸ دٸني دەستٷردٸ اتقارۋ ٷشٸن اۋىل ادامدارى شاقىرعان سوڭ وعان دا بارۋعا مٸندەتتٸمٸن. اتاسۋدا ٷيٸم جوق. ەركٸمنٸڭ ٷيٸنە تٷسەمٸن. حالىقتىڭ بەرگەن تيىن-تەبەنٸ ەرٸ-بەرٸ جٷرگەن جول-پۇلدان ارتىلمايدى. ەيەلٸمنٸڭ 50 مىڭ تەڭگە جالاقىسى كٶمەك بوپ تۇر. مەكتەپتە وقيتىن ٷش بالاما كيٸم-كەشەك الۋ ٷشٸن كرەديتكە ۇرىنعانبىز, – دەيدٸ يمام.
ول ٶزٸنە اۋىل ادامدارى ازىن-اۋلاق كٶمەكتەسەتٸنٸن, حال-جاعدايىن بٸلەتٸن اعايىن-تۋىستارى جەردەمدەسەتٸنٸن ايتادى.
– كەيدە سۇراي الماي مەن, كٶمەكتەسە الماي ولار ۇيالادى, – دەيدٸ اۋىل يمامى.
ماقسات كەكٸمجانوۆ تۇرمىسى قيىن بولسا دا, «اۋىل ٶتٸنٸشٸن تاستامايتىنىن, مەشٸتتٸ يمامسىز قالدىرۋعا بولمايتىنىن» ايتادى. يمامنىڭ سٶزٸنشە, شاعىن اۋىلدارداعى مەشٸت يمامدارى وتباسىن اسىراۋدا قينالادى, سوندىقتان جوعارى دٸني بٸلٸم العان جاستار شالعايداعى شاعىن اۋىلدارعا يمامدىققا بارمايدى.ول تاياۋدا «ٶكٸمەت يمامدارعا جالاقى بەرۋٸ مٷمكٸن» دەگەن حاباردى ەستٸپ, سودان ٷمٸتتەنٸپ جٷر.
«ساداقاعا قاراعان» يمام جەنە «دەمەۋشٸ تاپقان» يمام
تۇرعىندارى از شالعاي اۋىلدار عانا ەمەس, حالقى كٶپ الماتى قالاسىنىڭ ماڭىنداعى مەشٸتتەردٸڭ يمامدارى دا كٷنكٶرٸستەرٸ قيىن ەكەنٸن ايتادى. يمامداردىڭ كٶبٸ «مٷفتيلٸكتٸڭ رۇقساتىنسىز سٶيلەسە المايتىنىن» ايتىپ باس تارتقان كەزدە ازاتتىق تٸلشٸسٸمەن تٸلدەسۋگە كەلٸسكەن بٸر يمام اتى-جٶنٸن اتاماۋدى ٶتٸندٸ. ول كٸسٸ «القام-سالقام مەشٸت قۇلىپتاۋلى تۇرعاندا يمام بوپ كەلٸپ, كٷزەتشٸسٸ دە, اۋلا سىپىرۋشىسى دا, ازانشىسى دا, بۋحگالتەرٸ دە ٶزٸ بولعانىن» ايتادى.
– «يمامدار ساداقاعا تٷسكەن اقشامەن بايىپ جاتىر» دەگەندٸ بٸز دە ەستيمٸز. ساداقا تٷسەتٸن جەشٸكتٸ اۋىل اقساقالدارىنا اشتىردىم. اقىرى ولاردىڭ ٶزدەرٸ ۇيالاتىن بولدى. تٷسكەن اقشا ەسٸرەسە قىستا مەشٸتتٸڭ كوممۋنالدىق قىزمەتٸنە دە جەتپەي قالادى كەيدە. اۋىل مەشٸتتەرٸنەن گٶرٸ قالا مەشٸتتەرٸنەن كٶبٸرەك تٷسٸم بار. كەلەر ايدا قانشا اقشا تٷسەتٸنٸن جەرگٸلٸكتٸ مەشٸت يمامدارى دا, مٷفتيلٸك تە بٸلمەيدٸ, – دەيدٸ يمام.
