Foto: Seithan Azatulynyń jeke muraǵatynan
Kezeń-kezeńimen shákirtaqyny arttyrý aiasynda, osy jyldyń 1 qyrkúieginen bastap bakalavriattaǵy shákirtaqy mólsheri – 52 372 teńge, magistratýrada – 117 098 teńge, doktorantýrada – 262 500 teńge bolyp belgilendi. Osylaisha, bakalavriat deńgeiindegi shákirtaqy 2020 jylmen salystyrǵanda eki esege, al magistratýra men doktorantýra deńgeiinde 1,75 esege artty. Aǵymdaǵy jyly Qazaqstanda 10 439 orynǵa arnalǵan 29 stýdenttik jataqhana salyndy. Al sońǵy alty jylda el boiynsha 256 stýdenttik jataqhana paidalanýǵa berilip, aldaǵy jyldary olardyń sanyn odan ári arttyrý josparlanyp otyr. 2024 jyly elde 11 sheteldik joǵary oqý ornynyń filialy ashyldy. Al biylǵy jyly jetekshi sheteldik ýniversitetterdiń taǵy 10 filialy ashyldy. Olardyń qatarynda Aqtóbe óńirlik ýniversiteti (Q. Jubanov atyndaǵy) bazasyndaǵy Heriot-Watt University, Taraz óńirlik ýniversiteti (M. Dýlati atyndaǵy) bazasyndaǵy D.I. Mendeleev atyndaǵy Resei himiia-tehnologiialyq ýniversiteti, Ońtústik Qazaqstan pedagogikalyq ýniversiteti bazasyndaǵy Gazi ýniversitetiniń (Túrkiia) filialy, Narhoz ýniversiteti bazasyndaǵy Kýins ýniversitetiniń (Irlandiia) filialy jáne basqalar bar. Sonymen qatar, Astanada MGIMO-nyń (Máskeý memlekettik halyqaralyq qatynastar institýty) filialy úshin jeke ǵimarat salynatyn bolady. Sheteldik stýdentterdiń sany 30 myń adamǵa jetti. Osy oraida Ult.kz tilshisi Q.Sátbaev atyndaǵy Qazaq ulttyq tehnikalyq zertteý ýniversitetiniń injenerlik beiindi zerthanasynyń jetekshisi, sonymen birge taý-ken salasy boiynsha injiniring ortalyqtyń nanomaterialdar jáne nanotehnologiialar zerthanasynyń meńgerýshisi, PhD, professor Seithan Azatulymen ǵylym aiasynda áńgimelestik.
– Qazirgi tańda bilim berý júiesinde dýaldy oqytý men óndiristik PhD baǵdarlamalary qanshalyqty tiimdi?
– Iá, búginde dýaldy oqytý siiaqty baǵdarlamalar bar. Sonymen qatar ótken jyldan bastap indýstriialyq, iaǵni óndiristik PhD baǵdarlamasy qabyldandy. Akademiialyq PhD-dan aiyrmashylyǵy – munda doktorant óndiriste jumys istei júrip, naqty tapsyrmalardy oryndaý arqyly ǵylymi dárejesin ala alady. Ministrlik pen Úkimet bul salanyń mańyzyn túsinip, álemdik tájiribege súiene otyryp sheshim qabyldap otyr.
– Kóptegen óndiris oryndary stýdentterdi praktikaǵa alýǵa qulyqsyz degen pikir bar. Buǵan ne sebep?
– Bul pikirmen kelisemin. Sebepteri ártúrli: jas mamannyń tájiribesiniń azdyǵy, tehnika qaýipsizdigi máseleleri bar. Alaida óndiristik praktika kezinde ózin jaqsy kórsete alǵan stýdentterdi kásiporyndar tórtinshi kýrsty bitirgen soń birden jumysqa alyp jatady. Keibiri tipti magistratýra men doktorantýrada oqýǵa qarjylai qoldaý kórsetedi. Mundai tájiribe tek Qazaqstanda emes, shetelde de keń taralǵan.
– Ǵylym salasyna bólinetin qarjy men infraqurylymnyń qazirgi jaǵdaiy qandai?
– Sońǵy 3–4 jylda ǵylymǵa bólinetin qarjy jyl saiyn artyp keledi. Jańa zerthanalar ashylyp jatyr. Nazarbaev ýniversitetinde úlken ǵylymi baza qalyptasty. Sondai-aq ál-Farabi atyndaǵy QazUÝ, Q.Sátbaev atyndaǵy QazUTZÝ sekildi ýniversitetterde iri ǵylymi ortalyqtar men tehnoparkter ashylýda. Bul jastardyń zamanaýi quraldarmen ǵylymi-zertteý júrgizýine múmkindik beredi.
– Jas ǵalymdarǵa qandai qoldaý sharalary bar?
– Prezidenttiń atynan jas ǵalymdarǵa páter sertifikattaryn tabystaý dástúrge ainaldy. Sonymen qatar «Jas ǵalym» granttyq qarjylandyrý baǵdarlamasy bar. 40 jasqa deiingi doktorlar úshin arnaiy granttar bólinedi. Halyqaralyq «Gorizont Eýropa», NATO baǵdarlamalaryna qatysý múmkindigi bar. Úzdik jas ǵalymdarǵa arnalǵan shákirtaqylar men memlekettik syilyqtar da qarastyrylǵan.
– Ǵylym salasynda qandai máseleler áli de sheshimin kútip tur?
– Ǵylymǵa eń aldymen turaqtylyq qajet. Shetelde ǵalymdar 10–15 jyl boiy alańsyz zertteý júrgize alady. Al bizde keide jobalardyń jalǵaspai qalýy, qarjylandyrýdyń keshigýi nemese qural-jabdyqtardyń eskirýi siiaqty máseleler kezdesedi. Bul joǵary reitingilik jýrnaldarǵa maqala jariialaýǵa nemese óndiriste nátijeni dáleldeýge kedergi keltiredi.
– Soǵan qaramastan ǵylymǵa jastardyń kelýi qalai ózgerip jatyr?
– Qazirgi tańda ǵylymǵa kelip jatqan jastardyń sany jyl saiyn artyp keledi. Bul – óte jaqsy kórsetkish. Menińshe, sannan sapa týady. Jastardyń ǵylymǵa qyzyǵýshylyǵynyń artýy – memleket tarapynan jasalyp jatqan oń qadamdardyń nátijesi dep oilaimyn.
– Áńgimeńizge raqmet!
Suqbattasqan
Aqbota Musabekqyzy