ونىڭ سٶزٸنشە, «ەر مەشٸت كوممۋنالدىق قىزمەت اقىسىنان ارتىلعان اقشانىڭ 30 پايىزىن ورتالىققا جٸبەرەدٸ». ۇلى جوعارى دٸني بٸلٸم السا دا, يمام بولعىسى كەلمەي, باسقا كەسٸپكە كەتكەنٸن ايتقان سۇحباتتاسىمىز قازٸرگٸ جاعدايىنا شٷكٸرشٸلٸك ەتەدٸ.
– ەيەلٸم مەكتەپتە مۇعالٸم. بٸر جاقسىسى – كٶمەكتەسەتٸن تۋىستارىم, جورا-جولداستارىم كٶپ. كٶلٸگٸمەن تاكسيلەتەتٸن, جازدا بٸرەۋگە جالدانىپ, قۇرىلىسقا شىعاتىن جاس يمامداردى دا بٸلەمٸن. يمامنىڭ كٷنكٶرٸسٸ ٶزٸنٸڭ بٸلٸكتٸلٸگٸنە دە, حالىقتىڭ تۇرمىسىنا دا بايلانىستى. ەلگە تانىلعان يمامدارعا دەمەۋشٸ دە تابىلادى, – دەيدٸ ول.
ازاتتىق تٸلشٸسٸ «ەلگە تانىلعان, دەمەۋشٸ تاپقان» دٸن قىزمەتكەرلەرٸنٸڭ بٸرٸمەن دە سٶيلەسٸپ كٶردٸ. جۇرتشىلىق اراسىندا «ۆەب-مولدا» اتالىپ كەتكەن ول كٸسٸنٸ تانىمال ادامدار دٸني رەسٸم ورىنداۋعا كٶبٸرەك شاقىرادى. دٸني وقۋدان بۇرىن فيلولوگييا فاكۋلتەتٸن بٸتٸرگەن ول كٶپشٸلٸك الدىندا سٶيلەۋ مەن ۋاعىز ايتۋدى شەبەر مەڭگەرگەن.
– جوعارى بيلٸك پەن بيزنەس ماڭىنداعى ادامداردىڭ, اتاقتى اقىن-جازۋشىلاردىڭ بٸرنەشەۋٸنٸڭ جانازاسىن شىعارعاننان كەيٸن مەنٸ سۇرايتىندار كٶبەيدٸ. اس بەرٸپ, قۇران وقىتاتىنىن بىلاي قويعاندا, ٷيٸنە الدىرىپ, بٸرەر كٷن ۋاعىز تىڭدايتىندارى دا بار. اراسىندا بار مەسەلەڭدٸ بٸر-اق شەشٸپ بەرەتٸندەرٸ دە بولادى, – دەيدٸ ول.
ٸرٸ قالالارداعى تۇرمىس جاعدايى وڭدى مۇنداي دٸن قىزمەتكەرلەرٸ تەرٸس اعىمدارمەن كٷرەسۋدٸ مٸندەتتەيتٸن ەكٸمدٸك جينالىستارىنا بارمايدى, اۋىل يمامدارى سەكٸلدٸ جالاقىدان دەمەلەنبەيدٸ.
لاما شاريفتٸڭ ورىندالماعان ۋەدەسٸ
اۋىل يمامدارىنا جالاقى تٶلەۋ مەسەلەسٸ قازاقستاندا بٸرنەشە جىلدان بەرٸ ايتىلىپ كەلەدٸ. 2012 جىلى كٷزدە دٸن ٸستەرٸ جٶنٸندەگٸ اگەنتتٸك تٶراعاسى قايرات لاما شاريف: «اۋىل مەكتەبٸنٸڭ ديرەكتورى قانشا جالاقى السا, اۋىل يمامىنىڭ جالاقىسى دا سونىمەن بٸردەي بولۋى كەرەك» دەپ مەلٸمدەپ, مەشٸتتەگٸ ساداقا جەشٸكتەرٸنٸڭ ورنىنا ەلەكتروندى تەرمينال قويىلاتىنىن, سول ارقىلى قالا مەشٸتتەرٸنە تٷسەتٸن قارجىدان اۋىل يمامدارىنا جالاقى بٶلٸنەتٸنٸن حابارلاعان. بۇل باستاما جٷزەگە اسپادى, لاما شاريفتٸڭ ٶزٸ قىزمەتٸنەن كەتٸپ, ساداقا جەشٸكتەرٸ سول كٷيٸ قالا بەردٸ.
بٸراق جاڭادان قۇرىلعان دٸن ٸستەرٸ جەنە ازاماتتىق قوعام مينيسترلٸگٸنٸڭ قىزمەتكەرٸ جەنٸبەك دارحانباەۆ «بۇل باستامادان ەلٸ دە ٷمٸت ٷزبەيمٸز» دەيدٸ.
– يمامدارعا قارجىلاي قولداۋ جولدارىن ٷكٸمەت قاراستىرىپ جاتىر. 2017 جىلدىڭ كٶكتەمٸنەن باستاپ اي سايىن كٶمەك بەرە باستاۋى مٷمكٸن. ال مەشٸتتەردەن تٷسەتٸن اقشانى جيناپ-بٶلۋدٸ دٸني باسقارما (قازاقستان مۇسىلماندارىنىڭ دٸني باسقارماسى – قمدب) ٶزدەرٸ شەشۋٸ تيٸس, – دەيدٸ ول.
جەنٸبەك دارحانباەۆتىڭ سٶزٸنشە, بۇل كٶمەك الماتى مەن استانا قالاسىنىڭ يمامدارىنا بەرٸلمەيدٸ, ٶيتكەنٸ ولار «ٶزدەرٸن اسىراي الادى دەپ باعالانعان».
الماتىداعى جاس قاريلاردىڭ قۇراندى جاتقا ايتۋ سايىسىنا جينالعاندار. الماتى 26 قازان, 2013 جىل (كٶرنەكٸ سۋرەت)
اۋىل يمامدارىنىڭ تۇرمىس قيىن ەكەنٸن قمدب-نىڭ دٸني بٸلٸم بٶلٸمٸنٸڭ مەڭگەرۋشٸسٸ باقتىباي بەيسەنباەۆ تا راستايدى.
– يمامداردىڭ كٷنكٶرٸسٸ حالىقتىڭ ٶزٸنە بايلانىستى بولىپ تۇرعانى راس. بولاشاقتا ساداقانىڭ اقشاسىنا كٷن كٶرۋدەن قۇتىلاتىن, ساداقانى تەك مۇقتاج جاندارعا تاراتاتىن كٷنگە دە جەتەرمٸز, – دەپ ٷمٸتتەنەدٸ قمدب ٶكٸلٸ.
باقتىباي بەيسەنباەۆتىڭ دەرەگٸنشە, ەلدەگٸ 2500-دەن استام مەشٸتتە 3600 دٸني قىزمەتكەر جۇمىس ٸستەيدٸ. ولاردىڭ 50 پايىزىنىڭ بٸلٸمٸ تٶمەن بولعاندىقتان دٸني باسقارما وقۋدى جاڭا بٸتٸرگەن جاستاردى دا اۋىلدارعا يمام ەتٸپ جٸبەرۋگە مەجبٷر. قمدب-دان يمام سۇراعان ٶڭٸرلەر ول ازاماتتىڭ ەلەۋمەتتٸك جاعدايىن جاساۋعا ۋەدە بەرەدٸ.
قمدب-نىڭ مەلٸمەتٸنشە, باسقارمانىڭ «زەكەت» قورى ٶزٸن-ٶزٸ قامتاماسىز ەتە المايتىن 94 اۋىلدىڭ يمامىنا 20-60 مىڭ تەڭگە ارالىعىندا جالاقى تٶلەيدٸ. دٸني باسقارما بىلتىردان باستاپ توعىز مەدرەسە مەن ەكٸ قاريلەر دايىنداۋ ورتالىعىنىڭ جەنە يمامدار بٸلٸمٸن جەتٸلدٸرۋ ينستيتۋتىنىڭ ۇستازدارىنا 20 مىڭ تەڭگە جالاقى بەرە باستاعان. اقتٶبە, اتىراۋ, جامبىل, قاراعاندى, قىزىلوردا, ماڭعىستاۋ, پاۆلودار وبلىستارى قوعامدىق قورلار ارقىلى يمامدارعا كٶمەك ۇيىمداستىرعان.
اسىلحان ماماشۇلى, "ازاتتىق"
